Đến cuối tuần (18-4), đàm phán Mỹ – Iran ghi nhận những tín hiệu tích cực hiếm có.
Theo các nguồn tin Thổ Nhĩ Kỳ được tờ Komsomolskaya Pravda (Nga) trích dẫn, khoảng 80% thỏa thuận hạt nhân đã được nhất trí, bao gồm cả vấn đề then chốt về số phận kho uranium làm giàu của Iran – ước tính 440 – 450kg ở độ tinh khiết 60%, đủ ngưỡng để chế tạo vũ khí hạt nhân.
Theo đề xuất đang được thảo luận, một phần sẽ được chuyển đến nước thứ ba như Thổ Nhĩ Kỳ hoặc Pakistan, phần còn lại được phân tán trong Iran dưới sự giám sát quốc tế. Bản ghi nhớ còn bao gồm việc tạm ngừng “tự nguyện” làm giàu uranium của Iran.
Ngày 18-4, trang Axios dẫn lời các quan chức Mỹ giấu tên tiết lộ một kế hoạch ba trang về việc chấm dứt chiến tranh ở Trung Đông đã được chuẩn bị cho cuộc gặp ngày 19-4, trong đó có điều khoản “đổi uranium lấy tiền mặt”.
Washington đề nghị giải phóng 20 tỉ USD tài sản đang bị đóng băng của Iran để đổi lấy việc Tehran từ bỏ kho dự trữ uranium làm giàu. Trước đó, Mỹ từng đồng ý dùng 6 tỉ USD cho mục đích nhân đạo, Iran đòi 27 tỉ USD – và con số 20 tỉ USD là mức đang được hai bên thương lượng để chốt.
Tuy nhiên, 20% còn lại của thỏa thuận hạt nhân là khoảng trống không nhỏ. Mỹ yêu cầu Iran tạm ngừng làm giàu uranium trong 20 năm, Tehran chỉ chấp nhận 5 năm. Ông Trump tỏ ra lạc quan, nói thỏa thuận có thể đạt được trong “một hoặc hai ngày” và nhấn mạnh đàm phán đang diễn ra “rất tốt”.
Phía Iran dè dặt hơn: Tehran khẳng định vòng đàm phán mới chưa được nhất trí, và áp lực từ Washington cùng những đòi hỏi quá cao vẫn là trở ngại chính.
Cuộc chiến thông tin cũng không kém phần căng thẳng. Washington tuyên bố Iran đã đồng ý từ bỏ việc đóng cửa eo biển Hormuz và chấp nhận các hạn chế với chương trình hạt nhân. Nhưng Tehran đã lập tức phủ nhận.
Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf cáo buộc Mỹ thao túng truyền thông, nói thẳng vào ngày 18-4: “Tổng thống Mỹ đã đưa ra bảy tuyên bố trong vòng một giờ, và mỗi tuyên bố đó đều là dối trá”.
Song song với bàn đàm phán, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) ngày 18-4 tái khẳng định quyền kiểm soát quân sự eo biển Hormuz, tuyên bố đóng cửa tuyến đường này cho đến khi Mỹ dỡ bỏ lệnh phong tỏa – chỉ chưa đầy 24 giờ sau khi Tehran đồng ý cho một số lượng hạn chế tàu thuyền qua lại “một cách có tổ chức”.
Lý do IRGC đưa ra: Washington tiếp tục “cướp bóc và xâm phạm dưới cái cớ phong tỏa”, nên eo biển “trở lại trạng thái trước đó” – điều mà IRGC gọi là “phong tỏa hỗn hợp”.
Lời nói đi kèm hành động: cùng ngày, IRGC bắn từ tàu cao tốc vào hai tàu mang cờ Ấn Độ, trong đó có một siêu tàu chở gần 2 triệu thùng dầu của Iraq, buộc cả hai quay đầu. Ấn Độ triệu tập đại sứ Iran để yêu cầu giải thích.
Theo báo Wall Street Journal (WSJ) ngày 18-4, 23 tàu thuyền đang trên đường qua Hormuz đã quay trở lại về hướng Oman. Các vụ tấn công tàu thương mại ngoài khơi Oman tiếp tục gia tăng; Cơ quan an ninh Anh cũng ghi nhận các vụ tấn công vào tàu chở dầu và tàu container.
Lệnh phong tỏa các cảng Iran được Bộ Tư lệnh trung tâm Mỹ ban hành ngày 14-4, nhằm “cắt đứt hoàn toàn” hoạt động thương mại đường biển quốc tế của Tehran – vốn chiếm khoảng 90% nền kinh tế nước này.
WSJ còn cho biết Lầu Năm Góc đang chuẩn bị mở rộng chiến dịch ra ngoài Trung Đông, tiến tới bắt giữ tàu chở dầu Iran trong vùng biển quốc tế. Nhà Trắng tuyên bố lệnh phong tỏa sẽ không được dỡ bỏ cho đến khi đạt được thỏa thuận.
Logic quân sự đang lấn át logic ngoại giao ở nhiều mặt trận. Phó tổng thống Iran Mohammad Reza Aref thẳng thừng tuyên bố việc kiểm soát eo biển Hormuz sẽ được đảm bảo “bằng đàm phán hoặc vũ lực”.
Tại miền bắc Iraq, phía Iran đang tiến hành các chiến dịch chống lại các nhóm vũ trang; trong khi ở Lebanon, mặc dù có một thỏa thuận ngừng bắn chính thức giữa Israel và Hezbollah, hai bên vẫn tiếp tục tấn công và cáo buộc lẫn nhau. Israel thông báo sẽ thiết lập “lằn ranh vàng” ở Lebanon, cấm người dân trở về các khu vực bị chiếm đóng. Lực lượng gìn hòa bình Liên hợp quốc tại Lebanon bị tấn công và có thương vong.
Tại Israel, các cuộc biểu tình quy mô lớn ở Tel Aviv yêu cầu chấm dứt đối đầu và tổ chức bầu cử sớm – cho thấy sự mệt mỏi ngày càng lớn trong nội bộ đất nước. Trong giới chuyên gia Mỹ, đặc biệt là các cựu quan chức quân đội, cũng xuất hiện những tiếng nói chỉ trích cho rằng những tuyên bố mâu thuẫn từ Washington đang làm phức tạp thêm tiến trình đàm phán và kéo dài xung đột.
Ông Andrew Emerald (45 tuổi) được cho là đã viết 8 tin nhắn trên Facebook vào năm ngoái, trong đó ông đe dọa làm bị thương và giết ông Trump.
"Hoặc ông Trump chết và bị chôn trước năm 2026, hoặc tôi sẽ săn lùng ông ta và đưa ông ta xuống đó", ông Emerald được cho là đã viết trong một bài đăng vào tháng 5.2025, theo AFP dẫn thông cáo báo chí từ Bộ Tư pháp Mỹ.
Trong một bài đăng khác đầy những lời lẽ tục tĩu vào cuối tháng đó, ông Emerald dường như đã đe dọa tấn công khu nghỉ dưỡng của Tổng thống Trump ở bang Florida. "Tôi sẽ đảm bảo rằng có người đang ở Mar-a-Lago khi tôi đốt cháy nơi đó thành tro bụi", Emerald viết.
Theo hồ sơ tòa án của Cục Điều tra liên bang Mỹ (FBI), khi giới chức thi hành lệnh bắt giữ tại nhà riêng của Emerald ở bang Massachusetts, bị cáo đã từ chối ra ngoài, dường như vung một thanh kiếm kim loại dài và nói với các đặc vụ rằng họ phải bắn ông.
Cuối cùng, Emerald đã rời khỏi nhà một cách hòa bình sau khi một nhà đàm phán khủng hoảng và một cảnh sát địa phương thuyết phục được ông ta.
FBI hôm 1.4 đã chia sẻ hình ảnh của một số thanh kiếm và lưỡi dao được cho là tìm thấy bên trong nhà của Emerald. Trong một bài đăng trên Facebook, ông này được cho là đã viết: "Tôi định đến Washington D.C với thanh kiếm của mình và giết ông Trump".
Theo hồ sơ tòa án, giới chức trước đó đã thẩm vấn ông Emerald vào năm 2018, trong nhiệm kỳ đầu tiên của Tổng thống Trump, về lời đe dọa bắn nhà lãnh đạo này.
Ông Emerald đã bị bắt sau khi bị khởi tố vào ngày 19.3 với 8 tội danh truyền tải thông tin đe dọa xuyên bang, một tội danh có thể bị phạt tù đến 5 năm.
Đã có một số trường hợp tương tự liên quan đến các mối đe dọa trên mạng xã hội chống lại ông Trump. Vào tháng 3, một người đàn ông ở bang Virginia đã bị kết án hơn 2 năm tù vì gửi những lời đe dọa giết vị tổng thống Mỹ này trên mạng, theo AFP.
"Hungary không thuộc về Tamas Sulyok hay Viktor Orban. Đất nước này không thuộc về bất kỳ đảng phái hay hệ thống chính trị nào. Hiến pháp quy định rất rõ rằng tổng thống đại diện cho sự đoàn kết dân tộc và bảo vệ hoạt động dân chủ của nhà nước", Thủ tướng Peter Magyar phát biểu ngày 1/6.
Thủ tướng Hungary không nêu cụ thể bước sửa đổi nào sẽ được triển khai đối với hiến pháp nhằm bãi nhiệm tổng thống.
Tuyên bố được đưa ra sau cuộc gặp giữa Thủ tướng Magyar và Tổng thống Sulyok tại Phủ Tổng thống. Ông Magyar cho biết Tổng thống vẫn kiên quyết không từ chức, do đó ông sẽ chỉ đạo các nghị sĩ đảng Tisza lập tức khởi động "thủ tục cần thiết" để bãi nhiệm nguyên thủ và quá trình này có thể kéo dài khoảng một tháng.
Ông Magyar và đảng Tisza giành chiến thắng áp đảo trong cuộc bầu cử hồi tháng 4. Với đa số hai phần ba tại quốc hội, liên minh cầm quyền mới có thể thực hiện những thay đổi sâu rộng đối với hệ thống chính trị được ông Orban xây dựng trong 16 năm nắm quyền.
Sau khi đắc cử, ông Magyar nhiều lần kêu gọi Tổng thống Sulyok, người được đảng của ông Orban ủng hộ, từ chức hoặc sẽ bị bãi nhiệm theo các biện pháp hiến pháp. Thủ tướng Hungary từng đặt hạn chót ngày 31/5 để ông Sulyok rời nhiệm sở.
Dù chủ yếu mang tính nghi lễ, tổng thống Hungary có trách nhiệm ký ban hành luật và có quyền chuyển các dự luật được quốc hội thông qua lên tòa án hiến pháp để xem xét. Những người ủng hộ chính phủ mới lo ngại ông Sulyok có thể sử dụng quyền hạn này để cản trở chương trình nghị sự của họ.
Ông Magyar cáo buộc Tổng thống Sulyok không hoàn thành trách nhiệm trong nhiều vấn đề. Điển hình là việc ông từng không lên tiếng khi cựu thủ tướng Viktor Orban đưa ra các phát biểu miệt thị nhằm vào đối thủ chính trị và những người chỉ trích, cũng như khi chính phủ tiền nhiệm thông qua luật cấm các sự kiện của người thuộc cộng đồng LGBTQ+.
"Điều có lợi cho Hungary là thể chế này, tức văn phòng tổng thống, lấy lại được uy tín đã bị xói mòn bởi sự im lặng và thụ động", ông nói.
Trong video đăng trên Facebook ngày 1/6, lãnh đạo nhóm nghị sĩ đảng Fidesz Gergely Gulyas phản đối việc cưỡng ép bãi nhiệm tổng thống. "Nếu đây là con đường mà phe đa số mới của chính phủ lựa chọn, thì có thể khẳng định họ đang lạm dụng quyền lực được trao", ông nói.
Văn phòng Tổng thống Sulyok hôm 29/5 ra tuyên bố cho rằng các lời kêu gọi từ chức của ông Magyar "gây ảnh hưởng tiêu cực tới hoạt động hiến pháp và uy tín của thể chế tổng thống". Tuyên bố cho biết ông Sulyok đã đề nghị Ủy ban Venice, nhóm chuyên gia pháp lý thuộc Hội đồng châu Âu, đánh giá pháp lý về cuộc đối đầu này.
Theo Hãng tin Reuters, Thủ tướng Đức Friedrich Merz ngày 27-4 cho rằng giới lãnh đạo Iran đang làm Mỹ bẽ mặt khi khiến các quan chức Washington phải đến Pakistan rồi rời đi mà không đạt được kết quả nào. Ông cũng nói rằng không thấy rõ chiến lược rút lui của Mỹ trong cuộc xung đột với Iran.
"Người Iran rõ ràng rất giỏi đàm phán, hay đúng hơn là rất giỏi trong việc không đàm phán, khi để người Mỹ tới Islamabad rồi lại ra về tay trắng. Cả một quốc gia đang bị lãnh đạo Iran làm bẽ mặt, đặc biệt là bởi lực lượng gọi là Vệ binh cách mạng. Tôi hy vọng điều này sẽ sớm kết thúc", ông nói trong cuộc trò chuyện với sinh viên tại thị trấn Marsberg ở Đức.
Đây là lần hiếm hoi nhà lãnh đạo Đức có phát biểu chỉ trích gay gắt về cuộc xung đột hiện nay giữa Mỹ - Israel và Iran. Điều này cũng cho thấy những chia rẽ sâu sắc giữa Mỹ và các đồng minh châu Âu trong Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO).
Tổng thống Mỹ Donald Trump trước đó đã chỉ trích các đồng minh NATO vì không đưa quân hỗ trợ mở lại eo biển Hormuz.
Tuy nhiên Thủ tướng Merz nhắc lại rằng Đức và châu Âu không được tham vấn trước khi Mỹ và Israel tiến hành tấn công Iran hôm 28-2.
"Nếu tôi biết tình hình sẽ kéo dài 5 - 6 tuần và ngày càng xấu đi, tôi đã lên tiếng với ông ấy (Tổng thống Trump - PV) mạnh mẽ hơn nữa", ông nói, đồng thời so sánh cuộc xung đột hiện tại với các cuộc chiến trước đây của Mỹ tại Iraq và Afghanistan.
Ông Merz cho biết eo biển Hormuz đã bị gài mìn một phần và đã đề xuất điều tàu rà phá mìn của Đức để xử lý. Ông cũng cho rằng xung đột đang khiến Đức phải tiêu tốn "rất nhiều tiền, tiền thuế của người dân và sức mạnh kinh tế".
Kỳ vọng Mỹ - Iran đàm phán trực tiếp vòng hai nhằm kết thúc xung đột đã giảm dần, sau khi ông Trump tuyên bố hủy chuyến đi của các đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff và Jared Kushner tới Pakistan.
Trong khi đó, Ngoại trưởng Iran Abbas Araqchi đã đến Nga vào hôm 27-4 nhằm thảo luận về việc đàm phán với Mỹ.
Dù vậy, nguồn tin Pakistan khẳng định nước này vẫn đang nỗ lực thu hẹp khoảng cách giữa Washington và Tehran.
Các nguồn tin Iran lại tiết lộ nước này đã đưa ra đề xuất mới, trong đó Iran muốn kết thúc xung đột và mở cửa eo biển Hormuz, đồng thời trì hoãn việc đàm phán về chương trình hạt nhân của nước này.
Tuy nhiên các đề xuất này được cho là khó làm hài lòng Mỹ, khi Tổng thống Trump nhiều lần nhấn mạnh yêu cầu Iran chấm dứt chương trình hạt nhân.
Lưu lượng vận tải qua eo biển Hormuz vẫn ở mức thấp trong bối cảnh đàm phán Mỹ - Iran bế tắc.
Dữ liệu theo dõi từ Kpler và phân tích vệ tinh của SynMax ngày 27-4 cho biết ít nhất 7 tàu, chủ yếu là tàu hàng, đã rời khỏi eo biến chiến lược này trong 24 giờ qua, trong đó gồm các tàu rời cảng Iraq và một tàu hàng rời từ cảng Iran.
Con số này thấp hơn rất nhiều so với mức trung bình 140 lượt tàu/ngày trước khi xung đột nổ ra vào hôm 28-2.
Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ cho biết đã điều hướng lại 37 tàu kể từ khi áp đặt lệnh phong tỏa hải quân với các cảng của Iran vào ngày 13-4.
Theo phân tích vệ tinh của TankerTrackers.com, 6 tàu chở dầu Iran đã quay đầu về cảng trong nước rồi tiếp tục đi qua Hormuz trong những ngày gần đây, mang theo khoảng 10,5 triệu thùng dầu. Ngoài ra, khoảng 4 triệu thùng dầu Iran trên các tàu chở dầu đã đi qua vòng phong tỏa của Mỹ vào ngày 24-4.
