Khuôn mặt anh đỏ gay, mồ hôi thấm đẫm chiếc áo khoác xanh đặc trưng của shipper. “Chạy xe giữa trưa ở Sài Gòn bây giờ giống như đứng trước miệng lò”, người đàn ông 35 tuổi, kỳ cựu hơn 5 năm trong nghề, nói. “Nhiệt độ báo 37-38 độ nhưng hơi nóng hắt lên từ mặt đường nhựa và khói xe khiến tôi có cảm giác mình đang bị nướng”.
Cách TP HCM hơn 40 km, tại Tây Ninh, anh Hùng, 29 tuổi, shipper của ứng dụng App Shipping, uống gần 5 lít nước mỗi ngày nhưng vẫn liên tục thấy khát. “Cảm giác như da thịt đang bị đốt trực tiếp”, người đàn ông bày tỏ, thêm rằng dùng vải chống nắng chuyên dụng và bôi kem liên tục nhưng tay vẫn đen sạm. Khác với TP HCM, nhiều tuyến đường ở Tây Ninh trống bóng cây, tài xế hoàn toàn trơ trọi dưới nắng suốt hành trình.
Ngày 8/4, Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn quốc gia ghi nhận Việt Nam bước vào ngày thứ ba của đợt nắng nóng diện rộng. Tây Bắc Bộ và Trung Bộ có nơi vượt 40 độ C do hoàn lưu vùng thấp nóng phía Tây kết hợp hiệu ứng gió phơn. Nam Bộ dao động 35-37 độ C. Đợt nắng tại miền Bắc dự kiến kéo đến 12/4, miền Trung đến 14/4, riêng Nam Bộ có thể kéo dài đến cuối tháng 4. Nhóm lao động như tài xế công nghệ, shipper chịu tác động trực tiếp và liên tục nhất từ nền nhiệt này.
Đặc thù nghề buộc họ phải di chuyển nhiều giờ liên tục dưới trời nắng, thời gian nghỉ co lại theo từng đơn hàng, áp lực giao đúng giờ không ngừng tăng. Theo bác sĩ Chu Thị Dung, Bệnh viện Đại học Y Dược TP HCM, cơ sở 3, khi nhiệt độ môi trường vượt 35 độ C, các rối loạn sức khỏe do nhiệt ở nhóm lao động này thường khởi phát âm thầm và bị bỏ qua ở giai đoạn sớm.
Cơ thể duy trì thân nhiệt qua hai cơ chế chính là giãn mạch ngoại vi và tiết mồ hôi. Trong điều kiện nắng nóng cực đoan mà không bù đủ nước, hai cơ chế này mất dần hiệu quả. Thể tích huyết tương giảm, lượng oxy cung cấp cho não và các cơ quan sụt theo, dẫn đến hoa mắt, giảm phản xạ và chậm xử lý tình huống. Với người đang điều khiển xe giữa dòng giao thông dày đặc, đó là nguy cơ trực tiếp cho cả bản thân lẫn người xung quanh.
Những dấu hiệu ban đầu thường không đặc hiệu như mệt mỏi, nhức đầu, tim đập nhanh. Nếu không xử lý kịp, cơ thể chuyển sang kiệt sức do nhiệt với biểu hiện vã mồ hôi, mệt lả, buồn nôn và chuột rút. Nặng hơn là sốc nhiệt, khi thân nhiệt tăng vọt, da khô nóng, người mất định hướng và ý thức. Đây là cấp cứu nội khoa, cần can thiệp ngay.
Anh Nam kể nhiều hôm bước từ sảnh chung cư, văn phòng, quán ăn ra ngoài, anh thấy hoa mắt, lảo đảo vài giây mới định thần lại. Sự chênh lệch nhiệt độ đột ngột giữa không gian mát lạnh và mặt đường bốc hơi là nguyên nhân trực tiếp, nhưng anh không có lựa chọn nào khác.
“Đơn hàng nổ liên tục, mình không chạy thì không có tiền lo cho hai con ăn học”, người đàn ông kể.
Bên cạnh nhiệt, BS.CK1 Võ Văn Long, cùng bệnh viện, chỉ ra một tầng rủi ro khác tích lũy dài hạn hơn. Tổ chức Y tế Thế giới cảnh báo làm việc trên 55 giờ mỗi tuần làm tăng nguy cơ đột quỵ và bệnh tim. Giấc ngủ thiếu và thất thường không chỉ gây mệt mỏi mà còn là nền tảng của tăng huyết áp, tiểu đường và trầm cảm. Những bữa ăn vội vàng, áp lực từ kẹt xe, giao hàng đúng giờ và đánh giá tiêu cực của khách hàng tiếp tục bào mòn sức khỏe tiêu hóa và tâm thần của người lao động theo từng ca làm việc.
Để giảm thiểu tác hại, bác sĩ Dung khuyến cáo không chờ khát mới uống, cần bổ sung 150-250 ml nước mỗi 20-30 phút, từng ngụm nhỏ, dùng dung dịch điện giải khi ra nhiều mồ hôi và hạn chế đồ uống nhiều caffeine vì làm tăng mất nước. Tránh làm việc cường độ cao từ 11h đến 15h, nghỉ ngắn ở nơi râm mát sau mỗi một đến hai giờ, mặc quần áo dài tay màu sáng, chất liệu thoáng khí.
Bác sĩ Long bổ sung ngủ đủ 6-8 giờ mỗi ngày, tránh làm ca đêm liên tục quá ba ngày. Khi xuất hiện chóng mặt, buồn nôn hoặc chuột rút, cần dừng việc ngay và vào nơi thoáng mát. Nếu da khô nóng, ngừng tiết mồ hôi hoặc có rối loạn ý thức, cần đưa đến cơ sở y tế lập tức.
Anh Hùng đề xuất các ứng dụng giao hàng nên có thêm “phụ phí nắng nóng” như một sự thừa nhận chính thức cho điều kiện làm việc khắc nghiệt mà shipper đang gánh chịu mỗi ngày. Còn anh Nam vẫn tiếp tục lăn bánh trên đường Võ Văn Kiệt, trang bị áo khoác hai lớp, găng tay và khẩu trang dày, biết rõ mình đang đánh đổi gì.
“Dẫu biết nguy hiểm, nhưng mình không chạy thì không có tiền”, người đàn ông tâm sự.
Sáng 9/5, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật (CDC) tỉnh Quảng Trị cho biết xét nghiệm do Viện Pasteur Nha Trang, với 12 mẫu thực phẩm và 7 mẫu bệnh phẩm lấy ngày 3 và 4/5. Kết quả, cả 7 mẫu bệnh phẩm và 4 mẫu thực phẩm gồm rau ngò, trứng, nước mắm chan, bánh mì ổ xíu phát hiện Salmonella.
Vi khuẩn Bacillus cereus xuất hiện trong 4 mẫu thực phẩm gồm rau ngò, bánh mì thành phẩm, chả lụa và cháo bột mì.
CDC cho hay thông báo kết quả trên nhằm phục vụ quá trình điều tra và kết luận vụ ngộ độc thực phẩm, đồng thời khuyến cáo người dân nhằm ngăn ngừa nguy cơ ngộ độc.
Đến sáng nay, 68 người ngộ độc sau ăn bánh mì đã được Bệnh viện Đa khoa khu vực Hướng Hóa cho xuất viện.
Salmonella và Bacillus cereus là hai loại vi khuẩn hàng đầu gây bệnh đường tiêu hóa, với dấu hiệu khởi phát gồm sốt cao kéo dài, đau đầu, mệt mỏi, chán ăn, tiêu chảy. Nếu không điều trị kịp thời, bệnh có thể dẫn đến các biến chứng nguy hiểm, thậm chí tử vong do mất nước.
Vi khuẩn Salmonella có thể tồn tại trong nước từ hai đến ba tuần, trong phân từ hai đến ba tháng, bị tiêu diệt ở 100 độ C trong vòng 5 phút hoặc bởi các chất sát khuẩn thông thường. Bacillus cereus phổ biến trong môi trường, phân và đất nên dễ nhiễm vào thực phẩm. Vi khuẩn này có khả năng tồn tại ở dạng bào tử và đề kháng với nhiệt độ cao.
Con đường lây truyền vi khuẩn chủ yếu qua các món ăn không được nấu chín hoặc trong quá trình chế biến thực phẩm bị nhiễm khuẩn. Điều kiện vệ sinh môi trường kém, nguồn nước không đảm bảo, hệ thống thoát nước không đạt chuẩn... cũng là nguồn lây bệnh.
Vi khuẩn Bacillus cereus là một tác nhân gây ngộ độc thực phẩm chỉ xếp sau Salmonella. Bacillus cereus phổ biến trong môi trường, trong phân, đất nên dễ bị nhiễm vào thực phẩm. Khuẩn này có khả năng tồn tại ở dạng bào tử và đề kháng với nhiệt cao.
Bacillus cereus phát triển tốt nhất trong khoảng từ 4 đến 48 độ C, sinh sôi nhiều trong khoảng 28 đến 35 độ C. Thực phẩm chứa độc tố của vi khuẩn này thường gây hai dạng ngộ độc. Dạng thứ nhất, độc tố gây buồn nôn, nôn ói, đau bụng, khởi phát nhanh trong vòng 6 giờ sau khi ăn. Dạng thứ hai xảy ra chậm hơn, từ 6 đến 15 giờ, gây tiêu chảy khi vi khuẩn ở trong đường ruột.
Ngành y tế khuyến cáo người dân lựa chọn thực phẩm có nguồn gốc rõ ràng, ăn chín uống sôi, không sử dụng thực phẩm sống hoặc chế biến không đảm bảo vệ sinh. Trong quá trình chế biến, cần rửa tay sạch, tách riêng thực phẩm sống và chín; dụng cụ phải được vệ sinh kỹ; thực phẩm sau khi nấu nên dùng ngay hoặc bảo quản, hâm nóng đúng cách.
Khi xuất hiện các triệu chứng như đau bụng, tiêu chảy, nôn ói sau ăn, người dân cần nghỉ ngơi, bù nước bằng dung dịch oresol theo hướng dẫn, không tự ý dùng thuốc, đặc biệt là kháng sinh hoặc thuốc cầm tiêu chảy khi chưa có chỉ định. Trường hợp có dấu hiệu nặng như sốt cao, tiêu chảy nhiều lần, phân có máu, mất nước hoặc mệt lả cần đến cơ sở y tế để được xử trí kịp thời.
Thời gian qua, cả nước liên tục xảy ra các vụ ngộ độc thực phẩm sau khi ăn bánh mì. Nguyên nhân thường do nguyên liệu ăn kèm như pate, rau, thịt... nhiễm khuẩn Salmonella, gây nhiễm khuẩn chéo.
Acid uric là sản phẩm thải được tạo ra khi cơ thể phân hủy purin - hợp chất có sẵn trong cơ thể và nhiều loại thực phẩm. Khi acid uric tích tụ quá mức trong cơ thể có thể tạo thành tinh thể tại khớp và thận, làm tăng nguy cơ mắc bệnh gout, sỏi thận. Một số thay đổi trong chế độ ăn và lối sống có thể hỗ trợ cơ thể đào thải chất này hiệu quả hơn.
Hạn chế thực phẩm giàu purin
Giảm lượng thực phẩm giàu purin có thể giúp hạn chế sự hình thành acid uric trong cơ thể. Theo Verywell Health, các thực phẩm nên hạn chế gồm nội tạng động vật, thịt đỏ, một số loại cá và hải sản như cá mòi, cá cơm, cá ngừ, cá trích, trai, sò. Một số loại thịt gia cầm và động vật có vỏ cũng chứa lượng purin đáng kể.
Cắt giảm đồ uống và thực phẩm nhiều đường
Fructose là loại đường có thể làm tăng sản xuất acid uric khi được chuyển hóa. Đặc biệt, đường trong nước ngọt, nước trái cây đóng chai, siro ngô fructose cao và các thực phẩm chế biến sẵn được hấp thu nhanh hơn so với đường tự nhiên trong trái cây nguyên quả. Thay nước ngọt bằng nước lọc, đồ uống không đường và ưu tiên thực phẩm tươi là cách giúp giảm lượng đường nạp vào cơ thể.
Uống đủ nước
Uống đủ nước giúp tăng lượng nước tiểu, hỗ trợ thận loại bỏ acid uric hiệu quả hơn và có thể giảm nguy cơ hình thành sỏi thận. Các chuyên gia khuyến nghị nên duy trì thói quen uống nước đều đặn trong ngày thay vì chỉ uống khi khát.
Hạn chế rượu bia
Rượu bia có thể làm tăng acid uric theo nhiều cơ chế. Không chỉ gây mất nước, đồ uống có cồn còn thúc đẩy quá trình tạo purin và làm giảm khả năng loại bỏ chất thải này của cơ thể. Bia được xem là loại đồ uống có hàm lượng purin cao hơn nhiều loại đồ uống có cồn khác, theo Healthline.
Bổ sung thực phẩm giàu chất xơ
Theo Medical News Today, tăng cường thực phẩm giàu chất xơ có thể hỗ trợ kiểm soát acid uric. Dưỡng chất này hỗ trợ điều hòa đường huyết, cải thiện chuyển hóa và có nhiều trong rau củ, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt cùng các loại đậu.
Uống nước chanh
Chanh chứa nhiều vitamin C và có tính kiềm, hỗ trợ trung hòa acid uric trong cơ thể. Vitamin C cũng góp phần cải thiện chức năng thận, từ đó thúc đẩy quá trình đào thải chất này qua nước tiểu. Để tận dụng lợi ích này, bạn có thể uống một cốc nước ấm pha với nước cốt từ nửa quả chanh tươi vào buổi sáng.
Uống cà phê điều độ
Uống cà phê ở mức vừa phải có thể làm giảm nồng độ acid uric. Một số hợp chất trong cà phê có thể hỗ trợ đào thải axit uric qua nước tiểu. Caffeine trong cà phê cũng làm tăng tốc độ cơ thể bài tiết chất thải này.
Cơ quan soạn thảo dự kiến áp dụng lộ trình tài chính từ năm 2026, thay thế quy định cũ đã tồn tại gần 15 năm. Thực tế nhiều năm qua, mô hình bệnh tật thay đổi và dịch bệnh diễn biến phức tạp trong khi tuyến cơ sở, y tế dự phòng nhận chế độ đãi ngộ chưa tương xứng, dẫn đến làn sóng y bác sĩ bỏ việc. Việc Bộ Y tế thay đổi chính sách lúc này đóng vai trò thiết thực giúp bù đắp áp lực công việc, đặc biệt tại những vị trí đối mặt rủi ro cao hoặc dễ xảy ra bạo hành y tế.
Dự thảo ấn định mức phụ cấp cao nhất 100% cho nhân viên trực tiếp làm hồi sức cấp cứu, chống độc, chăm sóc bệnh nhân tâm thần, pháp y và giải phẫu bệnh. Bộ Y tế cũng đưa nhóm nhân sự làm việc tại trạm y tế xã, cơ sở dự phòng ở vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo vào diện nhận mức tối đa này, thay vì 70% như hiện hành. Tuy nhiên, cơ quan chức năng sẽ nâng tỷ lệ theo lộ trình 80% vào năm 2026, 90% năm 2027 và đạt 100% từ năm 2028.
Mức 70% dành cho người trực tiếp điều trị bệnh truyền nhiễm nhóm A, HIV/AIDS, lao, phong, chăm sóc trẻ sơ sinh, làm việc tại phòng xét nghiệm an toàn sinh học cấp III, IV hoặc cơ sở điều trị nghiện chất dạng thuốc phiện. Khối y tế dự phòng, trung tâm kiểm soát bệnh tật và kiểm dịch y tế biên giới cũng nhận tỷ lệ tương đương.
Với các công việc điều trị bệnh truyền nhiễm thông thường, xạ trị, hóa trị, y học hạt nhân, xét nghiệm mầm bệnh và giám sát dịch tễ cộng đồng, nhân sự y tế nhận hỗ trợ 60%. Những người làm chuyên môn gây mê hồi sức, bỏng, da liễu, nhi khoa, chẩn đoán hình ảnh, kiểm soát nhiễm khuẩn và dược lâm sàng hưởng mức 50%.
Nhóm thực hiện nhiệm vụ khám chữa bệnh chung, phục hồi chức năng, y học cổ truyền, sản xuất thuốc, dinh dưỡng, bảo trì thiết bị và nhân viên hành chính tại các bệnh viện chuyên khoa truyền nhiễm, tâm thần, lao, phong nhận mức 40%.
Trong khi đó, người làm công tác dân số, truyền thông y tế, y tế trường học và nhân sự hành chính tại các đơn vị sự nghiệp y tế thông thường nhận mức thấp nhất 30%, tăng 10% so với trước đây. Các bệnh viện, cơ sở y tế cũng có thể tự xem xét chi trả phụ cấp cho người lao động hợp đồng dựa trên tính chất công việc và nguồn thu thực tế.
Cơ quan quản lý tính tiền phụ cấp ưu đãi nghề bằng tỷ lệ phần trăm đề xuất nhân với mức lương chức danh nghề nghiệp hiện hưởng, cộng thêm các khoản phụ cấp chức vụ và thâm niên vượt khung.
Ví dụ, nếu một nhân viên y tế có tổng căn cứ tính phụ cấp là 10 triệu đồng mỗi tháng, mức phụ cấp ưu đãi nghề 30% tương ứng 3 triệu đồng; 40% là 4 triệu đồng; 50% là 5 triệu đồng; 60% là 6 triệu đồng; 70% là 7 triệu đồng và 100% là 10 triệu đồng mỗi tháng. Con số thực tế của từng người sẽ thay đổi theo lương chức danh, phụ cấp chức vụ và thâm niên vượt khung nếu có.
Theo đánh giá tác động từ Bộ Y tế, chính sách mới làm tăng chi phí nhân lực tại các bệnh viện và làm thay đổi cơ cấu quỹ lương. Do nhà nước đã tính phụ cấp vào cấu thành giá dịch vụ y tế, việc điều chỉnh tỷ lệ này có thể kéo theo việc tăng giá khám chữa bệnh, tăng mức chi trả từ quỹ bảo hiểm y tế cũng như phần viện phí người dân phải đóng.
Bộ Y tế ước tính ngân sách cần bổ sung để chi trả phần phụ cấp tăng thêm vào năm 2026 khoảng 5.961 tỷ đồng, trong đó nhà nước cấp 5.136 tỷ đồng và các đơn vị tự chủ lo hơn 825 tỷ đồng. Số tiền này dự kiến tăng lên 6.351 tỷ đồng vào năm 2027 và duy trì mức 6.714 tỷ đồng mỗi năm từ 2028.
