Quân đội Mỹ rạng sáng 20/4 bắt một tàu container của Iran gần vùng Vịnh. Bộ Chỉ huy Trung tâm Mỹ (CENTCOM) và Tổng thống Donald Trump cho biết tàu Touska của Iran bị bắt do từ chối tuân thủ mệnh lệnh hủy bỏ lộ trình đi qua eo biển Hormuz do Mỹ đưa ra. Washington đã áp đặt lệnh phong tỏa đối với các cảng Iran trong khu vực kể từ đầu tuần trước.
Theo dữ liệu từ trang theo dõi hàng hải Marine Traffic, điểm dừng chân cuối cùng của tàu Touska là cảng Klang, Malaysia vào ngày 12/4. Trước đó, con tàu này thường xuyên thực hiện các hải trình qua lại giữa thành phố Chu Hải, Trung Quốc và nhiều cảng biển khác nhau tại Iran.
Dữ liệu của Marine Traffic cho thấy khoảng 6 tiếng trước khi ông Trump đưa ra thông báo, tàu Touska đang ở cách thành phố Chabahar tại miền nam Iran khoảng 45 km.
Con tàu thuộc về Công ty Vận tải biển Mosakhar Darya có trụ sở tại Tehran. Marine Traffic cho biết tàu Touska bị Mỹ trừng phạt từ năm 2018, còn công ty chủ quản, đơn vị quản lý kỹ thuật và thương mại của tàu đã chịu lệnh trừng phạt từ năm 2012.
Đây là tàu dân sự đầu tiên của Iran bị lực lượng Mỹ tấn công trong cuộc xung đột đang diễn ra, đồng thời là tàu vận tải đầu tiên của nước này bị quân đội Mỹ bắt kể từ khi Washington áp lệnh phong tỏa đối với tàu đến và đi từ cảng Iran.
Chuyên gia phân tích Carl Schuster, cựu đại tá hải quân Mỹ, cho rằng tàu Touska sẽ được đưa đến một khu neo đậu hoặc cảng biển để kiểm tra.
“Theo quy tắc chiến tranh trên biển, bạn có thể bắt một con tàu trong những trường hợp nó cố tình vượt qua vòng phong tỏa như vậy”, Jennifer Parker, chuyên gia tại Viện Lowy, cựu sĩ quan Hải quân Hoàng gia Australia, nhận xét. “Nếu Mỹ muốn giữ tàu lâu dài, họ phải thành lập một tòa án chuyên trách về chiến lợi phẩm để xét xử và hợp thức hóa vụ bắt giữ này”.
“Nó có thể được coi là ‘chiến lợi phẩm’ giống như bất kỳ khí tài hay phương tiện nào bị thu giữ trong quá trình xảy ra xung đột vũ trang”, Schuster nói.
Quân đội Iran nói rằng tàu đã di chuyển từ Trung Quốc và gọi vụ bắt tàu là hành vi “cướp biển”, “vi phạm luật pháp quốc tế” và “vi phạm lệnh ngừng bắn”. Họ yêu cầu Mỹ ngay lập tức thả tàu và các thủy thủ.
“Iran không tin tưởng Washington. Phía Mỹ đang cho thấy họ không nghiêm túc trong việc theo đuổi con đường ngoại giao”, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baghaei nói.
Iran tuyên bố sẵn sàng đối đầu với lực lượng Mỹ trước hành vi “gây hấn trắng trợn” này, nhưng buộc phải kiềm chế do có sự hiện diện của gia đình các thành viên thủy thủ đoàn trên tàu. Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) ngày 20/4 nói họ đã phóng UAV vào tàu quân sự Mỹ trên biển Oman nhưng chưa rõ quy mô đòn đánh và liệu nó có gây ra thiệt hại hay không.
Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf khẳng định nước này sẽ không chấp nhận đàm phán với Mỹ khi đang bị đe dọa. “Bằng cách áp đặt lệnh phong tỏa và vi phạm thỏa thuận ngừng bắn, ông Trump đang muốn biến bàn đàm phán thành bàn đầu hàng, hoặc lấy cớ để tiếp tục gây chiến. Chúng tôi không chấp nhận đàm phán dưới bóng đen đe dọa. Hai tuần qua, chúng tôi đã chuẩn bị để tung ra những quân bài mới trên chiến trường”, ông viết trên X.
Trung Quốc bày tỏ lo ngại về việc tàu Touska bị bắt, coi đây là một rào cản tiềm tàng đối với giải pháp hòa bình cho cuộc xung đột. “Chúng tôi hy vọng các bên liên quan thực hiện nghĩa vụ và tuân thủ lệnh ngừng bắn, nhằm ngăn chặn leo thang căng thẳng và tạo điều kiện để tái bình thường hóa eo biển Hormuz”, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Quách Gia Khôn cho biết hôm 20/4.
Về số phận của các thủy thủ trên tàu Touska, Parker cho rằng điều này còn phụ thuộc vào quốc tịch của họ.
“Nếu là thủy thủ người Ấn Độ hay Philippines, tôi tin là họ sẽ chỉ bị đưa rời khỏi tàu và được hồi hương”, bà nói. “Nếu là công dân Iran, các thủy thủ có thể bị bắt. Còn trong trường hợp có thành viên Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) trên tàu, họ có thể bị coi là tù binh chiến tranh”.
Nếu Mỹ xác định tàu Touska chở theo vũ khí hay khí tài cho Iran, thủy thủ đoàn nhiều khả năng sẽ bị bắt bất kể quốc tịch, bà nói thêm.
Ian Ralby, chuyên gia phân tích an ninh hàng hải kiêm chủ tịch Auxilium Worldwide, tổ chức phi lợi nhuận chuyên nghiên cứu về quản trị hàng hải, luật biển và an ninh hàng hải, cũng nhận định các thủy thủ tàu Touska “có thể bị đối xử như tù binh chiến tranh nếu tàu bị coi là chở hàng cấm hoặc là tàu bổ trợ hải quân”.
Ralby chỉ ra rằng dù tàu treo cờ Iran, không có nghĩa rằng toàn bộ thủy thủ đoàn đều là người Iran. “Trên thực tế, hầu hết các tàu có thủy thủ đoàn gồm nhiều quốc tịch khác nhau. Họ có khả năng hoàn toàn là người nước ngoài, không liên quan gì đến cuộc xung đột”, ông cho hay.
Viết trên mạng xã hội Telegram, nhà lãnh đạo Ukraine cho biết ông đã chúc mừng sinh nhật lần thứ 80 của Tổng thống Mỹ và cảm ơn vì sự hỗ trợ của Washington trong suốt cuộc xung đột. Trước thềm Hội nghị thượng đỉnh G7 tại Evian-les-Bains (Pháp) từ ngày 15 - 17.6, ông Zelensky đã thảo luận với ông Trump về quan điểm của các đối tác quốc tế và cho biết "chúng tôi có một số ý tưởng hay có thể giúp thúc đẩy hòa bình".
Phát biểu sau đó, Tổng thống Zelensky cho biết ông và Tổng thống Trump đồng ý sẽ gặp nhau tại Evian-les-Bains, đồng thời nhấn mạnh tầm quan trọng việc đảm bảo sự hỗ trợ của Mỹ cũng như các đồng minh châu Âu nhằm đạt được hòa bình.
Trước khi đến Pháp, Tổng thống Trump còn điện đàm với người đồng cấp Nga Vladimir Putin, nói rằng việc chấm dứt cuộc xung đột ở Ukraine có ý nghĩa rất quan trọng và ông sẵn sàng hỗ trợ. "Về xung đột Ukraine, ông Trump một lần nữa nhấn mạnh rằng việc ngừng bắn là vô cùng quan trọng. Ông ấy cho biết sẵn sàng hành động cùng các đối tác châu Âu và Kyiv, kể cả trong các cuộc đàm phán tại Hội nghị thượng đỉnh G7", ông Yuri Ushakov, cố vấn về chính sách đối ngoại tại Điện Kremlin, cho biết. Về phần mình, ông Putin nói rằng việc Ukraine tăng cường tấn công các mục tiêu Nga sẽ không thay đổi tình hình ở chiến trường, theo ông Ushakov.
Trước thềm Hội nghị G7, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron cho biết nhóm này sẽ tiếp tục làm việc về lệnh ngừng bắn ở Ukraine. G7 gồm Anh, Canada, Đức, Mỹ, Nhật Bản, Pháp và Ý. Theo tờ The Hill, Tổng thống Trump sẽ gặp các đồng minh truyền thống của Mỹ khi căng thẳng đang âm ỉ giữa nhà lãnh đạo Mỹ và nhiều quốc gia thành viên. Hội nghị diễn ra một năm sau khi ông Trump đột ngột rời khỏi cuộc họp của G7 ở Alberta (Canada) vào năm ngoái để về nước lo giải quyết cuộc xung đột giữa Israel và Iran. Sau đó, Mỹ và Israel xung đột với Iran từ ngày 28.2, dẫn đến giá năng lượng tăng, gây căng thẳng giữa các thành viên G7. Ngoài ra, việc Mỹ tuyên bố giảm số lượng máy bay và tàu chiến sẽ điều động trong trường hợp xảy ra khủng hoảng an ninh ở châu Âu cũng khiến nội bộ G7 căng thẳng.
Tại Geneva (Thụy Sĩ), cảnh sát hôm 14.6 đã dùng hơi cay đối phó sau khi người biểu tình đốt một ô tô Tesla và đập phá cửa sổ một cơ quan LHQ để bày tỏ bức xúc trước thềm Hội nghị G7. Theo Reuters, người biểu tình cho rằng G7 là biểu tượng của việc tập trung quyền lực chính trị và kinh tế.
Nga đã tấn công thủ đô Kiev của Ukraine bằng loạt tên lửa đạn đạo trong cuộc không kích diễn ra vào đêm 15/7, rạng sáng 16/7.
Các vụ nổ làm rung chuyển Kiev ngay trước 1h (giờ địa phương), theo ghi nhận của các phóng viên hãng tin Kyiv Independent có mặt tại hiện trường.
Ông Tymur Tkachenko, người đứng đầu Chính quyền Quân sự thành phố Kiev, cho biết Nga đang tấn công thành phố bằng tên lửa đạn đạo.
Không quân Ukraine cho biết có ít nhất 8 tên lửa đạn đạo bay về phía thủ đô.
Còi báo động phòng không cũng vang lên tại nhiều khu vực khác của Ukraine, bao gồm những khu vực cách xa tiền tuyến như tỉnh Vinnytsia.
Cùng lúc đó, Không quân Ukraine cảnh báo nhiều đợt máy bay không người lái (UAV) tự sát Shahed của Nga đang hướng tới nhiều thành phố trên khắp lãnh thổ Ukraine.
Tại thành phố Kharkov ở đông bắc Ukraine, các vụ nổ cũng được ghi nhận do các cuộc tấn công bằng UAV, trong khi tên lửa đạn đạo đánh trúng Kiev.
Thị trưởng Kiev Vitali Klitschko cho biết các nhà kho và công trình tại thủ đô đã bị trúng đạn trong cuộc tấn công. Các đợt không kích vẫn tiếp diễn và hiện chưa thể xác định đầy đủ mức độ thiệt hại cũng như số thương vong.
Trong suốt cuối mùa xuân và đầu mùa hè, Nga đã tiến hành chiến dịch không kích quy mô lớn nhằm vào các thành phố của Ukraine, sử dụng tên lửa đạn đạo để gây quá tải cho hệ thống phòng không vốn đã bị bào mòn của nước này. Mục tiêu chính của chiến dịch tấn công là thủ đô Kiev.
Chỉ riêng trong tháng 7, Nga đã 7 lần tấn công Kiev bằng tên lửa đạn đạo. Trong đó có cuộc không kích quy mô lớn vào ngày 2/7 khiến hơn 30 người thiệt mạng và trên 100 người bị thương, cùng đợt tấn công quy mô lớn khác vào ngày 6/7 khiến ít nhất 26 người thiệt mạng.
Theo Kyiv Independent, chiến dịch tấn công dồn dập của Nga đang khai thác điểm yếu chí mạng trong hệ thống phòng không Ukraine: chỉ các tổ hợp Patriot do Mỹ sản xuất mới có khả năng đánh chặn hiệu quả tên lửa đạn đạo, trong khi Ukraine hiện đã cạn kiệt tên lửa đánh chặn Patriot trong kho dự trữ.
Dù Ukraine kỳ vọng có thể tự sản xuất tên lửa đánh chặn trong nước vào cuối năm nay sau khi được Mỹ cấp phép, điều đó cũng chưa thể giúp bảo vệ người dân Kiev trước làn sóng tấn công bằng tên lửa đạn đạo của Nga trong ngắn hạn.
Trong bối cảnh các cuộc tấn công bằng tên lửa ngày càng gia tăng và năng lực phòng không suy giảm, chính phủ và bộ máy lãnh đạo quân sự Ukraine cũng đang trải qua một đợt cải tổ mới do Tổng thống Volodymyr Zelensky khởi xướng.
Đáng chú ý nhất là việc Bộ trưởng Quốc phòng Mykhailo Fedorov - một nhân vật được đánh giá cao nhờ những thành tựu đạt được trong thời gian ngắn tại vị - bị miễn nhiệm.
Ông Fedorov cho biết một trong những thành tựu quan trọng của ông là triển khai cơ chế đánh giá sau mỗi đợt không kích quy mô lớn, qua đó nâng cao đáng kể hiệu quả đánh chặn UAV và tên lửa của Nga.
Sáng 4/7, hàng nghìn người Iran đã đổ về khu vực Đại thánh đường Imam Khomeini Mosalla ở Tehran để đưa tiễn cố Lãnh tụ Tối cao Ali Khamenei.
Hình ảnh trên truyền hình cho thấy linh cữu của ông Khamenei được phủ bằng quốc kỳ Iran và phía trên là chiếc khăn tăng (khăn quấn đầu) màu đen của ông. Linh cữu được đặt cùng với 4 quan tài khác của các thành viên gia đình ông cũng thiệt mạng trong các cuộc không kích của Mỹ và Israel hồi tháng 2.
Khoảng sân rộng lớn của Đại thánh đường Imam Khomeini Mosalla chật kín những người chịu tang, nhiều người trong số họ vẫy cờ Iran và mang theo những bức ảnh của nhà lãnh đạo bị sát hại. Nước được phun sương từ các mái nhà để làm mát cho những người chịu tang trong cái nóng của mùa hè.
Linh cữu của ông Khamenei sẽ lưu lại tại thánh đường Mosalla cho đến tối 5/7. Thi hài của ông dự kiến sẽ được đưa đến Qom, Najaf và Kerbala, các trung tâm Shi'ite lớn của Iran và Iraq, trước khi được an táng vào ngày 9/7 tại Mashhad, nơi có lăng mộ hành hương linh thiêng nhất của đất nước.
Linh cữu đã được hé lộ vào cuối ngày 2/7 trước một đám đông những người ủng hộ đang nức nở. Đến ngày 3/7, quan tài được quàn tại đại sảnh cầu nguyện được xây dựng để vinh danh người tiền nhiệm của ông, Ruhollah Khomeini.
Chính phủ Iran ước tính hàng triệu người sẽ tham gia các cuộc diễu hành lớn trong những ngày tới, và chính quyền sẽ cung cấp phương tiện giao thông, thực phẩm và chỗ ở cho những người tham gia.
Iran đang trong trạng thái cảnh giác trước bất kỳ cuộc tấn công tiềm tàng nào có thể nhắm vào lễ tang, nơi dự kiến sẽ có hàng triệu người dân Iran và một số quan chức cấp cao nước ngoài tham dự.
Một đoạn video lan truyền cho thấy các nhân viên an ninh đang tuần tra trên các đường phố ở Tehran trước thềm các cuộc rước tang. Iran cũng thông báo đóng cửa hoàn toàn không phận phía trên Tehran.
Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) hôm qua cảnh báo đáp trả bất kỳ nỗ lực nào nhằm mục tiêu vào đất nước này trong những ngày tới.
IRGC nhấn mạnh, “bất kỳ sự tính toán sai lầm nào cũng sẽ phải đối mặt với một phản ứng quyết định và dữ dội hơn bao giờ hết”.
Tuyên bố được đưa ra sau khi Bộ trưởng Quốc phòng Israel, ông Israel Katz, cảnh báo đưa Lãnh tụ Tối cao đương nhiệm của Iran, Mojtaba Khamenei, vào tầm ngắm.
Ông Mojtaba đã lên kế nhiệm cha sau khi ông Ali Khamenei thiệt mạng trong cuộc không kích của Mỹ, Israel. Bản thân ông cũng bị thương và đến nay chưa xuất hiện hay phát biểu công khai, các tuyên bố chỉ được đưa ra dưới dạng văn bản và được truyền thông quốc gia đăng tải.
Theo các nhà quan sát, để đảm bảo an ninh trong tình hình hiện nay, ông Mojtaba có thể sẽ không xuất hiện công khai trong lễ tang của các thành viên gia đình.
