Đào Minh Huy, hiện là Assistant professor (bậc đầu tiên trong ba bậc giáo sư ở Mỹ) tại trường Dược, Đại học Louisiana, Monroe (ULM). Anh giảng dạy, nghiên cứu, phát triển những phương pháp đông khô và bảo quản lạnh chế phẩm sinh học và các tế bào.
Trong đó, nghiên cứu tập trung vào bản chất ảnh hưởng tiêu cực và stress (áp lực) của đông lạnh và đông khô lên protein. Phương pháp mà anh theo đuổi có thể giúp sinh phẩm (kháng thể đơn dòng, protein trị liệu, vaccine) đông lạnh và rã đông nhiều lần mà vẫn giữ được chất lượng.
Đầu tháng 4, dự án này được Quỹ khoa học quốc gia Mỹ (NSF) trao khoản tài trợ 380.000 USD (khoảng 10 tỷ đồng) trong ba năm. Theo bài đăng trên website của trường, NSF chỉ tài trợ cho nghiên cứu cơ bản, đánh giá một cách khắt khe và đặc biệt hiếm với giảng viên dược hoặc khoa học sức khỏe.
“Mình vui hơn đỗ đại học ngày xưa, vì đây là lần đầu tiên nộp đề cương nghiên cứu tới NSF”, anh Huy nói.
Anh Huy là con trai của TS Đào Minh Đức, nguyên Trưởng bộ môn Hóa lý tại trường Đại học Dược Hà Nội. Niềm đam mê khoa học của anh nảy nở từ những ngày ngồi nghịch máy móc, đèn cầy trong phòng thí nghiệm khi theo bố đến trường.
Ở nhà, anh cùng bố làm nhiều thí nghiệm nhỏ trên sân thượng, như soi ánh mặt trời qua cốc sữa loãng, hay quan sát thạch sùng trong không gian kín. Ông Sơn cũng thường đem hóa chất về để con và các bạn tập làm thí nghiệm, như kết tủa bari sulfat, hay đốt cháy maggie…
“Từ những trải nghiệm ấy, tới bây giờ, mình vẫn luôn thấy cuốn hút trước những hiện tượng rất bình thường xung quanh”, anh Huy chia sẻ.
Lên đại học, anh đỗ trường Dược, rồi ở lại giảng dạy, nghiên cứu trong 5 năm sau tốt nghiệp. Năm 2016, anh giành học bổng của Quỹ Giáo dục Việt Nam (VEF), sang Mỹ học tiến sĩ tại Đại học Mississippi. Được giáo sư hướng dẫn, anh có thêm cảm hứng về lĩnh vực khoa học vật liệu và khoa học bề mặt, cùng tư duy liên ngành để ứng dụng trong quá trình nghiên cứu.
Đây cũng là giai đoạn hướng nghiên cứu về bảo quản thuốc của anh bén rễ. Trong đại dịch Covid-19, vaccine phải được trữ đông cực kỳ nghiêm ngặt, ở -80 độ C. Chúng thường hỏng ngay trong 24 tiếng khi đã rã đông tại nhiệt độ phòng hoặc ở mức 4 độ C trong tủ lạnh. Điều này đặt ra một bài toán là làm sao để chế phẩm có thể trải qua chu kỳ đông-rã đông nhiều lần mà không ảnh hưởng chất lượng.
Năm 2021, anh tới trường Dược, thuộc Đại học Texas, Austin (UT Austin) làm nghiên cứu sinh sau tiến sĩ, chuyển hoàn toàn hướng nghiên cứu từ tổng hợp hóa dược sang kỹ thuật đông khô và sinh phẩm. Anh thấy mình như “cá quay lại nước”, sau nhiều năm còn mông lung về đam mê thực sự.
Dù vậy, việc tìm được hướng nghiên cứu không dễ dàng. Anh “lặn ngụp” trong những bài báo, kỹ thuật mới để tìm cách lắp ráp lại kiến thức. Chẳng hạn, Huy từng mất hai tuần chỉ để chạy khắp các khoa, tìm người giải quyết giúp vài dòng lệnh Python khiến chương trình không hoạt động được.
“Khi nhìn lại sau mỗi lần bế tắc, thất vọng vì không hiểu tại sao không làm được điều mong muốn, mình nhận ra đã học được rất nhiều kỹ năng mới”, anh Huy nói.
Anh cũng thấy bản thân thích các kết quả không như ý, vì trong đó ẩn chứa những câu hỏi thú vị. Huy tâm đắc với quan điểm của Isaac Asimov, một giáo sư sinh hóa người Mỹ: “Trong khoa học, câu nói thú vị nhất báo hiệu những khám phá mới không phải là ‘Eureka!’ mà là ‘Kỳ lạ thật đấy…'”.
“Xét về triết lý đạo Phật, mọi sự khổ đau đều tới từ ‘bất như ý’. Mình áp dụng nó vào nghiên cứu, nên dù kết quả không như ý muốn, mình vẫn vui vẻ”, anh Huy nói.
Mỗi lần thí nghiệm chưa thành công, anh nhìn lại sổ ghi chép để kiểm tra xem yếu tố nào chưa được kiểm soát tốt, như nhiệt độ tủ lạnh không ổn định, hay do độ ẩm không được kiểm soát tốt (vì ngày hôm đó mưa nhiều). Sau đó, anh điều chỉnh, lặp đi lặp lại tới khi đạt kết quả mong muốn.
Năm 2024, anh vào ngạch biên chế (tenure-track) tại ULM, vừa giảng dạy vừa tiếp tục nghiên cứu về phương pháp đông khô và bảo quản lạnh. Cùng năm, anh thực hiện thành công một thí nghiệm, từ một quan sát ngẫu nhiên khi ngồi uống nước ở Hồ Tây.
Lúc đó, anh cầm một viên đá lên và thấy nó gần như trong suốt hoàn toàn, khác hẳn những viên đá đục vì chứa nhiều bọt khí khi tự làm ở nhà. Anh ngẫm thấy chính những bọt khí đó là một trong các tác nhân gây tổn hại cho mô, nội tạng và các chế phẩm sinh học khi chúng trải qua nhiều chu kỳ đông lạnh, rã đông. Nếu có thể tạo ra một môi trường đông lạnh tương tự viên đá trong suốt và đưa các chế phẩm sinh học hoặc mô tạng vào bên trong, khả năng cao chúng sẽ được bảo quản tốt hơn.
Suy nghĩ này dẫn anh tới loạt thí nghiệm để kiểm chứng trong suốt một tháng, nhưng không ra được kết quả khả quan. Cho tới một hôm, khi tâm trạng xuống đáy, anh “tặc lưỡi” thử loại bỏ gần như toàn bộ bọt khí và oxy hòa tan trong dung dịch, rồi tiến hành đông lạnh.
Bất ngờ, kết quả cho thấy protein và tế bào bên trong dung dịch được bảo vệ tốt hơn đáng kể. Anh nhận ra việc loại bỏ khí trước khi bảo quản lạnh có thể là một hướng đi hữu ích để tăng độ bền của các chế phẩm sinh học và mô tế bào.
Khi NSF mở đăng ký tài trợ nghiên cứu, anh liền nộp hồ sơ để thử sức với tâm thế học hỏi quy trình, nhưng được chấp nhận ngay.
Theo ông Robert O. Williams, giáo sư hướng dẫn anh Huy làm nghiên cứu sinh sau tiến sĩ tại UT Austin, tỷ lệ thành công khi xin tài trợ NSF khá thấp, dao động 10-20%. Ông nhìn nhận công trình nghiên cứu của anh có tính đột phá, tập trung vào những câu hỏi khoa học cơ bản và ứng dụng mà NSF quan tâm.
“Nghiên cứu của Huy sẽ ảnh hưởng tới lĩnh vực bảo quản sinh học và sản xuất tiên tiến, xa hơn nữa là ứng dụng vào bảo quản lạnh – một ưu tiên của Mỹ”, vị giáo sư nói.
Anh Huy thấy tự hào vì đã phần nào tiếp nối truyền thống hiếu học của gia đình, vốn là một bệ đỡ vững chắc. Anh cũng tin rằng tri thức và nghiên cứu khoa học có thể giúp mỗi người vượt qua những giới hạn về xuất thân, địa lý hay điều kiện kinh tế. Khi làm chủ được ngôn ngữ khoa học, các nhà nghiên cứu có thể tìm thấy cơ hội ở bất kỳ đâu trên thế giới.
Trước mắt, anh Huy cho hay sẽ dùng khoản tài trợ để chi trả lương, học phí cho nghiên cứu sinh và trợ lý phòng thí nghiệm, mua sắm hóa chất và dụng cụ nghiên cứu.
Khoản này cũng sẽ giúp anh thực hiện các thí nghiệm mở rộng về cơ chế stress lên sinh phẩm, mở ra hướng nghiên cứu dài hạn về bảo quản hồng cầu ở điều kiện nhiệt độ phòng, đông lạnh mô và cơ quan, để tạo ra ngân hàng ghép tạng. Đây vẫn còn là vấn đề ngoài tầm với của khoa học kỹ thuật hiện tại.
“Mình không hy vọng sẽ giải quyết được hoàn toàn các vấn đề này, nhưng tin rằng nghiên cứu sẽ góp phần thúc đẩy khoa học tiến lên, để một ngày nào đó ngân hàng ghép tạng với tạng đông lạnh sẽ không còn là phim khoa học viễn tưởng”, anh Huy nói.
Bộ Tài chính vừa trình Chính phủ Dự thảo Nghị định quy định chính sách của Nhà nước đối với doanh nghiệp và Quỹ đào tạo nhân lực của doanh nghiệp nhằm quy định chi tiết khoản 4 điều 32 (chính sách của Nhà nước đối với doanh nghiệp) và khoản 2 điều 35 (quỹ đào tạo nhân lực của doanh nghiệp) tại luật Giáo dục nghề nghiệp năm 2025. Theo đó, việc hợp tác với trường nghề để đào tạo, nghiên cứu được khuyến khích.
Theo đó, các doanh nghiệp được khuyến khích hợp tác với cơ sở hoạt động giáo dục nghề nghiệp nghiên cứu, ứng dụng khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, chuyển giao công nghệ, đẩy mạnh chuyển đổi số, chuyển đổi xanh trong giáo dục nghề nghiệp và phát triển kỹ năng nghề.
Các hoạt động cụ thể gồm: Đào tạo người lao động tuyển dụng vào làm việc tại doanh nghiệp hoặc lao động khác có nhu cầu được đào tạo; tham gia xây dựng danh mục ngành, nghề đào tạo; chương trình, giáo trình đào tạo nghề nghiệp phục vụ hoạt động nghiên cứu cơ bản, nghiên cứu ứng dụng, phát triển công nghệ, ứng dụng, chuyển giao công nghệ, đổi mới sáng tạo.
Bên cạnh đó, tiếp nhận nhà giáo, học sinh, sinh viên của các cơ sở giáo dục nghề nghiệp đến tham quan, thực hành, thực tập nâng cao kỹ năng nghề tại doanh nghiệp hoặc cập nhật, tiếp cận công nghệ mới.
Doanh nghiệp cũng được Nhà nước khuyến khích hỗ trợ ươm tạo các ý tưởng khởi nghiệp, hỗ trợ tư vấn/cố vấn, chia sẻ kinh nghiệm cho học sinh, sinh viên về các ý tưởng khởi nghiệp đồng thời chuyển giao bí quyết công nghệ, tiếp nhận, vận hành và làm chủ công nghệ...
Doanh nghiệp có đóng góp tiêu biểu cho hoạt động giáo dục nghề nghiệp và phát triển kỹ năng nghề sẽ được xét tôn vinh, khen thưởng.
Trong đó, hằng năm có trích lập Quỹ đào tạo nhân lực của doanh nghiệp và sử dụng tối thiểu hết 70% quỹ cho hoạt động giáo dục, đào tạo là một tiêu chí được Nhà nước xem xét tôn vinh, khen thưởng.
Nhà nước cũng sẽ hỗ trợ kinh phí đào tạo cho doanh nghiệp khi có người lao động đi học ngành, nghề trình độ sơ cấp cho người yếu thế và ngành, nghề ưu tiên hoặc khó xã hội hóa tại các trường nghề, với mức hỗ trợ là 70% học phí.
Doanh nghiệp hợp tác với trường nghề còn được hưởng chính sách ưu đãi như giảm hoặc miễn thuế thu nhập doanh nghiệp đối với các khoản chi phí hợp lý khi thực hiện hợp tác đào tạo, đào tạo lại, hoặc nghiên cứu khoa học, chuyển giao công nghệ với cơ sở giáo dục nghề nghiệp; miễn thuế nhập khẩu đối với máy móc, thiết bị, vật tư, nguyên liệu nhập khẩu để tạo tài sản cố định hoặc sử dụng cho hoạt động nghiên cứu, đào tạo nghề...
Quỹ đào tạo nhân lực của doanh nghiệp do doanh nghiệp lựa chọn, tự chủ, tự quyết định thành lập nhằm bảo đảm các hoạt động giáo dục, đào tạo, phát triển nguồn nhân lực của doanh nghiệp được thường xuyên, liên tục, đáp ứng yêu cầu sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp.
Quỹ này sẽ chi cho các hoạt động gồm: Đào tạo và phát triển kỹ năng cho người lao động của doanh nghiệp, hỗ trợ người lao động của doanh nghiệp học tập, nâng cao trình độ chuyên môn với các chi phí như trả cho người dạy, tài liệu học tập, thiết bị dùng để hoạt động giáo dục nghề nghiệp, vật liệu thực hành, các chi phí khác hỗ trợ cho người học.
Cùng với đó là chi phí đào tạo của doanh nghiệp cho người lao động được tuyển dụng vào làm việc tại doanh nghiệp; chi phí đào tạo, đào tạo lại, bồi dưỡng nghiệp vụ cho người lao động đang làm việc tại doanh nghiệp; chi phí cho hoạt động đánh giá kỹ năng nghề, đánh giá năng lực theo chuẩn doanh nghiệp hoặc theo tiêu chuẩn năng lực nghề nghiệp quốc gia.
Ngoài ra, chi tài trợ cho cơ sở giáo dục nghề nghiệp có hợp tác với doanh nghiệp gồm: tài trợ cho các trường mà khoản tài trợ này không phải là để góp vốn, mua cổ phần; tài trợ cơ sở vật chất phục vụ giảng dạy, học tập và hoạt động; tài trợ cho các hoạt động thường xuyên của trường.
Tài trợ học bổng cho học sinh, sinh viên; tài trợ cho các cuộc thi về các môn học được giảng dạy trong trường; tài trợ để thành lập các quỹ khuyến học giáo dục; tài trợ xây dựng chương trình, giáo trình đào tạo theo đặt hàng của doanh nghiệp.
Khoảng 6h sáng 4/6, khu vực đường Xuân Thủy, Hà Nội, đã nhộn nhịp thí sinh và phụ huynh dự kỳ thi vào lớp 10 trường THPT chuyên thuộc trường Đại học Sư phạm Hà Nội. Thời tiết lúc này không quá nắng gắt nên việc di chuyển và chờ đợi của các gia đình bớt vất vả.
Dọc các lối vào điểm thi, phụ huynh đứng thành từng nhóm trò chuyện hoặc tranh thủ dặn dò con. Nhiều em mang theo tài liệu để xem nhanh công thức, ghi chú trước giờ thi, trong khi một số ngồi nghỉ ngơi, nghe nhạc hoặc trò chuyện với bạn bè.
Mang theo một vali, một túi đựng quần áo, chị Đỗ Thị Kiều và con trai Tài Anh, ở Khoái Châu, Hưng Yên, sẵn sàng cho kỳ thi kéo dài hai ngày. Sáng nay, mẹ con chị xuất phát từ nhà lúc 5h, vượt quãng đường hơn 50 km để tới trường Đại học Sư phạm Hà Nội sớm gần ba tiếng.
"Đi sớm cho yên tâm, tránh tắc đường", chị nói, cho biết con đăng ký lớp chuyên Tiếng Anh với tỷ lệ chọi lên tới 1/30. Chị cho biết con chủ yếu học thêm online, do ở tỉnh chưa có nhiều lớp luyện thi vào trường chuyên.
"Biết là khó cạnh tranh với các bạn ở Hà Nội, tôi vẫn muốn cho con thử sức", chị chia sẻ. Ngày 7/6, mẹ con chị tiếp tục lên Hà Nội, dự kỳ thi vào trường chuyên Ngoại ngữ.
Năm 2026, trường THPT chuyên Sư phạm tuyển 490 học sinh lớp 10, nhưng gần 7.500 thí sinh đăng ký. Theo thầy Vũ Văn Tiến, đây là con số kỷ lục của trường, và là kỳ thi lớp 10 riêng đông nhất cả nước (không tinh các kỳ thi do Sở Giáo dục và Đào tạo tổ chức). Các năm trước, số thí sinh ổn định khoảng 5.500-5.700.
Thầy Tiến cho biết mỗi năm, trường có khoảng 20-25% học sinh ngoại tỉnh dự thi. Thí sinh xa nhất năm nay đến từ đặc khu Phú Quốc của An Giang. Nam sinh này dự thi môn chuyên Tiếng Anh, đã có mặt từ Hà Nội hôm qua.
Ở Hà Nội nhưng chị Hương cũng cách trường gần 50km, vì ở khu vực Ba Vì. Hôm nay chị chở con bằng xe máy đi thi từ 5h sáng. Hai mẹ con không kịp ăn nên mua bánh mỳ ở trong trường lúc gần 6h30.
Người mẹ kể con gái lớn từng đỗ và học trường chuyên Sư phạm, nên em trai cũng có động lực để phấn đấu. Dự thi lớp chuyên Toán, có tỷ lệ chọi gần 1/16, chị Hương nói hồi hộp nhưng động viên con giữ bình tĩnh và "cố hết mình".
Trưa nay, chị định nghỉ trưa tại trường, buổi tối hai mẹ con sẽ ở nhờ ký túc xá.
Theo thầy Tiến, để kỳ thi diễn ra suôn sẻ với lượng thí sinh lớn, trường Đại học Sư phạm Hà Nội tổ chức 9 điểm thi, kết hợp phân luồng giao thông và bố trí tình nguyện viên dày đặc để hỗ trợ thí sinh. Phụ huynh sẽ chờ con tại Hội trường 1/10 và nhà thi đấu của trường, có điều hòa và nước uống miễn phí.
Từ khoảng 7h, khu vực xung quanh cổng trường Đại học Sư phạm ùn ứ do vào giờ đi làm và phụ huynh ra về.
Tỷ lệ chọi vào lớp chuyên Tiếng Anh năm nay lên tới 1/29,9, tức trung bình cứ 30 em đi thi mới có một em đỗ. Đây là mức cao nhất ở chuyên Sư phạm kể từ 2020, cũng dẫn đầu cả nước. Kế đó là lớp chuyên Sinh, với hơn 1/19, theo sau là Ngữ văn - 1/15,8, Hóa học - 1/13,4.
Thí sinh phải làm bốn bài thi trong hai ngày. Sáng nay, các em thi môn Tiếng Anh; chiều thi Văn. Ngày mai là bài thi môn Toán (sáng) và các môn chuyên (chiều). Cách tính điểm xét tuyển khác nhau tùy nhóm.
Năm ngoái, lớp chuyên Tin (thi bằng Toán), Văn, Anh cùng lấy 21/30 điểm, cao nhất trường THPT chuyên Đại học Sư phạm, còn thấp nhất là lớp Tin (thi bằng Tin) với 17 điểm.
Ngày 29-4, Nhà xuất bản Giáo Dục Việt Nam cho biết giá sách giáo khoa năm học 2026 - 2027 từ lớp 1 đến lớp 12 được điều chỉnh, giảm bình quân 13,3% so với năm học trước.
Về việc sử dụng sách giáo khoa, ngoài các sách giáo khoa được in mới trong năm 2026, toàn bộ sách giáo khoa, sách bài tập đã được in từ năm 2025 trở về trước (trừ các tên sách thuộc danh mục sách giáo khoa đã được chỉnh sửa, phê duyệt năm 2026) hiện đang lưu hành trong các nhà trường, thư viện, đơn vị phát hành, gia đình học sinh… tiếp tục được sử dụng và tái sử dụng bình thường để phục vụ công tác giảng dạy và học tập của giáo viên, học sinh.
Đối với một số sách giáo khoa có nội dung cập nhật, điều chỉnh theo địa giới hành chính mới và số liệu thống kê kinh tế - xã hội... Nhà xuất bản Giáo Dục Việt Nam đã tổ chức rà soát, hoàn thiện và công bố bản cập nhật dưới dạng PDF trên hệ thống trực tuyến. Bạn đọc, giáo viên, học sinh và các cơ sở giáo dục có thể truy cập, tra cứu và sử dụng miễn phí các bản sách giáo khoa đã được cập nhật tại địa chỉ: https://taphuan.nxbgd.vn.
Năm 2026, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã phê duyệt 11 sách giáo khoa được chỉnh sửa theo Thông tư số 17/2025/TT-BGDĐT ngày 12-9-2025, gồm: Lịch sử và Địa lý 4, Lịch sử và Địa lý 5, Lịch sử và Địa lý 6, Lịch sử và Địa lý 7, Lịch sử và Địa lý 8, Lịch sử và Địa lý 9, Lịch sử 10, Chuyên đề học tập Lịch sử 10, Giáo dục Kinh tế và Pháp luật 10, Địa lý 12, Chuyên đề học tập Địa lý 12.
Nhà xuất bản Giáo Dục Việt Nam sẽ tổ chức in và phát hành các sách giáo khoa trong danh mục nêu trên trong năm 2026. Đối với các sách cùng tên đã in từ năm 2025 trở về trước, Nhà xuất bản Giáo Dục Việt Nam không tiếp tục phát hành. Tuy nhiên, giáo viên và học sinh vẫn có thể sử dụng các bản sách này làm tài liệu tham khảo.
