Cuộc gặp hôm 11.4 nhằm giải quyết xung đột Mỹ – Iran đánh dấu lần tiếp xúc trực tiếp đầu tiên giữa quan chức hai nước trong hơn một thập niên, đồng thời là cuộc đối thoại cấp cao nhất kể từ sau Cách mạng Hồi giáo năm 1979 tại Iran.
Bên trong khách sạn sang trọng Serena ở Islamabad, các cuộc thảo luận được bố trí tại hai khu riêng biệt và một khu chung, lần lượt dành cho phái đoàn Mỹ, phái đoàn Iran và các phiên họp ba bên có sự tham gia của phía trung gian Pakistan, Reuters hôm 14.4 dẫn lời nguồn thạo tin.
Trong những vấn đề then chốt trên bàn đàm phán có eo biển Hormuz và chương trình hạt nhân của Tehran cùng các lệnh trừng phạt quốc tế.
Cuộc đàm phán kéo dài hơn 20 giờ, và nhân viên khách sạn phải ăn, ngủ và làm việc liên tục trong suốt thời gian đàm phán diễn ra. Những nhân viên này được kiểm tra lý lịch trước khi nhận nhiệm vụ.
Khi cuộc thảo luận chuyển sang những điều khoản về đảm bảo, bao gồm cam kết không tấn công và dỡ bỏ trừng phạt, Ngoại trưởng Abbas Araqchi trở nên gay gắt hơn so với giọng điệu bình thường vốn ôn hòa.
Hai nguồn tin Iran dẫn lời ông Araqchi chất vấn: “Làm sao chúng tôi có thể tin các ông khi trong cuộc họp tại Geneva (Thụy Sĩ) trước đó, các ông nói Mỹ sẽ không tấn công khi nỗ lực ngoại giao đang tiến hành?”
Mỹ và Israel đã phát động cuộc tấn công Iran chỉ hai ngày sau vòng đàm phán Geneva.
Có thời điểm cuộc họp diễn ra vô cùng căng thẳng, tiếng tranh cãi lớn vang ra ngoài phòng họp, và phía Pakistan buộc phải tạm dừng cuộc tranh luận bằng cách tuyên bố nghỉ giữa giờ và di chuyển hai bên về phòng riêng của họ.
Hai nguồn thạo tin tiết lộ điện thoại bị cấm trong phòng họp chính, buộc các đại biểu, bao gồm Phó Tổng thống Mỹ JD Vance và Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Baqer Qalibaf, phải ra ngoài trong giờ nghỉ để truyền đạt thông tin về nước.
“Có thời điểm giữa cuộc họp hy vọng về một bước đột phá và thỏa thuận giữa hai bên là rất lớn. Tuy nhiên, mọi thứ nhanh chóng thay đổi”, theo một nguồn tin từ chính phủ Pakistan.
Một nguồn tin khác cho hay hai bên đã “tiến rất gần” đến thỏa thuận, đạt khoảng “80% tiến trình”, trước khi vấp phải những quyết định không thể giải quyết ngay tại chỗ.
Hai nguồn tin từ quan chức cấp cao Iran cảm thấy bầu không khí là nặng nề và thiếu thiện chí, và cho biết thêm rằng dù Pakistan nỗ lực làm dịu tình hình, không bên nào cho thấy dấu hiệu sẵn sàng hành động để giảm căng thẳng.
Một nhà ngoại giao Trung Đông cho biết các cuộc trao đổi giữa phía trung gian và Mỹ vẫn tiếp diễn sau khi ông Vance rời Islamabad, trong khi một nguồn tin khác cho hay Pakistan tiếp tục đóng vai trò truyền thông điệp giữa Tehran và Washington.
Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif khẳng định: “Tôi muốn nói rằng mọi nỗ lực vẫn đang được triển khai để giải quyết các vấn đề”.
Dù còn nhiều trở ngại, cả hai bên đều có lý do để cân nhắc hạ nhiệt căng thẳng. Các cuộc không kích của Mỹ không nhận được nhiều ủng hộ trong nước và khó có thể làm lung lay hệ thống chính trị Iran.
Trong khi đó, việc Tehran siết chặt nguồn cung dầu mỏ thông qua hành động phong tỏa eo biển Hormuz đang gây tổn hại kinh tế toàn cầu và đẩy lạm phát tăng cao trước thềm bầu cử giữa kỳ tại Mỹ.
Chuyên cơ chở Tổng thống Nga Vladimir Putin đáp xuống sân bay quốc tế thủ đô Bắc Kinh vào khoảng 23h15 ngày 19/5. Đón Tổng thống Nga tại sân bay có Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị, Đại sứ Trung Quốc tại Nga Zhang Hanhui, Đại sứ Nga tại Trung Quốc Igor Morgulov và các quan chức ngoại giao cấp cao của Nga.
Thảm đỏ được trải trên đường băng sân bay để chào đón Tổng thống Nga. Đây là một trong những nghi thức trang trọng nhất trong các lễ đón tại sân bay dành cho lãnh đạo nước ngoài.
Khi ông Putin đi dọc theo thảm đỏ, nhóm học sinh, sinh viên vẫy quốc kỳ hai nước và hô "chào mừng" bằng tiếng Trung.
Sau khi lễ đón tại sân bay kết thúc, Tổng thống Nga lên chuyên xa Aurus đến nơi nghỉ. Ông Putin thường sử dụng xe riêng mang biển số Nga trong mọi chuyến đi, kể cả khi ra nước ngoài. Lần này chuyên xa tổng thống cũng được mang đến từ Nga, song biển số xe đã được thay bằng biển Trung Quốc.
Chuyến thăm chính thức Trung Quốc của Tổng thống Putin diễn ra trong ngày 19-20/5. Yury Ushakov, trợ lý chính sách đối ngoại của Tổng thống Nga, cho biết điểm nhấn của chuyến thăm là tiệc trà giữa Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình và Tổng thống Putin, trong đó hai lãnh đạo sẽ thảo luận về các vấn đề quốc tế cấp bách.
Dự kiến có khoảng 40 thỏa thuận song phương được ký kết, trong đó có tuyên bố chung về tăng cường quan hệ đối tác chiến lược toàn diện giữa hai nước. Ông Ushakov cho biết hai lãnh đạo cũng dự kiến thông qua tuyên bố về thúc đẩy "thế giới đa cực" và "kiểu quan hệ quốc tế mới".
Ông Putin được cho là sẽ gặp gỡ nhiều quan chức Trung Quốc, trong đó có hội đàm với Thủ tướng Lý Cường, với nội dung tập trung vào các vấn đề thương mại và kinh tế. Ngoài ra, ông sẽ tham dự lễ khai mạc Năm giáo dục giao lưu văn hóa Nga - Trung, tham quan triển lãm ảnh chung về lịch sử quan hệ hai nước do TASS và Xinhua phối hợp tổ chức và có cuộc gặp gỡ với kỹ sư trẻ Trung Quốc Bành Phái. Khi còn nhỏ, Bành từng được giao lưu với ông Putin khi Tổng thống Nga thăm Trung Quốc năm 2000. Anh sau đó du học tại Nga và hiện làm việc cho doanh nghiệp lớn ở Trung Quốc.
Trung Quốc hiện là đồng minh quan trọng nhất của Nga. Các linh kiện điện tử do Trung Quốc sản xuất có vai trò quan trọng đối với ngành công nghiệp quốc phòng Nga. Là khách hàng mua dầu lớn nhất, Trung Quốc cung cấp nguồn doanh thu then chốt cho Nga trong bối cảnh nền kinh tế nước này gặp nhiều áp lực do xung đột Ukraine.
Chuyến thăm của Tổng thống Putin diễn ra vài ngày sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump thăm cấp nhà nước đến Trung Quốc. Đây là lần đầu Trung Quốc đón tiếp lãnh đạo hai cường quốc trong cùng một tháng, phản ánh nỗ lực của Bắc Kinh nhằm xử lý quan hệ với cả hai bên và định vị bản thân như một cường quốc trung tâm giữa bối cảnh trật tự thế giới ngày càng chia rẽ.
Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent cảnh báo sẽ nhắm mục tiêu vào đồng minh Oman nếu nước này tham gia thiết lập cơ chế thu phí tại eo biển Hormuz quan trọng, đồng thời cảnh báo về các biện pháp trừng phạt đối với tất cả các bên liên quan đến hành động này.
“Oman nên biết rằng Bộ Tài chính Mỹ sẽ kiên quyết nhắm mục tiêu vào bất kỳ bên nào tham gia - trực tiếp hoặc gián tiếp - vào việc tạo điều kiện cho hoạt động thu phí qua eo biển Hormuz, và bất kỳ đối tác nào tham gia cũng sẽ bị trừng phạt”, ông Bessent cảnh báo trong một bài đăng trên mạng xã hội.
Bộ trưởng Bessent tuyên bố Mỹ sẽ “không dung thứ cho bất kỳ nỗ lực nào nhằm áp đặt hệ thống thu phí qua eo biển Hormuz”, đề cập đến đề xuất của Iran trong khuôn khổ thỏa thuận tiềm năng với Washington.
Khi được một phóng viên hỏi rằng liệu các quan chức Nhà Trắng có đang "lên kế hoạch cho một cuộc chiến mới với Oman hay không", Bộ trưởng Bessent cho biết: “Tôi nghĩ Tổng thống muốn nhấn mạnh quyền tự do hàng hải tại eo biển”.
Bộ trưởng Tài chính Mỹ nói thêm rằng ông đã có cuộc trao đổi qua điện thoại với Đại sứ Oman tại Mỹ hôm 28/5. Đại sứ Oman đã “đảm bảo rằng không có kế hoạch thu phí đường thủy qua eo biển” Hormuz.
Theo ông Bessent, đại sứ Oman đã cố gắng xoa dịu căng thẳng bằng cách nhấn mạnh mối quan hệ lâu dài giữa hai nước.
“Hai nước chúng ta đã có 200 năm quan hệ tốt đẹp, ông ấy muốn có thêm 200 năm nữa”, ông Bessent kể lại.
Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 28/5 dọa sẽ "thổi bay" Oman nếu quốc gia đồng minh ở Trung Đông này không "biết cư xử" giữa lúc có thông tin Iran đàm phán với Oman để phối hợp thu phí quá cảnh eo biển Hormuz.
"Oman sẽ phải biết cư xử giống như tất cả những nước khác. Bằng không, chúng ta sẽ phải thổi bay họ. Họ hiểu điều đó mà. Rồi họ sẽ ổn thôi”, Tổng thống Trump tuyên bố.
Nhà lãnh đạo Mỹ đưa ra lời đe dọa trên sau khi xuất hiện các báo cáo về cuộc đàm phán giữa Iran và Oman nhằm phối hợp thu phí đối với các tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz.
Khi được hỏi liệu ông có chấp nhận một thỏa thuận ngắn hạn cho phép Iran và Oman kiểm soát tuyến đường thủy mang tính sống còn này hay không, ông Trump trả lời: " Không. Eo biển này sẽ được mở cửa cho tất cả mọi người. Không ai có quyền kiểm soát nó cả. Chúng ta sẽ giám sát nó. Chúng ta sẽ canh chừng nó. Nhưng không một ai được phép kiểm soát. Đó là một phần trong tiến trình đàm phán hiện tại của chúng ta”.
Một quan chức trong khu vực cho biết, Tehran đang muốn thuyết phục Oman, một đồng minh của Mỹ, hỗ trợ một cơ chế nhằm thu phí từ các tàu bè đi qua eo biển.
Eo biển Hormuz là tuyến đường trung chuyển chiến lược đối với năng lượng toàn cầu, nhưng gần như đã bị phong tỏa kể từ khi cuộc chiến giữa Mỹ - Israel và Iran nổ ra hồi cuối tháng 2.
Vấn đề về cơ chế kiểm soát eo biển Hormuz đến nay tiếp tục là điểm nghẽn chính đối với các cuộc hòa đàm của Mỹ và Iran. Chính quyền Tổng thống Trump tuyên bố, Hormuz sẽ được mở lại bằng cách này hoặc cách khác. Washington cũng tiếp tục gây sức ép với Tehran thông qua duy trì lệnh phong tỏa hàng hải với các cảng của Iran.
Liên minh châu Âu (EU) đang xem xét khả năng tạm thời đóng băng mức trần giá dầu thô Nga nhằm ngăn chặn những biến động trên thị trường năng lượng toàn cầu có thể mang lại nguồn thu lớn hơn cho Điện Kremlin, theo báo Mỹ Bloomberg.
Năm ngoái, EU thiết lập một cơ chế giá trần có thể điều chỉnh nhằm liên tục gây áp lực lên nguồn thu từ dầu mỏ của Nga. Theo quy định này, cứ mỗi 6 tháng, mức giá trần sẽ được EU tính toán lại và được ấn định ở mức thấp hơn 15% so với giá trung bình trên thị trường của dầu thô Urals, loại dầu xuất khẩu chủ lực của Nga.
Hiện mức giá trần được cố định ở 44,1 USD/thùng, và đợt điều chỉnh tiếp theo dự kiến diễn ra vào cuối mùa hè. Theo cơ chế này, các công ty vận tải biển, bảo hiểm và dịch vụ hậu cần của châu Âu bị cấm hỗ trợ các tàu chở dầu Nga nếu số dầu đó được bán với giá vượt quá ngưỡng giá trần quy định.
Tuy nhiên, xung đột ở Trung Đông và việc eo biển Hormuz bị phong tỏa đã gây ra biến động mạnh trên thị trường năng lượng toàn cầu, khiến giá dầu thế giới tăng vọt.
Do giá dầu Nga cũng tăng theo xu hướng chung của thị trường, công thức tự động của EU đang đứng trước nguy cơ tạo ra một lỗ hổng. Các nguồn tin ngoại giao giấu tên cho biết trong đợt tính toán lại dự kiến vào tháng 7, công thức hiện hành sẽ buộc EU phải nâng mức giá trần lên ít nhất 65 USD/thùng.
Điều này không chỉ làm suy yếu hiệu quả của các biện pháp gây sức ép kinh tế đối với Moscow mà còn khiến mức giá trần vượt qua ngưỡng ban đầu 60 USD/thùng từng được EU và Nhóm G7 thống nhất áp dụng.
Theo Bloomberg, để ngăn lỗ hổng này xuất hiện, EU đang xem xét 3 phương án khác nhau nhằm giữ nguyên hiệu lực của cơ chế giá trần.
Phương án đầu tiên là đóng băng hoàn toàn mức giá trần ở mức hiện tại 44,1 USD/thùng, bất kể diễn biến thị trường.
Phương án thứ 2 là tạm đình chỉ cơ chế điều chỉnh tự động 2 lần mỗi năm cho tới cuối năm, với lý do tình hình bất ổn đặc biệt tại Trung Đông.
Phương án thứ 3 là áp dụng một "mức trần cứng" theo chuẩn G7, theo đó mọi đợt điều chỉnh tự động sẽ không được phép vượt quá 60 USD/thùng, bảo đảm EU tiếp tục duy trì sự đồng bộ với các nước G7.
Những biện pháp này đang được xây dựng như một phần quan trọng trong gói trừng phạt thứ 21 của EU kể từ khi Nga phát động chiến dịch quân sự quy mô lớn tại Ukraine năm 2022.
Các đại sứ của các nước thành viên EU đã được thông báo về các đề xuất này trong tuần trước và Brussels dự định hoàn tất cũng như công bố chính thức toàn bộ gói biện pháp mới vào đầu tháng 6.
Nhập khẩu năng lượng từ Nga của EU đã giảm kể từ khi xung đột Ukraine leo thang vào năm 2022 và các lệnh trừng phạt sau đó. Nga nhiều lần cho rằng, châu Âu đang tự gây khó khăn cho chính mình khi từ bỏ một nhà cung cấp năng lượng giá rẻ và ổn định. Trong khi đó, châu Âu thể hiện quyết tâm loại bỏ năng lượng Nga, nhằm giảm phụ thuộc vào Moscow trong tương lai.
