Gan đóng vai trò vô cùng quan trọng trong cơ thể, từ việc xử lý các chất dinh dưỡng, lọc bỏ độc tố trong máu cho đến chuyển hóa thuốc. Dù gan luôn hoạt động không ngừng nghỉ để bảo vệ sức khỏe của bạn, nhưng cơ quan này cũng có những giới hạn chịu đựng nhất định.
Việc lạm dụng rượu bia, dù là uống liên tục trong thời gian dài hay thỉnh thoảng uống quá chén đều gây áp lực cực kỳ lớn lên lá gan. Tuy nhiên, có một thói quen vô cùng phổ biến khác có thể tàn phá lá gan mà rất nhiều người hoàn toàn không hề hay biết: lạm dụng acetaminophen (hay còn gọi là paracetamol) – một loại thuốc giảm đau không kê đơn được bán rộng rãi dưới các tên biệt dược.
Nhiều người cho rằng một loại thuốc không kê đơn giản đơn thì khó có thể gây ra tổn thương lớn, nhưng thực tế hoàn toàn ngược lại – đặc biệt là khi dùng liều cao hoặc dùng quá thường xuyên. Trên thực tế, đây chính là nguyên nhân hàng đầu gây ra tình trạng suy gan cấp tính tại Mỹ.
Thuốc giảm đau tàn phá lá gan của bạn như thế nào?
Mọi người thường xuyên sử dụng các loại thuốc không kê đơn như acetaminophen vì nhiều lý do, phổ biến nhất là để kiểm soát các cơn đau hoặc hạ sốt. Mặc dù acetaminophen an toàn khi dùng đúng liều lượng, nhưng nó sẽ trở thành “thuốc độc” nếu bị lạm dụng. Tổn thương gan có thể xảy ra nếu bạn uống acetaminophen liều cao trong nhiều ngày liên tiếp hoặc uống quá nhiều cùng một lúc. Trong một số trường hợp, người bệnh thậm chí có thể bị suy gan cấp tính.
“Khi sử dụng acetaminophen vượt quá liều lượng khuyến cáo, nó có thể làm quá tải các quá trình chịu trách nhiệm chuyển hóa thuốc trong cơ thể. Nếu điều đó xảy ra, tổn thương gan nghiêm trọng là điều khó tránh khỏi”, dược sĩ Laura Heath nói.
Dược sĩ Farrah Tavakoli giải thích thêm, phần lớn lượng acetaminophen được chuyển hóa một cách an toàn qua các con đường thông thường tại gan. Tuy nhiên, có một lượng nhỏ acetaminophen sẽ bị chuyển hóa thành một chất gọi là NAPQI – một chất chuyển hóa độc hại có thể gây hại cho cơ thể khi bị tích tụ. Trong điều kiện bình thường, cơ thể có thể trung hòa NAPQI bằng một chất chống oxy hóa gọi là glutathione. Nhưng nếu lượng độc chất này tích tụ quá nhiều, nó sẽ tấn công và phá hủy các tế bào gan.
Dùng bao nhiêu acetaminophen là quá ngưỡng an toàn?
Theo Trường Đại học Nhãn khoa và Tiêu hóa Mỹ (ACG), người trưởng thành khỏe mạnh không nên dùng quá 1.000 mg acetaminophen trong một lần uống và không quá 4.000 mg mỗi ngày. Ngoài ra, cần tránh duy trì mức liều 3.000 mg/ngày trong vòng quá 3 đến 5 ngày liên tiếp.
Dược sĩ Tavakoli nhấn mạnh: “Liều dùng tối đa của acetaminophen đối với hầu hết người trưởng thành là 4,000 mg mỗi ngày, tính tổng từ tất cả nguồn thuốc nạp vào cơ thể”.
Để giữ lượng acetaminophen nạp vào luôn ở trong giới hạn an toàn, điều quan trọng cần nhớ là hoạt chất này không chỉ có mặt trong các loại thuốc giảm đau thuần túy. Nó còn xuất hiện trong rất nhiều sản phẩm không kê đơn và kê đơn khác, bao gồm thuốc trị dị ứng, thuốc cảm lạnh, cảm cúm, thuốc trị đau nửa đầu, cũng như các thuốc giảm đau hạ sốt khác. Các chuyên gia y tế đặc biệt cảnh báo không nên uống cùng lúc từ hai sản phẩm trở lên có chứa acetaminophen.
Nếu nhận ra mình đang uống nhiều loại thuốc khác nhau mà trong đó đều chứa acetaminophen, bạn cần liên hệ ngay với nhân viên y tế. Nếu bắt đầu nhận thấy bất kỳ triệu chứng vàng da, đau bụng nào hoặc lỡ uống quá liều một cách vô ý, hãy báo ngay cho bác sĩ – đôi khi người bệnh sẽ cần phải nhập viện để làm các xét nghiệm và theo dõi sát sao”.
Việc tham khảo ý kiến của bác sĩ hoặc dược sĩ để biết liều lượng acetaminophen an toàn dành riêng cho bản thân luôn là một giải pháp khôn ngoan. “Mức liều này có thể khác biệt ở mỗi người dựa trên tiền sử bệnh lý, chức năng gan, chức năng thận và các yếu tố di truyền khác”, dược sĩ Heath giải thích.
Những lưu ý quan trọng khác để bảo vệ lá gan
Tham vấn ý kiến của bác sĩ/dược sĩ
Hãy luôn trao đổi với chuyên gia y tế trước khi có ý định uống nhiều loại thuốc cùng một lúc. Dược sĩ Tavakoli khuyên: “Hãy hỏi ý kiến dược sĩ hoặc bác sĩ khi phối hợp các loại thuốc để đảm bảo không xảy ra tương tác thuốc hoặc vô tình uống trùng lặp một hoạt chất”.
Luôn luôn đọc kỹ nhãn thuốc
Hãy kiểm tra kỹ nhãn của các loại thuốc không kê đơn xem có chứa thành phần acetaminophen hay không. Hiện có hơn 600 loại thuốc không kê đơn và kê đơn có chứa hoạt chất này, và nguyên tắc cốt lõi là không được uống hai loại cùng một lúc.
Biết rõ liều lượng an toàn của bản thân
Nếu bạn đang mắc các bệnh lý về gan, hãy hỏi ý kiến bác sĩ để biết liều lượng acetaminophen nào là an toàn cho mình. Dược sĩ Heath lưu ý rằng những bệnh nhân đã xác định có bệnh lý về gan có thể được khuyên nên giảm thiểu tối đa hoặc tránh hoàn toàn việc sử dụng acetaminophen.
Tuyệt đối không uống chung với rượu bia
Tránh kết hợp các loại thuốc giảm đau không kê đơn với đồ uống có cồn. “Sự kết hợp giữa rượu và acetaminophen sẽ làm tăng vọt nguy cơ tổn thương gan, ngay cả khi bạn dùng acetaminophen trong giới hạn liều lượng được khuyến cáo”, dược sĩ Tavakoli cảnh báo.
Thuốc giảm đau không kê đơn acetaminophen là một hoạt chất an toàn cho hầu hết người trưởng thành khi được sử dụng đúng theo chỉ dẫn. Thế nhưng, việc dùng quá liều có thể gây hại nghiêm trọng cho gan. Do acetaminophen có mặt trong rất nhiều loại thuốc không kê đơn và kê đơn khác nhau, chúng ta rất dễ vô tình dùng quá liều lượng khuyến cáo mà không hề hay biết.
Hãy luôn duy trì thói quen đọc kỹ nhãn thuốc và chủ động tham khảo ý kiến của bác sĩ hoặc dược sĩ để đảm bảo bạn luôn sử dụng thuốc trong giới hạn an toàn, bảo vệ lá gan trước những tổn thương không đáng có.
Theo WebMD, yoga là một hình thức tập luyện sức mạnh tự nhiên, trong đó cơ thể sử dụng chính trọng lượng để tạo lực kháng lại trọng lực. Các tư thế đứng như chiến binh có thể tác động đến nhóm cơ và xương ở hông, chân. Trong khi tư thế chó úp mặt giúp tăng cường sức mạnh cổ tay, cánh tay và vai. Tư thế rắn hổ mang tập trung vào cơ thân và lưng, hỗ trợ sức khỏe cột sống.
Yoga cũng giúp cải thiện khả năng giữ thăng bằng, phối hợp, tập trung và nhận thức về cơ thể, từ đó phòng ngừa ngã. Những người bị loãng xương nên trao đổi với bác sĩ để có thể điều chỉnh các bài tập phù hợp nếu cần.
Squat
Theo Times of India, tập squat có thể giúp tăng cường sức mạnh cơ chân, hỗ trợ duy trì sức khỏe xương khớp, đặc biệt ở vùng hông và đùi - những khu vực dễ bị ảnh hưởng khi lớn tuổi. Người mới bắt đầu, nếu không có vấn đề về đầu gối, có thể tập squat không cần tạ.
Khi tập, đứng hai chân rộng bằng vai, sau đó hạ người xuống như tư thế ngồi trên ghế rồi đứng thẳng trở lại. Khi đã quen, có thể thêm tạ tay để tăng độ khó. Mục tiêu thường là 10-15 lần mỗi hiệp, thực hiện 3 hiệp tùy theo thể lực..
Khi cơ thể di chuyển lên xuống cầu thang, các nhóm cơ ở đùi, mông và cẳng chân phải hoạt động mạnh, giúp tăng sức mạnh cơ bắp và hỗ trợ bảo vệ khớp. Hoạt động này cũng tạo áp lực phù hợp lên xương, kích thích quá trình tái tạo mô xương, từ đó góp phần giảm nguy cơ loãng xương. Bài tập cũng cải thiện khả năng giữ thăng bằng, phối hợp tổng thể, đồng thời giảm nguy cơ ngã.
Tuy nhiên, người bị đau khớp gối hoặc thoái hóa khớp cần thực hiện với cường độ phù hợp để tránh gây áp lực quá mức lên khớp.
Đi bộ
Đi bộ có thể giúp tăng cường sức mạnh cơ bắp quanh khớp gối và hông, từ đó giảm áp lực lên khớp khi vận động. Bài tập này cũng hỗ trợ lưu thông máu và dịch khớp, góp phần nuôi dưỡng sụn khớp.
Đi bộ thường xuyên giúp kiểm soát cân nặng, hạn chế thừa cân - yếu tố làm tăng nguy cơ đau và thoái hóa khớp. Đây là hình thức vận động phù hợp với nhiều độ tuổi, dễ thực hiện và ít nguy cơ chấn thương.
Mỗi người nên đặt mục tiêu tập thể dục ít nhất 30 phút mỗi ngày, duy trì đều đặn trong tuần. Có thể thay đổi địa hình như đi bộ trên dốc, bãi biển hoặc bãi cỏ... để tăng hiệu quả vận động.
Các môn thể thao dùng vợt
Cầu lông, tennis hay pickleball có thể tăng cường sức mạnh cơ bắp, cải thiện khả năng thăng bằng và duy trì sự linh hoạt của khớp nếu thực hiện đúng tư thế. Tuy nhiên, do đặc thù phải đổi hướng nhanh, bật nhảy và thực hiện nhiều động tác lặp lại ở tay, vai và đầu gối, người chơi có thể gặp chấn thương hoặc đau khớp nếu tập quá sức, khởi động không kỹ.
Để bảo vệ khớp, bạn nên khởi động đầy đủ, lựa chọn cường độ phù hợp với thể trạng, sử dụng giày và dụng cụ thích hợp, đồng thời dành thời gian nghỉ ngơi để cơ thể phục hồi.
Ngày 8/7, đại diện Bệnh viện Nhi đồng Thành phố TP HCM cho biết bệnh nhi hồi phục tốt và gần như không để lại di chứng thần kinh. Thời điểm nhập viện hồi tháng 5, em ở trong tình trạng hôn mê sâu, co giật, co cứng toàn thân, chỉ số oxy trong máu giảm sâu và có các dấu hiệu tổn thương não nghiêm trọng do thiếu oxy, kèm chấn thương vùng cột sống cổ.
Trước tình trạng nguy kịch của bệnh nhi, các bác sĩ cho thở máy, sử dụng thuốc kháng sinh, chống co giật, chống phù não, điều chỉnh điện giải và nuôi dưỡng qua ống thông kết hợp vật lý trị liệu tích cực. Nhờ nỗ lực điều trị, sức khỏe của em cải thiện rõ rệt qua từng ngày.
Sau khi tỉnh táo, bệnh nhi đã được hỗ trợ đánh giá tâm lý. Đại diện viện cho biết em chia sẻ bản thân từng rơi vào khủng hoảng tinh thần nghiêm trọng sau một thời gian dài bị một nhóm bạn chặn đường, đe dọa và ép buộc nộp tiền hàng ngày. Áp lực dồn nén không thể chia sẻ cùng ai đã dẫn đến việc em có hành động tự gây nguy hiểm.
Hiện tại, bệnh viện tiếp tục phối hợp với các chuyên gia tâm lý để nâng đỡ tinh thần, giúp nam sinh sớm ổn định để hòa nhập lại cuộc sống.
Cuối tháng 5, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Lâm Đồng đã khởi tố một nam sinh lớp 8 về hành vi cưỡng đoạt tài sản. Theo điều tra, nam sinh này bị cáo buộc cùng nhóm bạn nhiều lần đánh đập, đe dọa và ép nạn nhân trên nộp từ 20.000 đến 50.000 đồng mỗi ngày. Nhà chức trách đang tiếp tục điều tra, xử lý những người liên quan.
Từ trường hợp trên, các bác sĩ khuyến cáo cha mẹ cần quan tâm nhiều hơn đến những thay đổi về tâm lý, hành vi của con, đặc biệt khi trẻ có biểu hiện lo âu, sợ hãi, né tránh đến trường hoặc thường xuyên xin tiền bất thường. Gia đình cần phối hợp chặt chẽ với nhà trường để phát hiện sớm các dấu hiệu bạo lực học đường và can thiệp kịp thời, tránh những hậu quả đáng tiếc.
Đây là phát hiện đáng chú ý trong nghiên cứu của các nhà khoa học Israel, được công bố mới đây trên tạp chí Scientific Reports.
Theo kết quả nghiên cứu, khói thuốc lá thụ động ngoài tác động đến phổi và đường hô hấp còn liên quan đến tình trạng giấc ngủ bị gián đoạn ở trẻ em.
Nhóm nghiên cứu thuộc Đại học Ben-Gurion vùng Negev và Trung tâm Y khoa Đại học Soroka đã theo dõi 30 trẻ từ 1-12 tuổi, được đưa đến phòng thí nghiệm giấc ngủ vì nghi mắc rối loạn hô hấp khi ngủ.
Các em được kiểm tra sóng não, nhịp tim, nhịp thở, nồng độ oxy trong máu và chuyển động cơ thể trong suốt một đêm.
Sáng hôm sau, các nhà khoa học lấy mẫu nước tiểu để đo cotinine - chất được tạo ra khi cơ thể phân giải nicotine và là dấu hiệu đáng tin cậy giúp xác định một người có hít phải khói thuốc hay không.
Kết quả xét nghiệm cho thấy 46% trẻ có ít nhất một phụ huynh hút thuốc. Đáng chú ý, khoảng 60% phụ huynh hút thuốc vẫn khẳng định con mình không tiếp xúc với khói thuốc, cho thấy nhiều gia đình có thể đang đánh giá thấp mức độ phơi nhiễm của trẻ.
So với nhóm không phơi nhiễm, trẻ hít phải khói thuốc có chỉ số kích hoạt não bộ trong lúc ngủ cao hơn 67%.
Đây là những thời điểm hoạt động điện não đột ngột chuyển từ ngủ sâu sang ngủ nông hoặc trạng thái tỉnh táo trong thời gian ngắn, khiến giấc ngủ mất tính liên tục dù trẻ không nhất thiết mở mắt hay thức dậy hoàn toàn.
Nồng độ cotinine càng cao, tổng thời gian ngủ và hiệu suất giấc ngủ của trẻ càng giảm. Nói cách khác, mức phơi nhiễm khói thuốc càng lớn, trẻ càng khó duy trì một giấc ngủ sâu và liền mạch.
Điểm khiến nhóm nghiên cứu đặc biệt quan tâm là khói thuốc không liên quan rõ rệt đến số lần ngưng thở, giảm luồng khí hoặc tụt oxy trong máu.
Điều này cho thấy tình trạng ngủ chập chờn có thể xuất hiện độc lập với những tổn thương hô hấp thường được nhắc đến khi nói về khói thuốc thụ động.
Theo các tác giả, nicotine và những chất có trong khói thuốc có khả năng kích thích các hóa chất thần kinh liên quan đến sự tỉnh táo, đồng thời làm xáo trộn nhịp sinh học tự nhiên.
Tuy nhiên, do nghiên cứu có quy mô nhỏ và chỉ quan sát trẻ trong một đêm, các nhà khoa học cho rằng cần thêm những nghiên cứu dài hạn để xác định đầy đủ cơ chế tác động.
Giáo sư Ariel Tarasiuk, thành viên nhóm nghiên cứu tại Trung tâm Y khoa Đại học Soroka, cho biết việc nhận diện khói thuốc là yếu tố thúc đẩy giấc ngủ bị phân mảnh sẽ giúp bác sĩ tư vấn cụ thể hơn cho các gia đình.
Theo ông, loại bỏ khói thuốc khỏi môi trường sống là một yếu tố hoàn toàn có thể thay đổi, qua đó hỗ trợ cải thiện giấc ngủ, khả năng phục hồi của não bộ và sức khỏe tổng thể của trẻ.
Nhóm nghiên cứu đề nghị bác sĩ nhi khoa chủ động hỏi về thói quen hút thuốc của cha mẹ và người chăm sóc, thay vì chỉ dựa vào các triệu chứng như ho, ngáy hoặc khó thở.
