Trong những ngày khói lửa giao tranh dữ dội nhất, các cuộc tấn công bằng UAV giá rẻ, dùng một lần của Iran nhằm vào hàng loạt cơ sở năng lượng, căn cứ không quân và hạ tầng chiến lược của các đồng minh Mỹ – Israel ở Trung Đông, khiến nhu cầu về một giải pháp phòng thủ hiệu quả và tiết kiệm trở nên cấp thiết.
Thay vì sử dụng các tên lửa đánh chặn đắt đỏ như Patriot (khoảng 4 triệu USD/quả), các quốc gia Trung Đông và đối tác phương Tây đã tìm đến Ukraine – quốc gia có kinh nghiệm dày dặn trong việc chống lại UAV Nga được cho là ít nhiều có nguồn gốc từ Iran.
Dưới sự hỗ trợ của các chuyên gia quân sự Mỹ, nền tảng chỉ huy và kiểm soát Sky Map của Ukraine đã được triển khai tại căn cứ không quân Prince Sultan ở Ả rập Xê út. Các sĩ quan Ukraine đã trực tiếp huấn luyện binh sĩ Mỹ về cách vận hành hệ thống này.
Sky Map, một sản phẩm công nghệ nội địa của Ukraine, hoạt động dựa trên mạng lưới nhiều cảm biến âm thanh kết hợp với tên lửa đánh chặn, pháo phòng không và UAV đánh chặn để vô hiệu hóa các UAV tấn công.
Cuối tháng 3 vừa qua, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky đã có chuyến thăm tới Qatar, Các Tiểu vương quốc Ả rập Thống nhất (UAE) và Ả rập Xê út để chia sẻ kinh nghiệm chống UAV.
Ông Zelensky được cho là đã ký các thỏa thuận quốc phòng 10 năm với 3 quốc gia này và xác nhận quân đội Ukraine đã trực tiếp tham gia các hoạt động sử dụng hệ thống chống UAV do Ukraine sản xuất để đối phó với UAV tấn công dòng “Shahed” của Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC).
UAV Shahed của Iran: Mối đe dọa chi phí thấp
UAV Shahed-136 của Iran, nổi tiếng sau khi Nga sử dụng với tên gọi Geran-2/3 tại Ukraine, là một mối đe dọa đáng gờm nhờ chi phí thấp (20.000 đến 50.000 USD/chiếc).
Với hình dáng tam giác, dài 3,5m và sải cánh 2,5m, Shahed-136 có khả năng bay thấp và phản xạ tín hiệu vô tuyến hạn chế, gây khó khăn cho việc phát hiện bằng radar thông thường. Mặc dù sử dụng động cơ piston gây tiếng ồn và tốc độ chậm, Shahed-136 lại được trang bị hệ thống dẫn đường bằng GPS và các phiên bản mới nhất tích hợp công nghệ gây nhiễu, giúp nó duy trì quỹ đạo và tiêu diệt mục tiêu cố định theo tọa độ.
Sự thành công của thiết kế này đã khiến nhiều quân đội áp dụng, bao gồm Nga, Mỹ (phiên bản LUCAS – Hệ thống tấn công chiến đấu không người lái chi phí thấp) và nhiều quốc gia khác đã phát triển các loại vũ khí lượn vòng và UAV tấn công nhỏ hơn dựa trên ý tưởng này.
Cơ chế hoạt động của Sky Map
Sky Map là một hệ thống phòng không tích hợp phần cứng và phần mềm của Ukraine, có khả năng nhận dạng và chống lại UAV bằng các chức năng đánh chặn.
Được phát triển bởi Sky Fortress (thành lập năm 2022 và được Bộ Quốc phòng Ukraine tài trợ), Sky Map sử dụng mạng lưới 10.000 cảm biến âm thanh siêu nhạy được triển khai khắp Ukraine để phát hiện tiếng ồn từ động cơ UAV Shahed. Hệ thống này tích hợp các cảm biến, radar và trí tuệ nhân tạo vào một cơ sở dữ liệu duy nhất để phát hiện mối đe dọa và điều khiển các hệ thống phòng không.
Một hệ thống tương tự đang được Ukraine lắp đặt tại các quốc gia Ả rập ở Trung Đông. Mỗi UAV đánh chặn được điều khiển trực tiếp bởi một trắc thủ, người sẽ theo dõi nguồn cấp dữ liệu hình ảnh từ UAV đánh chặn trên màn hình hoặc qua kính FPV.
Các UAV đánh chặn của Ukraine chủ yếu là loại dùng một lần, với giá 1.000 đến 3.000 USD. Một số mẫu nổi bật được sử dụng trong chiến dịch chống lại UAV Shahed của Iran bao gồm:
Sting: UAV bốn cánh hình trụ, dài 30-45cm, tốc độ lên đến 350km/h, có thể bay ở độ cao 3.000m và tấn công mục tiêu bằng camera ảnh nhiệt tích hợp thuốc nổ.
P1-Sun: Bản sao được thiết kế lại của Sting, được tạo ra bằng máy in 3D, tốc độ lên đến 300km/h.
ODIN Win_Hit: UAV hình viên đạn của Orizon-M, được thiết kế để đánh chặn mục tiêu bay tầm thấp, tốc độ tối đa 300km/h, tầm bay 5km trong 7-10 phút.
Octopus 100: Sản xuất hàng loạt tại Anh, tốc độ hơn 300km/h, có thể đánh chặn mục tiêu bay ở độ cao 4,5km.
Bagnet: Sản xuất từ năm 2024, tốc độ tối đa 250km/h, là UAV đa năng, phản ứng nhanh, chuyên săn lùng vũ khí bay lượn và UAV trinh sát.
Merops: Phát triển tại Mỹ và thử nghiệm tại Ukraine, có khả năng điều khiển bằng AI và chống nhiễu, giá khoảng 15.000 USD.
VB140 Flamingo: Một trong những biến thể đánh chặn tiên tiến nhất, hoạt động ở độ cao 4,5km và bán kính 50km.
Các công nghệ trên UAV đánh chặn của Ukraine đang dần trở nên tự động hơn nhờ các cảm biến tích hợp và hệ thống dẫn đường quán tính, được hỗ trợ trí tuệ nhân tạo, giúp UAV nhanh chóng thay đổi đường bay, giám sát các vật thể chuyển động và duy trì quỹ đạo ngay cả khi đối phương triển khai biện pháp đối phó.
Mặc dù UAV của hệ thống Sky Map đã vô hiệu hóa thành công các UAV cánh cố định tầm xa sử dụng động cơ piston, chúng vẫn chưa thể đánh chặn tên lửa hành trình, đạn đạo và cả UAV Shahed sử dụng động cơ phản lực.
Tuy nhiên, sau khi chứng kiến một số thành công của các đơn vị săn lùng UAV của Ukraine tại các quốc gia Ả rập, Bộ Quốc phòng Mỹ đã quyết định phân bổ 350 triệu USD để thành lập một đơn vị đánh chặn bằng UAV, được trang bị camera, cảm biến và tên lửa đánh chặn loại rẻ tiền hơn, mở ra một kỷ nguyên mới trong chiến tranh chống UAV.
Theo Hãng tin Reuters, ngày 24-5, Bộ Quốc phòng Nga tuyên bố đã sử dụng tên lửa siêu vượt âm Oreshnik cùng các loại tên lửa Iskander, Kinzhal và Zircon trong đợt tấn công quy mô lớn nhằm vào Ukraine đêm trước đó.
Matxcơva khẳng định đây là động thái trả đũa các cuộc tập kích của Kiev nhằm vào những mục tiêu dân sự trên lãnh thổ Nga.
Bộ Quốc phòng Nga cho biết các đòn tấn công nhắm vào những trung tâm chỉ huy quân sự của Ukraine, bao gồm cơ sở của lực lượng lục quân và cơ quan tình báo quân đội, các căn cứ không quân cùng các cơ sở công nghiệp - quốc phòng. Matxcơva cũng phủ nhận việc nhắm vào dân thường.
Trước đó, Tổng thống Volodymyr Zelensky đã tố tên lửa Oreshnik của Nga đánh trúng thành phố Bila Tserkva - đô thị với dân số khoảng 200.000 người, nằm cách rìa Kiev 64km.
Theo Kiev, đợt tấn công kéo dài nhiều giờ đã khiến 4 người thiệt mạng và hơn 80 người bị thương, hàng chục tòa nhà dân cư và nhiều trường học bị hư hại.
Riêng tại Kiev, Thị trưởng Vitali Klitschko khẳng định ít nhất 2 người thiệt mạng và 69 người bị thương.
Cửa sổ tòa nhà Bộ Ngoại giao Ukraine bị thổi bay, một số khu vực thuộc quảng trường Độc Lập cũng bị hư hại.
Cùng ngày 24-5, Cơ quan An ninh Ukraine (SBU) thông báo các máy bay không người lái (drone) của lực lượng này đã tấn công một trạm điều phối bơm dầu tại tỉnh Vladimir của Nga, mô tả đây là mắt xích quan trọng trong việc vận chuyển sản phẩm dầu mỏ đến Matxcơva và vùng phụ cận.
"Cơ sở này cung cấp nhiên liệu cho các kho dầu lớn quanh Matxcơva và cho các sân bay Sheremetyevo, Domodedovo và Vnukovo", SBU cho biết trên mạng xã hội, đồng thời thông tin một đám cháy trên diện tích 800m² đã được ghi nhận sau cuộc tấn công.
Ngày 24-5, Ngoại trưởng Đức Johann Wadephul đã lên án các cuộc tấn công mới của Nga là "gây sốc", gọi việc sử dụng tên lửa Oreshnik là "một bước leo thang mới".
Tổng thống Pháp Emmanuel Macron cũng lên án vụ tấn công, cho rằng việc Nga dùng Oreshnik phản ánh "một dạng leo thang và sự bế tắc trong cuộc chiến tranh xâm lược của Nga".
Cùng ngày, ông Macron đã có cuộc điện đàm với Tổng thống Belarus Alexander Lukashenko. Đây là cuộc trao đổi đầu tiên giữa hai nhà lãnh đạo kể từ những ngày đầu Nga phát động "chiến dịch quân sự đặc biệt" tại Ukraine hồi tháng 2-2022.
Một nguồn tin thân cận với ông Macron cho biết Tổng thống Pháp đã "nhấn mạnh những rủi ro nếu Belarus để bị kéo vào cuộc chiến tranh xâm lược của Nga", đồng thời thúc giục ông Lukashenko cải thiện quan hệ với châu Âu.
Thông cáo ngắn trên trang web Phủ Tổng thống Belarus xác nhận hai bên đã "thảo luận các vấn đề khu vực và quan hệ của Belarus với EU, đặc biệt là với Pháp", đồng thời lưu ý cuộc điện đàm diễn ra "theo sáng kiến của phía Pháp".
Belarus hiện là nơi tiếp nhận triển khai loại tên lửa Oreshnik có khả năng mang đầu đạn hạt nhân mới nhất của Nga. Trước đó vào ngày 18-5, Nga và Belarus đã diễn tập hạt nhân.
Ông Thaksin, 76 tuổi, đã thụ án một năm tù kể từ tháng 9.2025. Theo kế hoạch, ông sẽ được thả tự do vào sáng 11.5, nhưng phải đeo thiết bị giám sát điện tử cho đến khi thời gian quản chế kết thúc sau 4 tháng.
Trong hơn 2 thập niên qua, mạng lưới chính trị của ông Thaksin là đối thủ lớn nhất của giới tinh hoa thân quân đội và bảo hoàng tại Thái Lan. Những lực lượng này từ lâu xem đường lối dân túy của ông là mối đe dọa đối với trật tự chính trị - xã hội truyền thống, theo AFP.
Đảng Pheu Thai của ông Thaksin, cùng các tổ chức tiền thân, từng là lực lượng chính trị thành công nhất tại Thái Lan trong thế kỷ 21. Gia tộc Shinawatra đã có 4 người giữ chức thủ tướng và duy trì sự ủng hộ rộng rãi trong tầng lớp cử tri nông thôn.
Tuy nhiên, Pheu Thai vừa trải qua kết quả bầu cử thấp nhất từ trước đến nay vào tháng 2, tụt xuống vị trí thứ 3, làm dấy lên nghi vấn về tương lai của gia tộc Shinawatra. Theo giảng viên khoa học chính trị Wanwichit Boonprong, việc ông Thaksin được thả tự do có thể giúp đảng Pheu Thai củng cố lực lượng trong ngắn hạn.
Trước đó, cơ quan quản lý trại giam thông báo ông Thaksin được ân xá, viện dẫn tuổi tác và việc ông chỉ còn chưa đầy một năm nữa là đủ điều kiện được thả tự do sớm.
Ông Thaksin bị giam giữ sau khi Tòa án tối cao Thái Lan ra phán quyết rằng ông đã thi hành bản án năm 2023 không đúng quy định, khi ở trong phòng bệnh viện thay vì phòng giam.
Ông Thaksin từng đắc cử thủ tướng Thái Lan năm 2001 và tái đắc cử năm 2005, trước khi bị lật đổ trong cuộc đảo chính quân sự năm 2006 và sống lưu vong nhiều năm. Sau khi trở về Thái Lan vào tháng 8.2023, ông bị kết án 8 năm tù vì tham nhũng và lạm quyền.
Tuy nhiên, ông không bị giam ngay mà được chuyển đến phòng riêng trong bệnh viện vì lý do sức khỏe. Bản án sau đó được giảm còn một năm nhờ lệnh ân xá hoàng gia, rồi ông được thả tự do theo chương trình dành cho tù nhân cao tuổi.
Việc ông Thaksin trở về đúng thời điểm đảng Pheu Thai thành lập chính phủ mới từng làm dấy lên nghi vấn về một thỏa thuận chính trị ngầm và cáo buộc đối xử đặc biệt.
Ông Thaksin là một trong hơn 850 tù nhân được chấp thuận thả tự do sớm. Con gái ông, cựu Thủ tướng Thái Lan Paetongtarn Shinawatra, nói sau khi thăm cha trong tù rằng 2 người "không thảo luận bất cứ điều gì về chính trị", mà chỉ nói chuyện gia đình.
Đề xuất mới của Iran gửi Mỹ về việc mở lại eo biển Hormuz và chấm dứt cuộc chiến kéo dài 2 tháng - đồng thời hoãn các cuộc đàm phán hạt nhân đến giai đoạn sau - không tạo ra bất kỳ bước đột phá nào cho tình hình bế tắc ngoại giao song phương.
Theo nguồn tin của truyền thông Mỹ và các quan chức am hiểu vấn đề, đề xuất này, được truyền đạt thông qua bên trung gian Pakistan, gác lại việc thảo luận về chương trình hạt nhân của Iran cho đến khi xung đột với Mỹ và Israel kết thúc, trong khi vấn đề bế tắc về vận chuyển hàng hóa qua eo biển Hormuz vẫn được giải quyết.
Đây là nỗ lực mới nhất của Tehran nhằm phá vỡ tình trạng bế tắc ngoại giao kéo dài, bất chấp thỏa thuận ngừng bắn mong manh đạt được hồi đầu tháng này.
Trang tin Axios của Mỹ cũng nhận định, đề xuất mới này nhằm mục đích phá vỡ thế bế tắc hiện tại trong các cuộc đàm phán và bỏ qua những bất đồng nội bộ trong giới lãnh đạo Iran về phạm vi nhượng bộ hạt nhân mà họ sẵn sàng thực hiện.
Tuy nhiên, đề xuất mới nhất này đã nhận được phản ứng lạnh nhạt từ Washington.
Nhà Trắng xác nhận Tổng thống Mỹ Donald Trump đã thảo luận về đề xuất này với nhóm an ninh quốc gia của ông hôm 27/4. Tuy nhiên, ông Trump không hài lòng với đề xuất này vì nó trì hoãn việc thảo luận về chương trình hạt nhân của Iran, một vấn đề mà Washington nhấn mạnh cần phải được giải quyết ngay từ đầu, chứ không phải để lại cho giai đoạn sau.
Washington đã nhiều lần yêu cầu Tehran từ bỏ kho dự trữ uranium làm giàu và đình chỉ việc làm giàu uranium như một phần của bất kỳ thỏa thuận nào rộng hơn.
Trong khi đó, người phát ngôn Nhà Trắng Olivia Wales tuyên bố Mỹ sẽ không đạt được thỏa thuận nào với Iran trừ khi thỏa thuận đó có lợi cho Washington và thế giới.
“Mỹ sẽ không đàm phán thông qua báo chí - chúng tôi đã nói rõ về lằn ranh đỏ của mình và tổng thống sẽ chỉ đạt được thỏa thuận nào có lợi cho người dân Mỹ và thế giới", bà Wales cho biết.
"Chính phủ Mỹ cho rằng các nhà đàm phán Iran chưa được ủy quyền - cả từ Lãnh tụ Tối cao hay các quan chức cấp cao của Lực lượng Vệ binh Cách mạng - để nhượng bộ về chương trình hạt nhân. Nếu không nối lại hành động quân sự, khó có lý do gì để tin rằng lập trường của Iran sẽ thay đổi", theo New York Times.
Wall Street Journal dẫn lời các quan chức Mỹ cho biết Tổng thống Trump và các thành viên trong đội ngũ an ninh quốc gia của ông tỏ ra hoài nghi trước kế hoạch đàm phán của Iran.
Theo Wall Street Journal, nhà lãnh đạo Mỹ không bác bỏ hoàn toàn đề xuất của Tehran, nhưng bày tỏ lo ngại rằng Iran không sẵn lòng đáp ứng yêu cầu quan trọng của Washington là từ bỏ làm giàu uranium.
Do vậy, Wall Street Journal cho biết Mỹ sẽ tiếp tục đàm phán với Iran và dự định sẽ đưa ra phản hồi cũng như các đề xuất đối phó với kế hoạch của Iran trong những ngày tới.
Các phái đoàn Iran và Mỹ được cho là dự kiến tổ chức một vòng đàm phán hòa bình mới tại Pakistan vào tuần trước, nhưng các cuộc đàm phán được mong đợi này đã không diễn ra khi Tổng thống Trump tuyên bố Mỹ sẽ không cử phái đoàn đến đàm phán nữa.
Ông Trump nói thêm rằng nếu Iran muốn đàm phán, "họ có thể đến với chúng tôi, hoặc họ có thể gọi cho chúng tôi".
Về phần mình, Iran cũng từ chối tham gia các cuộc đàm phán, lấy lý do là lệnh phong tỏa hải quân liên tục của Mỹ và các yêu cầu "quá mức" của Washington.
Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian cho biết áp lực và các hành động leo thang căng thẳng của Mỹ đang làm suy yếu lòng tin và khiến tiến trình nối lại đàm phán trở nên khó khăn hơn.
Ông nói thêm rằng Washington không thể theo đuổi các cuộc đàm phán trong khi gia tăng áp lực lên Iran, đồng thời chỉ trích những hành động như vậy "phá vỡ bầu không khí cần thiết" cho ngoại giao.
Giữa lúc đàm phán bế tắc với Mỹ, Ngoại trưởng Iran Seyed Abbas Araghchi đã có cuộc gặp với Tổng thống Nga Vladimir Putin tại Saint Petersburg hôm 27/4. Một trong những chủ đề được hai bên thảo luận là việc giải quyết cuộc xung đột đang diễn ra với Mỹ.
Ngoại trưởng Araghchi đổ lỗi cho tiến trình ngoại giao chậm chạp là do "thói quen phá bỏ" của Washington, bao gồm "việc khăng khăng đưa ra những yêu cầu vô lý, thường xuyên thay đổi lập trường, lời lẽ đe dọa và liên tục thất hứa".
Những diễn biến trên cho thấy cả Mỹ và Iran vẫn còn bất đồng sâu sắc về các yêu cầu cốt lõi, do vậy triển vọng về một giải pháp toàn diện vẫn còn bấp bênh ngay cả khi các bên được kêu gọi giảm leo thang căng thẳng.
