Ngày 14/6, PGS.TS Mai Văn Khiêm, Giám đốc Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia cho biết, El Nino đã chính thức hình thành và đang phát triển với tốc độ khá nhanh.
El Nino là một kiểu khí hậu tự nhiên liên quan đến sự ấm lên của bề mặt đại dương ở vùng trung tâm và phía đông Thái Bình Dương hoặc các vùng biển nhiệt đới. Hiện tượng này gây ảnh hưởng và làm thay đổi mô hình thời tiết toàn cầu, gây ra các biến đổi lớn về nhiệt độ, mưa và gió. Nó thường xảy ra chu kỳ từ 2 đến 7 năm một lần và kéo dài khoảng 9 đến 12 tháng.
Tên gọi El Nino được ngư dân Peru sử dụng từ thế kỷ XIX để miêu tả một dòng hải lưu ấm ven bờ. Theo thời gian, tên gọi El Nino trở thành thuật ngữ dùng để chỉ toàn bộ hiện tượng khí hậu phức tạp liên quan đến sự ấm lên bất thường của nước biển và các tác động của nó đến thời tiết toàn cầu.
Theo số liệu quan trắc, nhiệt độ mặt nước biển tại khu vực trung tâm Thái Bình Dương đã cao hơn mức trung bình khoảng 0,5 độ C trong tháng 5 và tăng lên khoảng 0,7 độ C vào đầu tháng 6. Đây là ngưỡng để xác định El Nino xuất hiện.
Ông Khiêm cho biết, quá trình chuyển từ trạng thái trung tính sang El Nino năm nay diễn ra nhanh hơn thông thường.
Điều này cho thấy vùng biển trung tâm Thái Bình Dương đang ấm lên mạnh, tạo điều kiện để El Nino tiếp tục gia tăng cường độ trong thời gian tới.
Các mô hình dự báo cho thấy El Nino gần như chắc chắn sẽ duy trì từ tháng 6/2026, tiếp tục mạnh lên trong những tháng cuối năm và có thể kéo dài sang đầu năm 2027.
Đáng chú ý, xác suất xuất hiện một đợt El Nino rất mạnh hiện ở mức 60-65% và nếu kịch bản này xảy ra, cường độ có thể tương đương đợt El Nino 2015-2016 và nằm trong nhóm mạnh nhất kể từ năm 1950.
Nguy cơ nắng nóng, hạn hán gia tăng
Theo cơ quan khí tượng, El Nino thường khiến nhiệt độ tăng cao, lượng mưa giảm và số đợt không khí lạnh ít hơn bình thường. Dự báo trong những tháng cuối năm 2026, nhiệt độ trung bình trên cả nước có thể cao hơn trung bình nhiều năm từ 0,5 đến 1,5 độ C.
Riêng giai đoạn từ tháng 10 đến tháng 12, nhiệt độ có nơi cao hơn từ 1 đến 2 độ C. Do đó, nắng nóng tại Bắc Bộ và Trung Bộ được dự báo xuất hiện nhiều hơn trung bình nhiều năm.
Một số khu vực thậm chí có thể ghi nhận các mức nhiệt vượt kỷ lục đã từng được ghi nhận. Bên cạnh đó, lượng mưa tại nhiều nơi có khả năng thiếu hụt từ 25% đến 50%, rõ rệt nhất ở Nam Trung Bộ, Tây Nguyên và Nam Bộ.
Điều này làm gia tăng nguy cơ hạn hán, thiếu nước phục vụ sinh hoạt và sản xuất, đồng thời khiến tình trạng xâm nhập mặn tại Đồng bằng sông Cửu Long diễn biến phức tạp hơn trong mùa khô tới.
Mặc dù số lượng bão và áp thấp nhiệt đới trên Biển Đông thường có xu hướng giảm trong các năm El Nino, các chuyên gia cảnh báo không thể chủ quan với nguy cơ thiên tai.
"Ít bão hơn không có nghĩa là không có bão mạnh. Trong các năm El Nino vẫn có thể xuất hiện những cơn bão cường độ lớn, gây thiệt hại nghiêm trọng khi đổ bộ vào đất liền", ông Khiêm nhận định.
Bài học từ đợt El Nino 2015-2016
Theo Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia, đợt El Nino giai đoạn 2015-2016 là một trong những sự kiện mạnh nhất kể từ năm 1950, có cường độ tương đương các đợt El Nino đặc biệt mạnh vào các năm 1982-1983 và 1997-1998.
Tác động rõ nét nhất là tình trạng nắng nóng kéo dài và gay gắt trên diện rộng. Năm 2015, nhiều địa phương ở Trung Bộ trải qua những đợt nắng nóng kỷ lục. Tại Bắc Trung Bộ, nắng nóng kéo dài tới 39 ngày liên tiếp; Trung Trung Bộ là 36 ngày và Nam Trung Bộ là 32 ngày. Nhiệt độ cao nhất năm 2015 được ghi nhận tại trạm Con Cuông (Nghệ An), lên tới 42,7 độ C vào ngày 30/5.
Cùng thời điểm đó, lượng mưa suy giảm kéo dài khiến nhiều hệ thống sông ở Trung Bộ, Tây Nguyên và Nam Bộ thiếu nước nghiêm trọng. Xâm nhập mặn tại Đồng bằng sông Cửu Long xuất hiện sớm, lấn sâu vào nội đồng, ảnh hưởng lớn đến sản xuất nông nghiệp và đời sống người dân. Hoạt động của bão trên Biển Đông cũng giảm đáng kể.
Trong năm 2015 chỉ xuất hiện 5 cơn bão và 2 áp thấp nhiệt đới, bằng khoảng một nửa mức trung bình nhiều năm. Chỉ có 2 cơn bão ảnh hưởng trực tiếp đến đất liền Việt Nam và cường độ không quá mạnh.
Theo ông Mai Văn Khiêm, El Nino thường khiến lượng mưa giảm trên phạm vi cả nước song điều đó không đồng nghĩa nguy cơ mưa lớn biến mất. Thực tế cho thấy, trong các năm El Nino vẫn có thể xuất hiện những đợt mưa cực đoan với lượng mưa kỷ lục trong thời gian ngắn.
Điển hình là trận mưa lịch sử tại Quảng Ninh vào cuối tháng 7/2015 gây ngập lụt nghiêm trọng trên diện rộng. Trước đó, cuối tháng 9/2009, hoàn lưu bão Ketsana cũng gây ra đợt lũ lớn, lũ lịch sử tại các tỉnh Quảng Nam và Quảng Ngãi.
Vì vậy, bên cạnh nguy cơ nắng nóng, hạn hán và thiếu nước, các địa phương vẫn cần chủ động phương án ứng phó với các hiện tượng thời tiết cực đoan có thể xảy ra trong thời gian El Nino hoạt động mạnh.
Tin Gốc: Dân Trí
