“SpaceX đã dẫn đầu cuộc cách mạng thiết kế tàu vũ trụ có thể tái sử dụng với tên lửa Falcon 9. Họ cũng tiên phong về tần suất phóng tên lửa, nhưng việc tạo một ‘chòm sao’ vệ tinh trung tâm dữ liệu trên quỹ đạo là điều viễn tưởng”, TS Robert Zubrin, người thiết kế nguyên mẫu ban đầu của tên lửa đẩy siêu trọng Space Launch System (SLS) dùng trong sứ mệnh Artemis của NASA, nói với Forbes.
Đầu năm nay, SpaceX công bố kế hoạch táo bạo khi xin phép phóng một triệu vệ tinh nhằm triển khai trung tâm dữ liệu AI trên quỹ đạo Trái Đất. Theo hồ sơ nộp lên Ủy ban Truyền thông Liên bang Mỹ (FCC), các vệ tinh sẽ khai thác năng lượng Mặt Trời để vận hành và xử lý dữ liệu cho AI, qua đó “hỗ trợ ứng dụng trí tuệ nhân tạo cho hàng tỷ người và đảm bảo tương lai đa hành tinh của nhân loại”.
Tham vọng dài hạn của Elon Musk là đưa tần suất phóng siêu tàu vũ trụ Starship đạt mức một chuyến mỗi tiếng. Công ty đang dẫn đầu toàn cầu về tổng số lượng phóng tên lửa với trung bình ba vụ mỗi tuần vào năm 2025, nhiều hơn NASA hay bất kỳ cơ quan vũ trụ chính phủ nào khác, nhưng vẫn ở rất xa tính toán của Musk.
Zubrin quen biết Musk hơn 20 năm và được xem là cố vấn về vũ trụ không chính thức cho tỷ phú Mỹ. Ông cho rằng SpaceX đang lãng phí tiền bạc, khi các cụm trung tâm dữ liệu khổng lồ trong không gian không thể cạnh tranh về mặt kinh tế với hệ thống trên mặt đất.
“Musk tiến từng bước theo cách vững chắc, như tạo PayPal để có vốn cho SpaceX, hay tạo tên lửa Falcon 9 thành cỗ máy in tiền làm bệ phóng cho Starlink. Starlink giúp ông ấy giàu có và quyền lực hơn bất cứ doanh nhân nào trên Trái Đất”, Zubrin nhận định. “Nhưng kế hoạch xây dựng các dải vệ tinh trung tâm dữ liệu AI khổng lồ và tốn kém đến mức khó tin có thể dẫn đến SpaceX sụp đổ tài chính”.
Vấn đề pin mặt trời được tính đến đầu tiên. Musk đề xuất cung cấp năng lượng cho các hệ thống dữ liệu vệ tinh bằng loại pin này, nhưng Zubrin cho rằng “năng lượng mặt trời trong không gian đắt hơn rất nhiều so với trên Trái Đất. Theo tính toán của chuyên gia này, tấm pin mặt trời trên mỗi vệ tinh Starlink tạo ra 20 kilowatt điện năng. Với giá 2 triệu USD cho mỗi tàu vũ trụ, nghĩa là một kilowatt điện năng có giá 100.000 USD. Trong khi đó, pin mặt trời mái nhà hiện có giá 3.000 USD mỗi kilowatt, còn nhiệt điện là 1.000 USD mỗi kilowatt.
“Nghĩa là đặt trung tâm dữ liệu trên mặt đất vẫn rẻ hơn rất nhiều so với trên các hệ thống vệ tinh về lâu dài”, Zubrin nói.
Hồi tháng 2, CEO OpenAI Sam Altman cũng cho rằng ý định xây trung tâm dữ liệu ngoài không gian là “điều nực cười” ở hiện tại, do công nghệ chưa hoàn thiện. Ông chủ ChatGPT khi đó khẳng định trung tâm dữ liệu trên quỹ đạo có thể trở thành hiện thực trong tương lai, nhưng nhấn mạnh vẫn sẽ có hàng loạt rào cản khó vượt qua như chi phí phóng vệ tinh và khó khăn trong sửa chữa thiết bị ngoài không gian.
Brian Hurley, nhà sáng lập tổ chức tư vấn kỹ thuật số New Space Economy, cũng đánh giá tiềm năng đưa trung tâm dữ liệu lên quỹ đạo “không khả thi về mặt kinh tế” cho đến giữa những năm 2030, khi các công nghệ tiến bộ hơn. “Chi phí phóng sẽ cản trở nỗ lực khai thác năng lượng mặt trời trên quy mô lớn trong không gian”, Hurley nhận định.
Nghiên cứu “thiết kế hệ thống cơ sở hạ tầng AI tương lai, có khả năng mở rộng đặt trong không gian vũ trụ” do 9 chuyên gia Google công bố cuối năm ngoái cũng chỉ ra điều này. Nhóm cho rằng để giảm rào cản, SpaceX phải thành công trong chế tạo Starship có thể tái sử dụng hoàn toàn, với chi phí phóng trung bình lên Quỹ đạo tầm thấp phải giảm còn 200 USD/kg mới có thể đạt hiệu suất tương đương một trung tâm dữ liệu trên mặt đất. Với lộ trình phát triển hiện tại, nhóm dự đoán đến khoảng năm 2035, SpaceX mới đạt mục tiêu.
Theo Hurley, kết quả của Google chỉ tính toán dựa trên lý thuyết. Trong khi đó, chi phí xây dựng hạ tầng trung tâm dữ liệu trên quỹ đạo không chỉ nằm ở điện năng hay thiết bị phóng. “Cần tính đầy đủ chi phí phát sinh của quá trình tính toán, gồm đầu tư ban đầu, vận hành, chu kỳ nâng cấp, độ tin cậy, tài chính, bảo hiểm, vận chuyển dữ liệu, bảo trì, thu hút khách hàng và rủi ro”, ông Hurley nói. “Những thay đổi này có thể cần ít nhất một thập kỷ để diễn ra trọn vẹn”.
WSJ đánh giá, vấn đề còn liên quan đến quá trình phóng vệ tinh. Hôm 29/5, tên lửa New Glenn của Blue Origin – đối thủ cạnh tranh trực tiếp của SpaceX – phát nổ trong thử nghiệm tại Florida khiến bầu trời đêm biến thành màu cam sáng, còn các ngôi nhà gần đó cũng rung lắc.
“Thật không may. Tên lửa rất khó chế tạo”, Musk bình luận trên X ngày 29/5 sau sự cố.
Tuy nhiên, sức hấp dẫn về AI với những khoản lợi nhuận khổng lồ và thu hút nguồn vốn đầu tư dồi dào vẫn thúc đẩy xu hướng xây dựng trung tâm dữ liệu, gồm các hệ thống ngoài không gian. “Vẫn có vàng trong các ngọn đồi đó”, Zubrin nhận xét, nhắc đến một số công ty như Yahoo hay Google thành công trong thời kỳ đầu Internet bùng nổ. “Vấn đề là ai đang nhận được chúng”.
Sự gián đoạn xảy ra do tín hiệu vô tuyến và laser - vốn cho phép trao đổi thông tin hai chiều giữa tàu Orion của nhiệm vụ Artemis II và Trái Đất - bị Mặt Trăng chặn lại. Điều này cũng đi kèm với hiện tượng "Trái Đất lặn", tức Trái Đất khuất sau Mặt Trăng theo tầm nhìn từ con tàu.
"Cảm ơn mọi người đã cho chúng tôi đặc ân to lớn được cùng nhau trải nghiệm hành trình này. Thật kỳ diệu", Victor Glover, phi hành gia của nhiệm vụ Artemis II, gửi thông điệp đặc biệt ngay trước khi không thể kết nối. "Khi chuẩn bị mất liên lạc vô tuyến, chúng tôi vẫn có thể cảm nhận được tình yêu từ Trái Đất. Gửi tới mọi người ở trên và xung quanh Trái Đất: chúng tôi yêu các bạn. Hẹn gặp lại ở phía bên kia".
Tình trạng dự kiến kéo dài 41 phút và bốn phi hành gia sẽ trải qua sự tĩnh lặng, cô lập hoàn toàn, lặng lẽ du hành trong không gian vũ trụ tối tăm. Họ có thể dành toàn bộ sự chú ý vào việc khám phá Mặt Trăng, tập trung chụp ảnh, nghiên cứu địa chất, đồng thời quan sát kỹ vẻ đẹp của thiên thể.
Năm 1969, phi hành gia NASA Michael Collins của nhiệm vụ Apollo 11 cũng trải qua sự cô lập do mất tín hiệu khi tàu bay qua phía sau Mặt Trăng, thậm chí đơn độc hơn. Hai đồng đội của ông, Neil Armstrong và Buzz Aldrin, khi đó đang thực hiện những bước đi đầu tiên của nhân loại trên bề mặt Mặt Trăng. Tuy nhiên, Collins không hề sợ hãi và luôn cảm thấy kỳ lạ khi giới truyền thông gọi ông là "người đàn ông cô đơn nhất lịch sử".
Giới chuyên gia hy vọng sự gián đoạn liên lạc này sẽ sớm được khắc phục thời gian tới, khi NASA cũng như các cơ quan vũ trụ khác bắt đầu xây dựng căn cứ trên Mặt Trăng, đẩy mạnh công cuộc khám phá thiên thể.
"Truyền dữ liệu trong không gian luôn là một thách thức lớn", Farzana Khatri, kỹ sư hệ thống trưởng kiêm thành viên cấp cao của Nhóm Truyền thông Quang học và Lượng tử thuộc Phòng thí nghiệm Lincoln, cho biết trên trang MIT.
Với Artemis II, NASA lần đầu thử nghiệm Hệ thống liên lạc quang học Orion Artemis II (O2O) cho một nhiệm vụ có người lái ngoài không gian. Giải pháp do Phòng thí nghiệm Lincoln thuộc Viện Công nghệ Massachusetts (MIT) phối hợp với Trung tâm không gian Goddard thuộc NASA phát triển, có khả năng truyền dữ liệu băng thông cao hơn từ không gian so với các hệ thống tần số vô tuyến (RF) truyền thống. O2O dùng chùm tia laser để gửi video và hình ảnh độ phân giải cao về bề mặt Mặt Trăng xuống Trái Đất với tốc độ lên tới 260 Mb/giây (Mbps).
Ngoài ra, Artemis II còn liên lạc dựa vào Mạng không gian sâu (DSN) - mạng lưới toàn cầu gồm ba ăng-ten vô tuyến lớn đặt tại California, Australia, Tây Ban Nha.
Tên lửa Hệ thống Phóng Không gian (SLS) và tàu Orion đưa phi hành đoàn Artemis II rời bệ phóng tối 1/4 (5h35 ngày 2/4 giờ Hà Nội), bay tới Mặt Trăng, thực hiện nhiệm vụ có người lái đầu tiên của NASA vượt ra ngoài quỹ đạo Trái Đất tầm thấp sau 54 năm. Phi hành đoàn gồm chỉ huy nhiệm vụ Reid Wiseman (NASA), phi công Victor Glover (NASA), chuyên gia nhiệm vụ Christina Koch (NASA) và chuyên gia nhiệm vụ Jeremy Hansen (Cơ quan Vũ trụ Canada CSA).
Ngoài O2O, nhiều công nghệ trên tàu Orion cũng lần đầu được thử nghiệm ngoài không gian. Đây còn là chuyến bay có người lái đầu tiên của SLS, tên lửa mạnh nhất do NASA chế tạo, và tàu Orion. Ngoài ra, tàu cũng trang bị nhà vệ sinh hoạt động đầy đủ đầu tiên trong chuyến bay tới Mặt Trăng.
Thị trường công nghệ tuần qua (ngày 11 - 17.5) dồn nhiều sự chú ý vào chuyến thăm Trung Quốc của Tổng thống Mỹ Donald Trump cùng nhiều CEO công nghệ. Trong nước, các thương hiệu lớn đồng loạt mang về Việt Nam các sản phẩm cao cấp.
Trong nhóm doanh nhân tháp tùng Tổng thống Trump đến Trung Quốc tuần qua có nhiều gương mặt công nghệ quen thuộc như tỉ phú Elon Musk, CEO Apple Tim Cook...
Một chi tiết được giới công nghệ đặc biệt quan tâm là video CEO Xiaomi Lei Jun chủ động trò chuyện và selfie cùng tỉ phú Elon Musk ở buổi quốc yến. Tỉ phú Mỹ liên tục làm điệu bộ nháy mắt, cười tươi khiến nhiều người thích thú. Nhưng phía sau bức ảnh là một câu chuyện dài khi Lei Jun từ người ngưỡng mộ Elon Musk trở thành một trong những đối thủ đáng gờm nhất của Tesla tại thị trường tỉ dân.
Ngoài ra, những hình ảnh CEO Tesla liên tục dùng điện thoại quay chụp khung cảnh ở Trung Quốc trong khi các CEO khác nghiêm túc dự lễ hay video con trai út của Musk xuất hiện ở Đại lễ đường nhân dân với chiếc túi mặt hổ làm thủ công, cũng được chia sẻ khắp mạng xã hội Trung Quốc và phương Tây.
Sau 7 năm gia nhập thị trường, đơn vị phân phối gói nội dung HBO Go tại Việt Nam thông báo dịch vụ này sẽ dừng hoạt động từ ngày 15.6. Theo đó, người dùng trong nước sẽ không truy cập được kho nội dung này trên cả ứng dụng di động lẫn trang web.
Tại Việt Nam, HBO Go là kho nội dung trực tuyến được nhiều người yêu thích với đa dạng thể loại, từ phim ảnh đến chương trình tự sản xuất. Msky là đơn vị phân phối tại Việt Nam, ứng dụng được tích hợp trên các nền tảng phổ biến như TV360, VieOn, hỗ trợ xem cùng lúc trên nhiều thiết bị và có phụ đề tiếng Việt.
Một trong những sự kiện công nghệ nổi bật tuần qua là Triển lãm thiết bị biểu diễn chuyên nghiệp Plase Show 2026 diễn ra tại Trung tâm triển lãm Quốc tế WTC Bình Dương. Đây là một trong những sự kiện về âm thanh, ánh sáng lớn nhất Việt Nam. Năm nay, triển lãm quy tụ gần 100 thương hiệu, 27 khu trưng bày trên diện tích 8.100 mét vuông.
Các thương hiệu nổi tiếng như Yamaha, JBL, dB technologies, Audio Center, HZ, Sennheiser, FBT, Bose, EAW, Wharfedale, Electro-Voice mang đến những dàn âm thanh tiền tỉ, phục vụ khách tham quan triển lãm.
Theo thống kê của Sony, phân khúc máy ảnh cao cấp ở Việt Nam trong năm 2025 tăng trưởng gần 100%, đó là lý do các thương hiệu máy ảnh liên tục giới thiệu đến người dùng trong nước những model mới nhất. Tuần này, Sony chính thức mở bán Alpha 7R thế hệ thứ 6 với giá 113,9 triệu đồng. Hãng cũng trình làng ống kính siêu tele FE 100-400mm F4.5 GM OSS G Master với giá 115,9 triệu đồng.
Trong khi đó, Canon cũng giới thiệu máy ảnh full-frame EOS R6 V cùng ống kính RF20-50mm F4 L IS USM PZ. EOS R6 V là máy ảnh full-frame thế hệ mới, cho khả năng chụp ảnh, quay video tương đương mẫu R6 Mark III cao cấp. Tại Việt Nam, máy ảnh EOS R6 V có giá 56,9 triệu đồng, trong khi ống kính RF20-50mm F4 L IS USM PZ được chào bán với giá 41,9 triệu đồng.
Hôm 12.5, Thứ trưởng Bộ Tài chính, ông Nguyễn Đức Chi cho biết, Bộ Tài chính đã phối hợp với Bộ Công an và Ngân hàng Nhà nước chấp thuận cho 5 đơn vị chuẩn bị triển khai hoạt động cung cấp dịch vụ thị trường tài sản mã hóa.
Danh sách 5 doanh nghiệp được Bộ Tài chính công bố trước đó gồm: Công ty CP Tài sản số Việt Nam; Công ty CP Sàn Giao dịch tài sản mã hóa VIX (VIXEX); Công ty CP Sàn Giao dịch tài sản mã hóa Lộc Phát Việt Nam (LPEX) - mới đổi tên thành Công ty CP Sàn Giao dịch tài sản mã hóa Sacom; Công ty CP Sàn Giao dịch tài sản mã hóa Việt Nam Thịnh Vượng (CAEX); Công ty CP Sàn Giao dịch tài sản mã hóa Techcom (TCEX).
Tuần qua, LG cũng vừa giới thiệu đến người dùng Việt Nam mẫu TV OLED evo AI W6 với thiết kế dán tường siêu mỏng và công nghệ không dây cùng nhiều nâng cấp về AI. LG gọi OLED evo AI W6 là TV dán tường với công nghệ không dây đích thực mỏng nhất thế giới, độ dày chỉ 9,9 mm. Ngoài TV, LG cũng giới thiệu đến người dùng Việt Nam hệ thống loa thanh mới gồm LG Sound Suite và S95AR.
Khoảng 10 năm trước, gần như tối nào tan ca khỏi công ty, Phan Hoàng, nhân viên IT Helpdesk tại Hà Nội, cũng tranh thủ chạy thêm vài cuốc "cài Win dạo". Trong balo khi đó luôn có USB cứu hộ, bộ cài Windows, Office, Photoshop, AutoCAD cùng đủ loại phần mềm crack (bẻ khóa) vốn được tải từ các diễn đàn. Khách của anh chủ yếu là sinh viên mới mua máy tính, dân văn phòng hoặc cửa hàng nhỏ muốn tiết kiệm chi phí.
Không riêng Hoàng, "cài Win dạo" trở thành nghề tay trái của nhiều sinh viên công nghệ cách đây nhiều năm. Chỉ cần biết "ghost" máy, bẻ khóa Office hay tìm key kích hoạt Windows, họ có thể kiếm vài trăm nghìn mỗi tối.
Tuy nhiên khoảng 5 năm gần đây, điện thoại của Hoàng thưa dần các cuộc gọi. "Khách ít hẳn, còn tôi cũng thay đổi quan điểm về bản quyền trong quá trình làm việc nên không còn nhận cài nữa", anh nói.
Từng thuê cài đặt bản crack của Adobe như Photoshop, Premiere, Lightroom, Hùng Vũ (29 tuổi) cho biết khi còn là sinh viên, anh mê chụp ảnh nhưng thấy trả phí tốn kém. Tuy nhiên, sau khi làm nhiếp ảnh toàn thời gian, anh bắt đầu trả phí cho các phần mềm phục vụ công việc. Ngoài yếu tố đạo đức nghề nghiệp, anh cho rằng phần mềm bản quyền mang lại sự ổn định và yên tâm hơn so với bản lậu vốn tiềm ẩn nguy cơ lỗi, mất dữ liệu hoặc dính mã độc.
Câu chuyện của Phan Hoàng hay Hùng Vũ phản ánh sự chuyển dịch tích cực trong văn hóa sử dụng phần mềm ở Việt Nam. Một "nền kinh tế ngầm" từng nở rộ nay thu hẹp, khi người dùng cân nhắc nhiều hơn giữa chi phí bản quyền và rủi ro dữ liệu.
Chia sẻ với VnExpress, ông Hà Mạnh Cường, Phó tổng giám đốc hệ thống Sửa chữa Laptop24h, cho biết trước đây nghề "cài Win dạo" phổ biến, nhưng giờ hầu như biến mất. "Với laptop, gần 100% không còn dùng kiểu Win crack như trước nữa", ông nói.
Nhiều khách hàng chỉ thực sự thay đổi thói quen sau khi gặp sự cố liên quan đến phần mềm lậu. Ông lấy ví dụ trường hợp một bác sĩ tại Hà Nội mang laptop đến "kêu cứu" vì toàn bộ dữ liệu trong máy bị mã hóa. Các file bị khóa là tài liệu phục vụ một công trình nghiên cứu quan trọng.
"Tin tặc yêu cầu trả số tiền mã hóa tương đương khoảng 100 triệu đồng để mở khóa dữ liệu", ông kể. Vị bác sĩ chấp nhận chi tiền nhưng vẫn lo bị lừa tiếp. Sau đó, phía kỹ thuật phải liên hệ bên trung gian để hỗ trợ quá trình trao đổi trước khi dữ liệu được khôi phục.
"Đó chỉ là một trong rất nhiều trường hợp chúng tôi từng gặp", ông nói, thêm rằng khoảng 20% khách hàng đến với hệ thống gặp vấn đề liên quan đến phần mềm, chủ yếu do cài đặt không bản quyền, dẫn đến phát sinh sự cố như máy hoạt động chậm, nóng, không ổn định, mất dữ liệu.
Chuyên gia này khuyến cáo, nhiều người nghĩ các bản crack "miễn phí", nhưng thực tế phải trả giá bằng chính dữ liệu cá nhân. "Nhiều phần mềm bẻ khóa bị cài cắm công cụ theo dõi, đánh cắp dữ liệu. Nó không miễn phí hay giá rẻ, mà âm thầm lấy dữ liệu người dùng", ông nhấn mạnh.
Khi người dùng không còn muốn đánh đổi dữ liệu, nghề "cài Win dạo", công việc từng xuất hiện trong các mẩu tin trên diễn đàn, khu nhà trọ hay quảng cáo "cứu máy tính" dán ở cột điện, cũng "mất đất sống".
Theo đại diện Cục Bản quyền tác giả - Bộ Văn hóa Thể thao và Du lịch, chi phí từng là rào cản với người dân khi tiếp cận phần mềm bản quyền, tuy nhiên mô hình thuê bao linh hoạt đang khiến khoảng cách thu hẹp.
"Nhiều người chưa hình dung đầy đủ giá trị của tài sản trí tuệ. Nhưng cùng với quá trình chuyển đổi số, người dân bắt đầu hiểu sử dụng phần mềm bản quyền không chỉ là tuân thủ pháp luật, mà còn giúp bảo vệ dữ liệu và uy tín của chính mình", bà Phạm Thị Kim Oanh, Phó cục trưởng Bản quyền tác giả, cho hay.
