Những ngày tháng 4, TS Nguyễn Quang Minh, 33 tuổi, bận rộn với nhiều kế hoạch ở trường Hóa và Khoa học sự sống, Đại học Bách khoa Hà Nội. Mới về trường được hai tháng, anh vừa làm quen công việc, vừa bắt tay gây dựng nhóm nghiên cứu chuyên sâu về công nghệ Plasma – lĩnh vực mà bản thân đã dành hơn 5 năm theo đuổi tại châu Âu.
Trước đó, Minh học và lấy hai bằng tiến sĩ theo chương trình đồng cấp bằng từ Đại học Normandie (Pháp) và Đại học Khoa học và Công nghệ AGH (Ba Lan). Sau đó, anh làm nghiên cứu sau tiến sĩ tại Đại học Liverpool (Anh) – ngôi trường hạng 147 thế giới, theo QS.
Giữa giai đoạn có thể nộp hồ sơ xin cư trú vô thời hạn và phát triển sự nghiệp tại xứ sở sương mù, Minh gác lại, ứng tuyển làm giảng viên Kỹ thuật Hóa học của Đại học Bách khoa Hà Nội.
“Mình không muốn xây nhà trên đất người khác nên quyết định trở về”, Minh bày tỏ.
Sinh ra ở huyện Thanh Ba cũ, tỉnh Phú Thọ, hết phổ thông, Minh trúng tuyển Đại học Bách khoa Hà Nội. Việc học tập bình thường cho đến khi anh tiếp xúc môn Động học xúc tác tại Đại học Bách khoa Hà Nội vào năm thứ ba.
“Mình say đến mức cày bung gáy quyển sách về môn này”, Minh nhớ lại.
Anh sau đó quyết định học theo định hướng Công nghệ Hữu cơ – Hóa dầu. Được PGS Đào Quốc Tùy hướng dẫn và truyền cảm hứng, Minh càng yêu thích nghiên cứu và ấp ủ mong muốn trở thành giảng viên.
PGS Đào Quốc Tùy, giảng viên cao cấp Đại học Bách khoa Hà Nội, vẫn nhớ khi đang nghiên cứu tại phòng thí nghiệm Hóa dầu, Minh đồng thời tham gia nhóm nghiên cứu bên khoa Lý luận chính trị, khiến thầy cô rất ngạc nhiên.
“Việc tham gia hai hướng nghiên cứu khác lĩnh vực là hết sức vất vả, cần sắp xếp thời gian hợp lý. Thế nhưng, Minh lại hoàn thành xuất sắc”, thầy Tùy nói. “Minh còn có năng lực học tập, nghiên cứu và khả năng diễn thuyết rất tốt, phù hợp làm giảng viên”.
Tốt nghiệp kỹ sư loại giỏi, Minh theo tiếp chương trình thạc sĩ ở Bách khoa. Có dịp đi trao đổi tại Đức trong nửa năm, hứng thú với môi trường mới, anh đặt mục tiêu cao hơn – du học bậc tiến sĩ để kết nối với các giáo sư giỏi ở nước ngoài.
Năm 2019, anh được PGS Phạm Thanh Huyền, giảng viên dạy môn Động học xúc tác, giới thiệu học bổng Marie Sklodowska-Curie, học song bằng tiến sĩ tại Pháp và Ba Lan. Nộp hồ sơ và trải qua nhiều vòng tuyển chọn, anh trúng tuyển.
Đến Pháp trong một ngày cuối năm mưa tầm tã, sim điện thoại lỗi, lại chưa thông thạo tiếng, Minh lỡ chuyến tàu về trường, bị kẹt lại ga cùng hai vali “to hơn cả người”. Gần như phát khóc, anh đành gọi cho giáo sư ở Pháp nhờ giúp đỡ.
“Khoảng 8h tối, thầy lái xe 80 km đến ga tàu, dầm mưa tìm rồi đưa mình về tận nhà đã giúp thuê giúp trước đó”, Minh kể. “Sự tận tâm của thầy trở thành động lực để mình cố gắng”.
Do học ở hai trường cách nhau gần 2.000 km, Minh gặp nhiều áp lực. Cứ mỗi 2-6 tháng, anh phải di chuyển đến trường còn lại một lần. Anh cũng có thời gian học tập và nghiên cứu ở Đại học Sorbonne – một trong những ngôi trường nổi tiếng nhất Pháp. Ngoài nghiên cứu, anh tham gia nhiều hội thảo chuyên môn hay hỗ trợ giảng dạy.
Dù vậy, Minh cho rằng đó là “những áp lực tích cực”, là lợi thế để phát triển bởi không phải ai cũng có cơ hội đi nhiều, học ở nhiều trường cùng lúc. Nó cũng giúp anh có thêm kết nối để được ký hợp đồng nghiên cứu sau tiến sĩ kéo dài hai năm tại Đại học Liverpool.
Suốt thời gian ở châu Âu, hướng nghiên cứu chính của TS Minh là khai thác, ứng dụng công nghệ plasma không nhiệt (non-thermal plasma) cho các quá trình xử lý bề mặt vật liệu và chuyển hóa hóa học có sử dụng xúc tác.
Trong đó, anh tập trung vào việc chuyển hóa các khí thải công nghiệp, đặc biệt là CO2, thành nhiên liệu và hóa chất có giá trị, như methanol xanh, e-fuels hay các hóa chất nền. Điểm đặc biệt của công nghệ này là hệ thống có thể vận hành ở nhiệt độ thấp và áp suất khí quyển thông thường, không cần lò nhiệt độ cao hay thiết bị áp suất lớn như các phương pháp truyền thống, hướng tới các bài toán về năng lượng xanh.
Kết quả, anh sở hữu một bằng sáng chế về plasma và xúc tác do Pháp cấp; có 9 bài báo trên các tạp chí Q1 (nhóm uy tín nhất) như Applied Catalysis B: Environmental, ACS Catalysis hay Journal of Energy Chemistry, cùng một số bài trên tạp chí Q2 và ở các hội thảo quốc tế.
Minh còn tham gia chương trình thương mại hóa công nghệ ICURe. Sau khi vượt qua vòng ý tưởng, người tham gia sẽ thành lập startup, có người hướng dẫn và cấp vốn khoảng 30.000 bảng Anh (hơn một tỷ đồng) để nghiên cứu thị trường. Ở vòng cuối, doanh nghiệp được cấp vốn 300.000 bảng.
Anh đã tiến đến vòng hai, đồng sáng lập và trở thành giám đốc công nghệ của công ty PlasmaC2M. Nhưng giữa lúc đó, Minh biết đến đề án thu hút và tuyển dụng giảng viên trẻ tài năng giai đoạn 2025-2030 (HUST-Talent) của Đại học Bách khoa Hà Nội và ứng tuyển.
“Quyết định trở về không chỉ là lựa chọn cá nhân, mà còn là mong muốn góp phần nhỏ bé giúp đất nước thu hẹp dần khoảng cách về nghiên cứu khoa học với quốc tế”, Minh chia sẻ.
Hiện, TS Minh vừa giảng dạy, vừa tiếp tục hướng nghiên cứu về ứng dụng công nghệ plasma. Song song triển khai các nghiên cứu cơ bản, anh tập trung đào tạo sinh viên theo tư duy và phương pháp nghiên cứu quốc tế, từ cách đọc tài liệu, thiết kế thí nghiệm đến viết báo cáo khoa học. Từ nền tảng đó, nhóm nghiên cứu sẽ từng bước mở rộng hợp tác quốc tế, hướng tới việc chủ trì các dự án nghiên cứu độc lập.
“Tôi đặt mục tiêu trong 5 năm sẽ xây dựng được nhóm nghiên cứu mạnh, để khi nhắc đến định hướng nghiên cứu về plasma tại Việt Nam, giới khoa học sẽ nhớ ngay đến các nhóm tại Bách khoa Hà Nội”, Minh nói.
Theo nội dung bài đăng này, một giáo viên đã nhờ AI thiết kế nội dung bài tập về nhà cho học sinh.
Tuy nhiên, điều khiến chủ nhân bài đăng bức xúc là giáo viên này chụp nguyên màn hình đoạn hội thoại với ChatGPT rồi gửi trực tiếp vào nhóm chung của phụ huynh mà không biên tập lại nội dung.
Thậm chí, các ảnh chụp màn hình còn được gửi không theo thứ tự khiến các phụ huynh khó theo dõi và mất thời gian để tự sắp xếp lại.
Chia sẻ với phóng viên Dân trí, chủ nhân bài đăng cho biết sau khi xem được đoạn tin nhắn từ người thân của mình, đồng thời là phụ huynh học sinh, người này cảm thấy bức xúc trước cách làm việc của giáo viên nên đã đăng tải sự việc lên mạng xã hội.
Theo lời kể từ người đăng, vị phụ huynh khá bất bình bởi thái độ hời hợt của giáo viên.
“Tôi được biết đây là lần thứ hai giáo viên này chụp nguyên kết quả từ ChatGPT và gửi vào nhóm chung mà không chỉnh sửa”, người này phản ánh.
Nhiều phụ huynh khác trong nhóm cũng bày tỏ sự không hài lòng và có ý định kiến nghị nhà trường đổi giáo viên khác cho lớp.
Khi bài viết được lan truyền, không ít người dùng mạng xã hội và phụ huynh đã để lại phản ứng tiêu cực.
“Vô trách nhiệm, ít ra cũng nên sao chép vào word rồi căn chỉnh lại chứ nhỉ?”, một tài khoản bình luận.
Một ý kiến khác cho rằng: “Nghề giáo viên cần sự nghiêm túc và đặt tâm huyết cho học sinh. Làm việc hời hợt như vậy rất khó chấp nhận và có thể ảnh hưởng cả một thế hệ”.
Đáng chú ý, ngay cả một số giáo viên cũng lên tiếng phản đối cách làm này.
“Tôi cũng đi dạy mà phải nhăn mặt với kiểu làm việc này, ít nhất cũng phải trình bày ra file đàng hoàng cho học sinh và phụ huynh dễ theo dõi”, một giáo viên chia sẻ.
Người này khẳng định bản thân cũng sử dụng AI để hỗ trợ thiết kế đề bài, tìm ý tưởng hoặc xây dựng nội dung học tập. Tuy nhiên, AI chỉ đóng vai trò công cụ tham khảo, giáo viên vẫn phải tự chỉnh sửa, chọn lọc và trình bày lại phù hợp với học sinh trước khi gửi cho phụ huynh.
Thực tế, AI hiện được nhiều giáo viên xem như công cụ hỗ trợ giúp giảm tải áp lực công việc trong bối cảnh giáo viên phải xử lý khối lượng lớn công việc.
Chị Mai Anh, chuyên gia trong lĩnh vực Giáo dục nhận định: “AI có thể hỗ trợ rất tốt trong việc truyền đạt kiến thức, tìm ý tưởng và xây dựng học liệu. Dẫu vậy, giáo viên vẫn giữ vai trò không thể thay thế trong việc truyền cảm hứng, định hướng tư duy và tạo sự kết nối với học sinh”.
Theo vị chuyên gia, với học sinh, bài tập ngoài cần đúng kiến thức còn phải rõ ràng, trực quan và mang tính sư phạm.
Chị Nguyễn Thu Hà (29 tuổi), hiện đang có con học tiểu học nêu quan điểm: “Nếu giáo viên biết tận dụng AI để thiết kế bài tập, bài giảng sinh động hơn thì nên khuyến khích. Vấn đề là cần tránh lạm dụng, phụ thuộc vào công cụ này”.
Vụ việc kể trên chỉ là một phần trong những biểu hiện tiêu cực của việc sử dụng AI thiếu trách nhiệm trong môi trường giáo dục. Trước đó, nhiều trường hợp tương tự cũng đã tạo ra tranh luận sôi nổi trong cộng đồng.
Điển hình là trường hợp một học viên cao học tại một trường đào tạo về kinh doanh ở Úc đã tố cáo rằng bị giảng viên sử dụng ChatGPT chấm bài.
“Thật tuyệt khi bài tập cao học của tôi, nơi tôi trả 5.000 AUD mỗi sáu tuần được AI chấm điểm”, sinh viên này viết trên mạng xã hội.
Nghi vấn xuất phát từ phần nhận xét của giảng viên có đoạn: “ChatGPT cho rằng: Bài luận thể hiện sự hiểu biết sâu sắc về hệ thống thanh toán và phòng chống gian lận tại Australia”, kèm theo số điểm 88/100.
Allianz Partners - hãng bảo hiểm hàng đầu thế giới, cuối tuần trước công bố Báo cáo thường niên "Thực trạng Chăm sóc Sức khỏe Sinh viên" (SOSH) tại Australia năm 2025.
Trong hơn 2.100 sinh viên từ 88 quốc gia và vùng lãnh thổ, 85% nhìn nhận chi phí thực tế tại quốc gia này đắt đỏ hơn nhiều so với hình dung ban đầu của họ. Giá thuê nhà là cú sốc tài chính lớn nhất với 77% sinh viên, tiếp theo là chi phí y tế (66%), điện nước (62%) và thực phẩm (60%). Các dịch vụ công và giải trí cũng đắt hơn so với dự tính.
Áp lực về chi phí khiến hơn 1/4 du học sinh được khảo sát cân nhắc bỏ học để về nước, dù trước đó gần 60% dự định ở lại làm việc sau tốt nghiệp. Để đối phó, 70% phải cắt giảm chi tiêu hàng ngày, nhiều người phải xin thêm trợ giúp từ gia đình hoặc rút tiền tiết kiệm. Chỉ 12% cho biết vẫn sống ổn.
Gánh nặng này cũng bào mòn sức khỏe của người trẻ. Khoảng 62% cho biết họ không duy trì được chế độ ăn uống cân bằng. Trong đó, 82% cho hay phải bỏ bữa để tiết kiệm, nhiều người khác cắt, giảm mua rau, củ, quả vì giá cao.
Dù vậy, 60% sinh viên tham gia khảo sát vẫn bày tỏ hào hứng về tương lai ở Australia.
Kết quả khảo sát được đưa ra khi chi phí sống tại Australia ngày càng lớn, tăng từ 2,3% đến 4,2% vào năm ngoái. Các chuyên gia dự báo tình hình có thể còn trầm trọng hơn, khi áp lực lạm phát "ngấm sâu" vào nền kinh tế Australia.
Australia là một trong bốn điểm đến đông du học sinh nhất thế giới, bên cạnh Mỹ, Canada và Anh. Tuy nhiên, theo Bộ Giáo dục nước này, lượng sinh viên mới đã giảm 15% so với cùng kỳ năm ngoái, mức giảm mạnh nhất - lên tới 35% ở các khóa học tiếng Anh (ELICOS).
Chuyên gia cho rằng các biện pháp thắt chặt quản lý, bao gồm việc tăng phí visa du học lên tới 2.000 AUD, đang gây ra những tác dụng ngược. Gần đây, nước này tiếp tục thay đổi chính sách visa đột ngột, khiến nhiều du học sinh bất an.
"Với thế hệ gen Z, gen Y, kỹ năng quan trọng nhất chính là khả năng thích nghi và có thể làm việc hiệu quả trong những môi trường khác nhau, đặc biệt là trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay".
Đó là chia sẻ của bà Karin Greve-Isdahl, Tham tán Thương mại, Đại sứ quán Na Uy tại Việt Nam, khi trao đổi về chủ đề "Quản trị đa văn hóa trong môi trường đội ngũ toàn cầu", nằm trong hội thảo "Từ giảng đường đến dự án toàn cầu: Góc nhìn Bắc Âu" do Đại sứ quán Na Uy, Học viện Gokstad từ Na Uy và Trường ĐH Văn Lang đồng tổ chức sáng nay 9.5.
Đây là sự kiện được tổ chức trong bối cảnh Na Uy và Việt Nam kỷ niệm 55 năm thiết lập quan hệ ngoại giao giữa hai nước (1971–2026).
Bà Karin cho biết bà đã sống tại 8 quốc gia khác nhau, làm việc ở nhiều công ty và quản lý nhiều nơi trên thế giới. "Thực tế là chúng ta luôn liên tục bước vào và rời khỏi những môi trường văn hóa khác nhau. Chính vì thế, khả năng thích nghi, hòa nhập được với một nền văn hóa, môi trường mới khi sống và làm việc, sẽ giúp bạn tồn tại và thành công", bà Karrin nhận định.
Cùng với chuyên đề "Quản trị đa văn hóa trong môi trường đội ngũ toàn cầu", 2 chuyên đề "Khác biệt hoặc bị thay thế: Tiếp thị bản thân trong kỷ nguyên AI" và "Ứng dụng AI trong quản lý dự án toàn cầu" tại hội thảo, lần lượt khai thác các góc nhìn về kinh nghiệm làm việc trong môi trường đa quốc gia, kỹ năng cần thiết cho thị trường lao động toàn cầu, và cơ hội hợp tác giáo dục và nghề nghiệp giữa Việt Nam và các nước Bắc Âu.
Diễn giả của các phiên chuyên đề trên đến từ các doanh nghiệp nổi tiếng của Bắc Âu đang hoạt động đầu tư và kinh doanh thành công tại Việt Nam như Jotun, SalMar (Na Uy); Ekko, Carlsberg (Đan Mạch). Sinh viên được chia sẻ về kỹ năng và xu hướng nghề nghiệp, thực tiễn quản trị, văn hóa làm việc và yêu cầu chuyên môn từ góc độ nhà tuyển dụng.
Theo số liệu của Cục Đầu tư nước ngoài, riêng Na Uy hiện có gần 60 dự án đầu tư trực tiếp tại Việt Nam, tập trung vào các lĩnh vực hàng hải, năng lượng tái tạo, nuôi trồng thủy sản và sơn công nghiệp.
Ông Erlend Skutlaberg, Bí thư thứ nhất Đại sứ quán Na Uy tại Hà Nội, cho biết giáo dục đã và đang là một trong các trụ cột quan trọng của hợp tác song phương Na Uy – Việt Nam, trong đó phải kể tới hợp tác chặt chẽ giữa các cơ sở giáo dục ĐH của Việt Nam như ĐH Quốc gia Hà Nội, Trường ĐH Ngoại thương, Trường ĐH Nha Trang, ĐH Cần thơ… với các trường ĐH của Na Uy như ĐH Bergen, ĐH Oslo, ĐH Khoa học Công nghệ Na Uy, ĐH Kinh doanh Na Uy...
"Trong một thế giới thay đổi nhanh chóng và ngày càng phức tạp, việc đối thoại, học hỏi lẫn nhau và xây dựng sự hiểu biết giữa các nền văn hóa ngày càng trở nên quan trọng. Giáo dục đóng vai trò then chốt trong quá trình này. Sự hợp tác chặt chẽ giữa doanh nghiệp và trường ĐH giúp bảo đảm rằng việc học tập và nghiên cứu trong trường mang tính thực tiễn, bao trùm và gắn kết với các thách thức toàn cầu", ông Erlend Skutlaberg chia sẻ.
Theo PGS-TS Trần Thị Mỹ Diệu, Hiệu trưởng Trường ĐH Văn Lang, trong bối cảnh thế giới ngày càng kết nối như hiện nay, việc đào tạo của các trường ĐH không thể chỉ tồn tại trong phạm vi lớp học.
"Thông qua những chia sẻ từ các diễn giả trong hội thảo hôm nay, sinh viên có thể nhìn thấy rõ hơn cách học ở trường ĐH được kết nối với thực tiễn, với những thách thức thực tế, với trải nghiệm nghề nghiệp và với con đường sự nghiệp trong tương lai", PGS-TS Mỹ Diệu nhìn nhận.
Cũng tại hội thảo, ông Simon Hansen Elvestad, Chủ tịch, người sáng lập Học viện Goksta (Na Uy) cho biết Gokstad Academy và Trường ĐH Văn Lang sẽ triển khai mô hình giáo dục thực nghiệp.
Đây là mô hình đào tạo kết hợp giữa nền tảng học thuật vững chắc và phương pháp giáo dục dựa trên dự án thực tế, đã được kiểm nghiệm rộng rãi tại Na Uy và các nước Bắc Âu, nhằm giúp sinh viên chuẩn bị kiến thức, kỹ năng cho một thị trường lao động đa văn hóa và khả năng thích ứng với các tiêu chuẩn nghề nghiệp toàn cầu trong kỷ nguyên AI.
