Hôm qua 26.5, ngoại trưởng của 4 thành viên nhóm Bộ tứ bao gồm bà Penny Wong (Úc), ông S. Jaishankar (Ấn Độ), ông Toshimitsu Motegi (Nhật Bản) và ông Marco Rubio (Mỹ) đã có cuộc hội nghị cấp cao tại Ấn Độ. Đây là cuộc họp thứ ba của ngoại trưởng 4 nước này kể từ tháng 9.2024.
Công bố sau cuộc họp ngày 26.5, ngoại trưởng của 4 nước trên thông báo đồng ý cùng xây dựng một cảng ở Fiji và ký các hiệp ước bao gồm các khoáng sản quan trọng và an ninh năng lượng, đồng thời thúc đẩy năng lượng mới cho nhóm. Đây là một phần trong khuôn khổ hợp tác về khoáng sản mà 4 nước đạt được qua hội nghị.
Reuters dẫn lời Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio cho biết khuôn khổ khoáng sản sẽ mở ra cách tận dụng các công cụ chính sách kinh tế và phối hợp đầu tư để củng cố chuỗi cung ứng khoáng sản quan trọng - bao gồm cả khai thác và chế biến - và tái chế khoáng sản quan trọng. Vì thế, sáng kiến này có thể có ý nghĩa quan trọng đối với Nhật Bản sau khi Trung Quốc ngừng vận chuyển một số khoáng sản được sử dụng trong ngành hàng không vũ trụ, quốc phòng và bán dẫn sau căng thẳng ngoại giao giữa Tokyo và Bắc Kinh.
Bên cạnh đó, ông Rubio cũng công bố sáng kiến hàng hải mới ở khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương (Indo - Pacific) nhằm tăng cường phối hợp giám sát khu vực giữa các thành viên Bộ tứ. Vị Ngoại trưởng Mỹ cho biết đây là Sáng kiến Hợp tác giám sát hàng hải Indo - Pacific hướng đến tận dụng khả năng giám sát hàng hải của mỗi nước thành viên ở khu vực này để tăng cường chia sẻ thông tin. "Liên quan điều đó cũng là việc mở rộng Sáng kiến Nhận thức về lĩnh vực hàng hải Indo - Pacific, có thể cung cấp dữ liệu nhận thức về lĩnh vực hàng hải thương mại gần như theo thời gian thực cho các quốc gia trên khắp khu vực", Ngoại trưởng Rubio nói thêm.
Bộ tứ đã trở thành một nền tảng quan trọng cho hợp tác về an ninh hàng hải, chuỗi cung ứng và chiến lược Indo - Pacific khi Bắc Kinh mở rộng ảnh hưởng quân sự và kinh tế ở khu vực. Nên giới quan sát đánh giá những nỗ lực của Bộ tứ về hàng hải, nhất là giám sát và chia sẻ thông tin với cả các đối tác khác, nhằm hạn chế các hành động của Bắc Kinh ở Indo - Pacific.
Tuy nhiên, thông báo kết quả hội nghị lần này, các ngoại trưởng không đề cập về khả năng tổ chức hội nghị thượng đỉnh của Bộ tứ trong năm nay. Trong khi đó, hồi cuối tuần trước, Ngoại trưởng Rubio từng tiết lộ cuộc họp lần này sẽ thảo luận về việc tổ chức hội nghị thượng đỉnh vào cuối năm nay.
Kể từ khi tiếp nhận nhiệm kỳ 2, Tổng thống Mỹ Donald Trump không đề cập nhiều đến sự hợp tác của Bộ tứ. Mặt khác, quan hệ giữa Washington và New Delhi trở nên căng thẳng xoay quanh vấn đề thuế cũng như việc Ấn Độ nhập dầu thô từ Nga, khiến nhóm này thiếu gắn kết cũng như tiến hành các hoạt động chung trong hơn 1 năm qua. Không những vậy, năm 2025 - dưới thời Ấn Độ giữ vai trò Chủ tịch luân phiên của Bộ tứ, nhóm này đã không tổ chức hội nghị thượng đỉnh chung, mà nguyên nhân được cho là do căng thẳng giữa New Delhi và Washington.
Trả lời Thanh Niên, GS Yoichiro Sato (chuyên gia về quan hệ quốc tế, ĐH Ritsumeikan châu Á - Thái Bình Dương, Nhật Bản) đánh giá hội nghị ngoại trưởng Bộ tứ lần này nhằm tìm cách hàn gắn quan hệ Ấn Độ - Mỹ.
"Chính sách thuế quan của Tổng thống Trump đối với New Delhi là điểm nhức nhối trong quan hệ song phương, đặc biệt là vì Mỹ trích dẫn nhập khẩu năng lượng của Ấn Độ từ Nga. Nguồn cung năng lượng của Ấn Độ bị hạn chế hơn nữa bởi cuộc tấn công của Mỹ nhằm vào Iran khiến eo biển Hormuz bị đóng cửa. Vì thế, hội nghị lần này đề cập an ninh năng lượng toàn diện của cả 4 thành viên, điều mà Mỹ cho đến nay vẫn bỏ qua", GS Sato phân tích và đánh giá thêm: "Liệu nguồn dầu từ Mỹ và Venezuela có trở thành một phần trong bức tranh dài hạn của chiến lược hợp tác hay không là không chắc chắn, vì những sự thay thế như vậy chỉ khả thi khi giá dầu cao hơn. Tuy nhiên, hội nghị vẫn là cơ hội để thu hút sự chú ý của Mỹ trở lại Indo - Pacific. Sự hiện diện của Ngoại trưởng Rubio ở Ấn Độ giúp trấn an các nhà lãnh đạo của các thành viên Bộ tứ".
Cũng trả lời Thanh Niên, GS Stephen Robert Nagy (ĐH Cơ Đốc giáo quốc tế - Nhật Bản, học giả tại Viện Nghiên cứu các vấn đề quốc tế của Nhật) cho rằng: "Bộ tứ thời gian qua đã giảm sút từ một diễn đàn quy tụ các nhân tố chủ chốt ở Indo - Pacific sang một vai trò thầm lặng hơn, chủ yếu do Tokyo và Canberra dẫn dắt, sau khi Tổng thống Trump áp thuế quan lên Ấn Độ và những phản ứng dữ dội sau đó từ New Delhi. Hơn nữa, ông Trump thích các mối quan hệ và sáng kiến giữa các nhà lãnh đạo mang lại kết quả tức thời, có thể được Nhà Trắng tận dụng cho lợi ích chính trị trong nước, hơn là các sáng kiến như Bộ tứ. Do đó, Tokyo và Canberra đã nỗ lực duy trì nhóm với các mối quan hệ tích cực hơn ngoài Ấn Độ và Mỹ".
"Có lẽ, Nhật Bản và Úc kỳ vọng nhóm nỗ lực duy trì hợp tác qua nhiệm kỳ 2 của Tổng thống Trump và tiếp tục phát triển thành một nhóm đa phương bền vững, tạo ra đối trọng kinh tế và chính trị để cân bằng quy mô và tầm ảnh hưởng của Bắc Kinh", GS Nagy nhận định.
Tin Gốc: Thanh Niên
