Bộ Y tế vừa ban hành Thông tư số 11 quy định danh mục các bệnh được phép thông báo, tiết lộ giới tính thai nhi nhằm phục vụ chẩn đoán và điều trị bệnh, có hiệu lực từ ngày 1-7.
Thông tư nói trên hướng dẫn việc xác định và thông báo giới tính thai nhi chỉ được thực hiện trong các trường hợp cần thiết về y khoa, liên quan đến bệnh di truyền hoặc bất thường phát triển giới tính.
Cụ thể Bộ Y tế nêu rõ xác định giới tính thai nhi phục vụ chẩn đoán và điều trị là việc sử dụng các kỹ thuật chuyên môn để xác định cặp nhiễm sắc thể giới tính, gene biệt hóa giới tính hoặc kiểu hình giới tính của thai nhi nhằm phục vụ chẩn đoán các bệnh lý di truyền có đặc điểm biểu hiện khác nhau giữa nam và nữ.
Bệnh liên quan đến giới tính phục vụ chẩn đoán và điều trị là các bệnh, tật, hội chứng di truyền hoặc bẩm sinh có liên quan đến nhiễm sắc thể giới tính hoặc gene ảnh hưởng đến quá trình xác định và phát triển giới tính.
Trong đó việc xác định giới tính thai nhi có ý nghĩa trong chẩn đoán, tiên lượng, điều trị hoặc dự phòng bệnh.
Bệnh di truyền liên kết giới tính là nhóm các bệnh lý do biến thể gene nằm trên nhiễm sắc thể giới tính.
Rối loạn phát triển giới tính là các tình trạng bẩm sinh gây ra sự phát triển giới tính không điển hình do bất thường của nhiễm sắc thể giới tính, tuyến sinh dục hoặc bộ phận sinh dục.
Theo đó, danh mục các bệnh được thông báo, tiết lộ giới tính thai nhi để phục vụ chẩn đoán và điều trị đảm bảo các nguyên tắc việc công bố có cơ chế liên quan trực tiếp đến giới tính và có ý nghĩa lâm sàng đối với chẩn đoán, tiên lượng hoặc quyết định xử trí trước sinh, sơ sinh.
Bao gồm bệnh liên quan đến giới tính, bệnh di truyền liên kết giới tính, bất thường số lượng hoặc cấu trúc nhiễm sắc thể giới tính, rối loạn phát triển giới tính.
Như vậy đây không phải là việc tiết lộ giới tính thai nhi theo nhu cầu thông thường của gia đình.
Danh mục ban hành kèm thông tư gồm 137 bệnh, hội chứng và bất thường di truyền có liên quan đến giới tính.
Trong đó có nhiều bệnh khá phổ biến hoặc được cộng đồng biết đến như: thiếu men G6PD; bệnh máu khó đông Hemophilia; hội chứng Turner; hội chứng Klinefelter; fragile X (hội chứng nhiễm sắc thể X dễ gãy); rối loạn phát triển giới tính; loạn dưỡng cơ; một số bệnh teo cơ tủy sống; các dị tật cơ quan sinh dục bẩm sinh,…
Ngoài ra còn có nhiều nhóm bệnh hiếm như suy giảm miễn dịch bẩm sinh, rối loạn chuyển hóa di truyền, bất thường nhiễm sắc thể giới tính hay các hội chứng đa dị tật.
Thông tư nêu rõ các cơ sở khám chữa bệnh phải tư vấn trước và sau khi thực hiện kỹ thuật xét nghiệm, giải thích rõ ý nghĩa, giới hạn chuyên môn cũng như khả năng có thể bỏ sót một số bệnh lý.
Người đứng đầu cơ sở y tế sẽ chịu trách nhiệm nếu để xảy ra việc tiết lộ giới tính thai nhi sai mục đích hoặc ngoài phạm vi cho phép.
Bộ Y tế cũng nêu rõ trường hợp không phát hiện được bệnh, tật, hội chứng di truyền liên quan đến giới tính vì giới hạn của kỹ thuật, phương pháp sàng lọc, không có yếu tố nguy cơ, biến thể mới phát sinh dẫn đến việc không xác định được bệnh, không cung cấp thông tin về giới tính thai nhi để phục vụ chẩn đoán và điều trị bệnh thì không vi phạm quy định về chuyên môn.
Bộ Y tế giao Cục Dân số chủ trì hướng dẫn, kiểm tra và định kỳ rà soát danh mục bệnh để cập nhật theo tiến bộ chuyên môn và kỹ thuật.
Các đơn vị chuyên môn khác chỉ đạo, hướng dẫn và kiểm tra các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh trong việc tuân thủ các quy định để xác định giới tính thai nhi phục vụ chẩn đoán và điều trị; xử lý theo thẩm quyền hoặc trình cấp có thẩm quyền xử lý vi phạm theo quy định.
Bác sĩ Lê Nhất Duy, Bệnh viện Đại học Y Dược TP HCM - Cơ sở 3, giải thích thời tiết nắng nóng gay gắt khiến cơ thể mất nước nhanh chóng qua đường mồ hôi. Tình trạng này dẫn đến mệt mỏi, hoa mắt, chóng mặt, thậm chí làm tăng nguy cơ sốc nhiệt nguy hiểm.
Nhiều người chỉ uống nước khi cảm thấy khát. Theo bác sĩ Duy, khảo sát thực tế cho thấy đây không phải là cách bổ sung nước hợp lý cho cơ thể.
Uống bao nhiêu nước mỗi ngày mùa nắng nóng?
Bác sĩ Duy nói tùy thuộc độ tuổi, thể trạng và mức độ vận động của từng cá nhân mà lượng nước cơ thể cần thiết có sự khác biệt.
Theo đó, khuyến nghị từ chuyên gia dinh dưỡng, trẻ em cần bổ sung một đến 1,5 lít nước mỗi ngày. Trong khi đó, một người trưởng thành trung bình cần khoảng 1,5 đến 2,5 lít nước/ngày để duy trì các hoạt động sinh lý bình thường. Người thường xuyên vận động hoặc phải làm việc trực tiếp ngoài trời dưới nền nhiệt cao, lượng nước cần bổ sung có thể lên tới 2,5 đến 3 lít mỗi ngày.
Nhu cầu nước của cơ thể còn phụ thuộc lớn vào môi trường xung quanh. Khi thời tiết quá nóng hoặc độ ẩm không khí cao, cơ thể sẽ tăng tiết mồ hôi để tự làm mát dẫn đến mất nước nhiều hơn. Như vậy, lúc này đòi hỏi chúng ta phải chủ động bổ sung nước thường xuyên hơn so với ngày mát trời.
Nguyên tắc uống nước đúng cách ngày nắng nóng
Bên cạnh uống đủ định lượng, cách uống nước cũng quan trọng không kém để cơ thể hấp thụ hiệu quả.
Uống từng ngụm nhỏ, chia đều trong ngày: Tránh uống quá nhiều nước cùng một lúc vì có thể gây quá tải cho hệ thống lọc của thận.
Lựa chọn nguồn nước: Nước lọc, nước ấm hoặc nước mát là ưu tiên hàng đầu.
Hạn chế nước đá quá lạnh: Uống nước đá quá lạnh và uống đột ngột có thể gây sốc nhiệt hoặc dẫn đến viêm họng.
Tận dụng nguồn cấp nước tự nhiên: Khuyến khích bổ sung nước qua thực phẩm hàng ngày. Tăng cường các loại trái cây như cam, dưa hấu, dứa và rau xanh như dưa leo, cần tây.
Tránh đồ uống có đường: Hạn chế nước ngọt có gas, nước có đường vì chúng là tác nhân khiến cơ thể mất nước nhiều hơn.
Nhận biết sớm dấu hiệu cơ thể "kêu cứu" vì thiếu nước
Khi không được cung cấp đủ lượng nước cần thiết, cơ thể sẽ phát ra các tín hiệu cảnh báo rõ rệt. Do đó bạn lưu ý các triệu chứng thường gặp sau:
Khi cơ thể rơi vào trạng thái thiếu nước nghiêm trọng, bạn có thể đối mặt với tình trạng rối loạn nhịp tim, hạ huyết áp, mất tập trung và suy nhược cơ thể diện rộng. Nếu xuất hiện các dấu hiệu này, cần lập tức uống nước và điều chỉnh ngay thói quen sinh hoạt để tránh các hệ lụy nguy hiểm cho sức khỏe.
Cơ thể mất nước gây cảm giác khó chịu nhất thời, tiềm ẩn nhiều nguy cơ bệnh lý nghiêm trọng, đặc biệt là trong bối cảnh thời tiết nắng nóng gay gắt như hiện nay. Để bảo vệ sức khỏe, bác sĩ khuyến cáo nên uống nước thường xuyên, chủ động bổ sung các loại rau quả giàu nước, nói "không" với đồ uống không lành mạnh, đồng thời luôn lắng nghe các dấu hiệu thay đổi của cơ thể để điều chỉnh kịp thời.
Cơ quan soạn thảo dự kiến áp dụng lộ trình tài chính từ năm 2026, thay thế quy định cũ đã tồn tại gần 15 năm. Thực tế nhiều năm qua, mô hình bệnh tật thay đổi và dịch bệnh diễn biến phức tạp trong khi tuyến cơ sở, y tế dự phòng nhận chế độ đãi ngộ chưa tương xứng, dẫn đến làn sóng y bác sĩ bỏ việc. Việc Bộ Y tế thay đổi chính sách lúc này đóng vai trò thiết thực giúp bù đắp áp lực công việc, đặc biệt tại những vị trí đối mặt rủi ro cao hoặc dễ xảy ra bạo hành y tế.
Dự thảo ấn định mức phụ cấp cao nhất 100% cho nhân viên trực tiếp làm hồi sức cấp cứu, chống độc, chăm sóc bệnh nhân tâm thần, pháp y và giải phẫu bệnh. Bộ Y tế cũng đưa nhóm nhân sự làm việc tại trạm y tế xã, cơ sở dự phòng ở vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo vào diện nhận mức tối đa này, thay vì 70% như hiện hành. Tuy nhiên, cơ quan chức năng sẽ nâng tỷ lệ theo lộ trình 80% vào năm 2026, 90% năm 2027 và đạt 100% từ năm 2028.
Mức 70% dành cho người trực tiếp điều trị bệnh truyền nhiễm nhóm A, HIV/AIDS, lao, phong, chăm sóc trẻ sơ sinh, làm việc tại phòng xét nghiệm an toàn sinh học cấp III, IV hoặc cơ sở điều trị nghiện chất dạng thuốc phiện. Khối y tế dự phòng, trung tâm kiểm soát bệnh tật và kiểm dịch y tế biên giới cũng nhận tỷ lệ tương đương.
Với các công việc điều trị bệnh truyền nhiễm thông thường, xạ trị, hóa trị, y học hạt nhân, xét nghiệm mầm bệnh và giám sát dịch tễ cộng đồng, nhân sự y tế nhận hỗ trợ 60%. Những người làm chuyên môn gây mê hồi sức, bỏng, da liễu, nhi khoa, chẩn đoán hình ảnh, kiểm soát nhiễm khuẩn và dược lâm sàng hưởng mức 50%.
Nhóm thực hiện nhiệm vụ khám chữa bệnh chung, phục hồi chức năng, y học cổ truyền, sản xuất thuốc, dinh dưỡng, bảo trì thiết bị và nhân viên hành chính tại các bệnh viện chuyên khoa truyền nhiễm, tâm thần, lao, phong nhận mức 40%.
Trong khi đó, người làm công tác dân số, truyền thông y tế, y tế trường học và nhân sự hành chính tại các đơn vị sự nghiệp y tế thông thường nhận mức thấp nhất 30%, tăng 10% so với trước đây. Các bệnh viện, cơ sở y tế cũng có thể tự xem xét chi trả phụ cấp cho người lao động hợp đồng dựa trên tính chất công việc và nguồn thu thực tế.
Cơ quan quản lý tính tiền phụ cấp ưu đãi nghề bằng tỷ lệ phần trăm đề xuất nhân với mức lương chức danh nghề nghiệp hiện hưởng, cộng thêm các khoản phụ cấp chức vụ và thâm niên vượt khung.
Ví dụ, nếu một nhân viên y tế có tổng căn cứ tính phụ cấp là 10 triệu đồng mỗi tháng, mức phụ cấp ưu đãi nghề 30% tương ứng 3 triệu đồng; 40% là 4 triệu đồng; 50% là 5 triệu đồng; 60% là 6 triệu đồng; 70% là 7 triệu đồng và 100% là 10 triệu đồng mỗi tháng. Con số thực tế của từng người sẽ thay đổi theo lương chức danh, phụ cấp chức vụ và thâm niên vượt khung nếu có.
Theo đánh giá tác động từ Bộ Y tế, chính sách mới làm tăng chi phí nhân lực tại các bệnh viện và làm thay đổi cơ cấu quỹ lương. Do nhà nước đã tính phụ cấp vào cấu thành giá dịch vụ y tế, việc điều chỉnh tỷ lệ này có thể kéo theo việc tăng giá khám chữa bệnh, tăng mức chi trả từ quỹ bảo hiểm y tế cũng như phần viện phí người dân phải đóng.
Bộ Y tế ước tính ngân sách cần bổ sung để chi trả phần phụ cấp tăng thêm vào năm 2026 khoảng 5.961 tỷ đồng, trong đó nhà nước cấp 5.136 tỷ đồng và các đơn vị tự chủ lo hơn 825 tỷ đồng. Số tiền này dự kiến tăng lên 6.351 tỷ đồng vào năm 2027 và duy trì mức 6.714 tỷ đồng mỗi năm từ 2028.
Công ty TNHH Dược phẩm Kissei ở thành phố Matsumoto, tỉnh Nagano, hôm 18/5 thông báo khoảng 20 bệnh nhân tại Nhật Bản tử vong sau khi sử dụng Tabneos, một loại thuốc điều trị viêm mạch đang lưu hành tại thị trường nội địa, theo Nikkei.
Quá trình giám sát sau lưu hành thuốc ghi nhận 22 trường hợp mắc "hội chứng biến mất đường mật", một tình trạng bệnh lý khiến các đường dẫn mật trong gan bị phá hủy. 13 trong số 20 người tử vong đã mắc hội chứng này. Nhiều trường hợp phát bệnh chỉ trong vòng 3 tháng đầu tiên kể từ khi bắt đầu uống thuốc. Bộ Y tế vẫn đang điều tra, chưa có kết luận cuối cùng về nguyên nhân tử vong.
Hiện khoảng 8.500 bệnh nhân tại Nhật Bản sử dụng Tabneos. Hôm 1/5, Kissei đã bổ sung "hội chứng biến mất đường mật" vào danh mục các tác dụng phụ nghiêm trọng, cụ thể là mục rối loạn chức năng gan.
Cơ quan quản lý y tế quốc gia Nhật Bản chưa thu hồi giấy phép lưu hành Tabneos nhưng đã dừng chỉ định thuốc cho người bệnh mới. Nhà chức trách cũng khuyến nghị bác sĩ thận trọng cân nhắc việc tiếp tục hay dừng liệu trình của người bệnh hiện tại.
Về phía Kissei, công ty khẳng định luôn cung cấp đầy đủ thông tin về tác dụng phụ ngay khi sự cố xảy ra, đồng thời hãng đang thảo luận trực tiếp phương án xử lý với Bộ Y tế, Lao động và Phúc lợi Nhật Bản.
Trên thế giới, giới chức y tế cũng có những hành động quyết liệt với Tabneos. Ngày 27/4, Trung tâm Đánh giá và Nghiên cứu Thuốc (thuộc FDA Mỹ) đề xuất thu hồi giấy phép lưu hành sản phẩm tại Mỹ. Cơ quan này nghi ngờ đơn vị phát triển có hành vi thao túng dữ liệu và che giấu thông tin trong giai đoạn thử nghiệm lâm sàng.
Trước đó vào ngày 30/1, Cơ quan Quản lý Dược phẩm châu Âu (EMA) cũng rà soát lại loại thuốc này vì lo ngại tính thiếu nhất quán của dữ liệu thử nghiệm giai đoạn cuối.
ChemoCentryx (công ty con của tập đoàn Amgen, Mỹ) phát triển Tabneos từ những ngày đầu. Năm 2017, Kissei mua lại quyền độc quyền kinh doanh tại Nhật Bản từ một đối tác Thụy Sĩ và tham gia các thử nghiệm lâm sàng quốc tế. Hãng chính thức tung sản phẩm ra thị trường nội địa vào tháng 6/2022 sau khi nộp đơn xin cấp phép từ các kết quả thử nghiệm trước đó.
