Ali al-Khazali (Baghdad, Iraq) gần đây chi 2.000 USD mua các tấm pin mặt trời mái nhà cùng bộ pin lưu trữ điện từ Trung Quốc, nhằm tận dụng nguồn năng lượng này cả ngày lẫn đêm. “Chúng tôi đang cố gắng giải quyết vấn đề bằng năng lượng sạch”, ông nói.
Là nước xuất khẩu dầu, Iraq vẫn phụ thuộc phần nào vào khí tự nhiên nhập khẩu để vận hành các nhà máy điện.
Khủng hoảng năng lượng do xung đột Trung Đông đang thôi thúc các nền kinh tế chuyển dịch khỏi nhiên liệu hóa thạch. Theo dữ liệu từ công ty nghiên cứu Ember, điều này giúp Trung Quốc – nhà cung ứng công nghệ sạch lớn nhất thế giới – ghi nhận doanh thu xuất khẩu kỷ lục năng lượng sạch trong tháng 3, với 26 tỷ USD. Mức này tăng 30% so với tháng 2 và 52% cùng kỳ năm ngoái.
Trong đó, pin xe điện, hệ thống lưu trữ điện là hai mặt hàng xuất khẩu nhiều nhất của Trung Quốc, vượt 10 tỷ USD. Đơn đặt hàng sản phẩm này tăng vọt do các nước quan ngại về tác động chiến sự Iran lên nguồn cung nhiên liệu.
Nguồn thu từ xuất khẩu pin trên đà tăng từ 2019, đạt trung bình 7 tỷ USD trong hai tháng đầu năm 2025. Châu Âu là thị trường nhập khẩu pin lớn nhất, chiếm 43% trong tổng số nhà mua. Châu Á đứng thứ hai, với tỷ trọng 29%.
Xét theo quốc gia, Đức chi gần 1,3 tỷ USD, là bên mua lớn nhất từ Trung Quốc. Các quốc gia nhập khẩu lớn tiếp theo là Mỹ (823 triệu USD), Hà Lan (635 triệu USD), Việt Nam và Australia mỗi nước gần 600 triệu USD.
Với lĩnh vực xe điện, xuất khẩu gặp nhiều biến động do một số quốc gia thay đổi chính sách ưu đãi, ảnh hưởng tới nhu cầu người dùng. Bên cạnh đó, xung đột Trung Đông gây gián đoạn dòng chảy thương mại toàn cầu và xói mòn niềm tin người dùng. Dù vậy, tổng kim ngạch xuất khẩu xe điện quý I đạt mức kỷ lục 21 tỷ USD, tăng gần gấp đôi cùng kỳ, bất chấp sự sụt giảm mạnh từ thị trường Trung Đông trong tháng 3 do chiến sự.
Châu Âu là thị trường tiêu thụ xe Trung Quốc lớn nhất, chiếm 45% tổng doanh số, châu Á đứng thứ với 25% thị phần.
Các chuyên gia lưu ý rằng lượng nhập khẩu ôtô và linh kiện phục vụ lưới điện vào Trung Đông bị đình trệ do các cuộc không kích. Tức là, nhu cầu từ khu vực này sẽ phục hồi khi hòa bình lập lại và hàng hóa được thông thương.
Cũng theo Ember, hệ thống năng lượng mặt trời Trung Quốc đạt doanh thu tăng vọt trong tháng 3, ở mức 4,8 tỷ USD, cao nhất kể từ tháng 5/2023. Con số này gấp đôi mức trung bình hai tháng đầu năm 2025.
Trong đó, châu Á chi tới 2 tỷ USD nhập khẩu (chiếm 43% thị phần), còn châu Âu nhập 1,3 tỷ USD. Hà Lan là bên mua lớn nhất, với 400 triệu USD, tăng gấp đôi tháng trước.
Giới phân tích từ Ember lẫn Wood Mackenzie đều chung nhận định Trung Quốc là “người thắng tuyệt đối” trong cuộc khủng hoảng Iran. Bởi lẽ, họ có lợi thế chiến lược từ vị trí dẫn đầu trong các lĩnh vực năng lượng tái tạo, điện khí hóa, sản xuất cũng như đổi mới sáng tạo.
Euan Graham, nhà phân tích cấp cao tại Ember, cho biết điện mặt trời đã trở thành động lực của nền kinh tế toàn cầu. “Cú sốc nhiên liệu hóa thạch đang đẩy lĩnh vực này lên một tầm cao mới”, ông nói.
Thực tế, năng lượng mặt trời cũng có nhược điểm, là không ổn định và phụ thuộc vào thời tiết, trong khi pin lưu trữ thường khó bù đắp hoàn toàn. Bên cạnh đó, một số nhà hoạch định chính sách ở châu Âu và Mỹ quan ngại các tấm quang năng và xe điện có kết nối không dây có thể bị vô hiệu hóa từ xa.
Tuy nhiên, điểm khác biệt giữa năng lượng tái tạo và nhiên liệu hóa thạch là người mua chỉ phải trả tiền cho tấm quang năng hoặc turbine gió một lần, còn dầu và khí đốt thì phải liên tục nhập khẩu.
WSJ dẫn ví dụ thực tế tại Cuba – quốc gia thiếu điện do lệnh cấm vận từ Mỹ, các tấm pin mặt trời được lắp đặt trên khắp mái nhà dân, bệnh viện, và xe ba bánh điện của Trung Quốc được sử dụng rộng rãi.
Trong khi đó, Tổng thống Mỹ Donald Trump lại cho rằng các quốc gia nên ứng phó với tình hình bất ổn ở Trung Đông bằng cách mua thêm dầu và khí từ Mỹ. “Chúng tôi đang có rất nhiều”, ông nói hồi đầu tháng 4.
Ngày 5/6, Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia (NIC) phối hợp với Liên minh Trí tuệ nhân tạo Toàn cầu (AI Alliance) tổ chức chương trình đón và làm việc với đoàn chuyên gia quốc tế về trí tuệ nhân tạo (AI) tại Việt Nam. Dẫn đầu đoàn là ông Eric Schmidt, nguyên chủ tịch kiêm tổng giám đốc Tập đoàn Google, đồng thời là cựu chủ tịch Ủy ban An ninh Quốc gia Mỹ về AI (NSCAI).
Chuyến thăm diễn ra trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh triển khai Nghị quyết số 57 về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia; đồng thời thực hiện các định hướng phát triển công nghệ chiến lược, trong đó AI được xác định là một trong những lĩnh vực ưu tiên hàng đầu nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia và tạo động lực tăng trưởng mới cho nền kinh tế.
Trong khuôn khổ chuyến công tác, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đề nghị ông Eric Schmidt và đoàn chuyên gia tiếp tục quan tâm, hỗ trợ Việt Nam trong xây dựng tầm nhìn, chính sách và hệ sinh thái phát triển trí tuệ nhân tạo, trung tâm đổi mới sáng tạo; kết nối các nguồn lực quốc tế, doanh nghiệp công nghệ, quỹ đầu tư, viện nghiên cứu và chuyên gia hàng đầu thế giới để hỗ trợ Việt Nam phát triển nhân lực, doanh nghiệp và năng lực công nghệ tự chủ.
Nhằm cụ thể hóa các định hướng chỉ đạo nêu trên của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia đã phối hợp với Aitomatic (Mỹ), tổ chức Tọa đàm “Phát triển AI tại Việt Nam cùng nguyên Chủ tịch Tập đoàn Google Eric Schmidt”. Chương trình quy tụ lãnh đạo các tập đoàn công nghệ, doanh nghiệp, viện nghiên cứu, trường đại học, các chuyên gia hàng đầu trong lĩnh vực công nghệ, đổi mới sáng tạo và AI tại Việt Nam như Viettel, FPT, Qualcomm, SmartOSC, CMC…
Phát biểu khai mạc tại chương trình, ông Vũ Quốc Huy, Giám đốc Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia (NIC), nhấn mạnh: “Việt Nam đang đứng trước cơ hội lịch sử để bứt phá trong lĩnh vực AI và các công nghệ chiến lược. Với vai trò là đầu mối quốc gia về đổi mới sáng tạo, NIC đang tích cực kết nối Chính phủ, doanh nghiệp, viện nghiên cứu, trường đại học với các tập đoàn công nghệ, quỹ đầu tư và mạng lưới chuyên gia quốc tế nhằm thúc đẩy đổi mới sáng tạo, chuyển đổi AI và nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam”.
Ông cho biết, một trong những trọng tâm của NIC là thu hút các “đại bàng công nghệ”, các quỹ đầu tư hàng đầu thế giới, các nhà khoa học và chuyên gia công nghệ đến Việt Nam để cùng xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo năng động, hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam tiếp cận công nghệ tiên tiến, nguồn vốn chất lượng cao và thị trường toàn cầu.
Thông qua đó, NIC hướng tới mục tiêu hình thành thế hệ doanh nghiệp công nghệ Việt Nam có khả năng cạnh tranh quốc tế, tạo ra nhiều doanh nghiệp tăng trưởng nhanh và các kỳ lân công nghệ mới trong các lĩnh vực AI, bán dẫn, lượng tử, robot, UAV, công nghệ số và công nghệ xanh.
Ông Eric Schmidt đánh giá cao tầm nhìn và định hướng phát triển AI của Việt Nam, cũng như bày tỏ thiện chí đồng hành cùng Việt Nam theo các đề nghị của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm trong việc hình thành quỹ đầu tư tư nhân về AI, hỗ trợ kết nối doanh nghiệp, nhân tài Việt Nam cũng như cấp học bổng cho sinh viên.
Các dự án hợp tác này dự kiến sẽ được NIC, các trường đại học và cơ quan liên quan tại Việt Nam sớm triển khai trong thời gian tới, kỳ vọng sẽ đóng góp quan trọng trong thúc đẩy hệ sinh thái AI và đổi mới sáng tạo tại Việt Nam.
Ông Eric Schmidt cho biết, với lợi thế về con người, ví dụ như việc Việt Nam luôn nằm trong top các quốc gia hàng đầu thế giới về thành tích tại Olympic Toán học Quốc tế (IMO) thì Việt Nam hoàn toàn có tiềm năng để dẫn đầu về AI trong tương lai.
Các đại biểu tham dự đã cùng thảo luận về những cơ hội và thách thức đối với Việt Nam trong quá trình phát triển AI, bao gồm phát triển hạ tầng tính toán, trung tâm dữ liệu, AI chủ quyền (Sovereign AI), nguồn nhân lực chất lượng cao, nghiên cứu và phát triển (R&D), cũng như xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo và AI quốc gia.
NIC cho biết chuyến thăm và làm việc của ông Eric Schmidt lần này là minh chứng cho sự quan tâm ngày càng lớn của cộng đồng công nghệ toàn cầu đối với Việt Nam, đồng thời khẳng định quyết tâm của Việt Nam trong việc phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và trí tuệ nhân tạo, với thông điệp mạnh mẽ về một quốc gia cởi mở, chủ động hội nhập và sẵn sàng hợp tác với các đối tác quốc tế.
"Những trao đổi và cơ hội hợp tác được thúc đẩy trong khuôn khổ chuyến thăm sẽ góp phần thu hút nguồn lực tri thức, công nghệ và đầu tư chất lượng cao, tạo nền tảng quan trọng để Việt Nam phát triển hệ sinh thái AI quốc gia, nâng cao năng lực cạnh tranh và từng bước khẳng định vị thế trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo", NIC thông tin.
Khi 20% nguồn cung dầu khí toàn cầu gián đoạn do tắc nghẽn ở eo biển Hormuz, các quốc gia châu Phi và châu Á có nhà máy điện hạt nhân đang tăng sản lượng để đáp ứng nhu cầu năng lượng ngắn hạn.
Tại Đông Á, Hàn Quốc tăng sản lượng tại các nhà máy điện hạt nhân đang vận hành. Nước này đồng thời đẩy nhanh công tác bảo trì tại 5 lò phản ứng đã ngừng hoạt động, với kế hoạch khởi động lại vào tháng sau.
Nhật Bản cũng đảo ngược chính sách đóng cửa các cơ sở hạt nhân sau thảm họa hạt nhân Fukushima năm 2011. Nước này khởi động lại Kashiwazaki Kariwa - nhà máy điện hạt nhân lớn nhất thế giới, hồi tháng 1. Thủ tướng Nhật Takaichi Sanae gần đây ký thỏa thuận mua lò phản ứng trị giá 40 tỷ USD với Mỹ và một thỏa thuận tái chế nhiên liệu hạt nhân với Pháp.
Bà Michiyo Miyamoto, chuyên gia Viện Kinh tế năng lượng và Phân tích tài chính (Mỹ), cho biết giá điện cao kỷ lục và cuộc khủng hoảng năng lượng khiến dư luận Nhật Bản nghiêng về chấp nhận điện hạt nhân.
Tại Đài Loan (Trung Quốc), giới chức cũng đang xem xét tái khởi động 2 lò phản ứng - một quá trình đòi hỏi phải kiểm tra an toàn vô cùng khắt khe.
Ở Nam Á và Đông Nam Á, Bangladesh gấp rút đưa vào hoạt động các lò phản ứng mới do Tập đoàn Rosatom (Nga) xây dựng. Dhaka kỳ vọng chúng cung cấp 300 MW trong mùa hè năm nay, giảm áp lực cho hệ thống điện trước tình trạng thiếu khí đốt.
Philippines gần đây ban bố tình trạng khẩn cấp năng lượng quốc gia và đang xem xét khôi phục nhà máy điện hạt nhân được xây dựng sau cuộc khủng hoảng dầu mỏ năm 1973, nhưng chưa đưa vào hoạt động.
Bà Alvie Asuncion-Astronomo, chuyên gia Viện Nghiên cứu Hạt nhân Philippines, nói xung đột Trung Đông đang "tạo ra cú hích cần thiết cho năng lượng hạt nhân". "Tôi hy vọng chúng ta đã rút ra bài học", bà nói.
Giá năng lượng tăng vọt và thiếu điện do căng thẳng ở Trung Đông cũng đang khiến các nước châu Phi quan tâm tới điện hạt nhân. Nam Phi - quốc gia duy nhất châu lục có nhà máy đang vận hành, muốn tăng tỷ trọng năng lượng này từ khoảng 5% hiện nay lên 16% vào 2040.
Tại hội nghị thượng đỉnh vào tháng 3 do Liên Hợp Quốc tổ chức, Tổng thống Rwanda Paul Kagame nói châu Phi sẽ là "một trong những thị trường toàn cầu quan trọng nhất" cho các lò phản ứng nhỏ (SMR) những năm tới.
Các nhà cung cấp như Mỹ, Nga, Trung Quốc, Pháp và Hàn Quốc cũng nhìn thấy tiềm năng to lớn của thị trường SMR ở đây. Tập đoàn Rosatom đang xây dựng lò phản ứng đầu tiên cho Ai Cập. Họ còn có các thỏa thuận hợp tác với Ethiopia, Burkina Faso, Ghana, Tanzania và Niger.
Kenya và Ghana tham gia sáng kiến SMR do Mỹ dẫn dắt. Kenya dự kiến đưa vào vận hành một lò phản ứng vào 2034. Trong khi đó, Ghana lên kế hoạch xây dựng nhà máy điện hạt nhân vào năm 2027, và đang tìm kiếm các nhà cung cấp cụ thể.
Hiện có 31 quốc gia sử dụng điện hạt nhân, cung cấp khoảng 10% điện năng toàn cầu. Khoảng 40 nước khác đang cân nhắc hoặc chuẩn bị xây dựng nhà máy, theo Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA).
Điện hạt nhân khai thác năng lượng được giải phóng khi hạt nhân nguyên tử (như uranium) bị tách ra trong quá trình phân hạch. Không giống nhiên liệu hóa thạch, quá trình này không thải ra khí CO2 nhưng tạo ra chất thải phóng xạ nguy hiểm, khiến nhiều quốc gia vẫn thận trọng.
Bà Ayumi Fukakusa, thành viên nhóm vận động Friends of the Earth Japan, lưu ý "năng lượng hạt nhân rất rủi ro" và sẽ khiến các quốc gia phụ thuộc vào nhiên liệu nhập khẩu như uranium làm giàu.
Các nhà máy điện hạt nhân cũng dễ bị tổn thương, ví dụ như lò phản ứng từng bị nhắm mục tiêu trong cuộc xung đột gần đây, theo chuyên gia về khoa học nguyên tử người Mỹ Rachel Bronson. "Tất cả những điều này đều phải được cân nhắc khi nói về an ninh năng lượng", bà nói.
Ngoài ra, ông Joshua Kurlantzick, thành viên Hội đồng Quan hệ đối ngoại (Mỹ), cho rằng điện hạt nhân không phải là giải pháp nhanh cho cuộc khủng hoảng năng lượng hiện tại. Việc phát triển dự án có thể mất hàng chục năm, đặc biệt với các quốc gia mới bắt đầu.
Tuy nhiên, ông nhìn nhận các cam kết hiện nay có thể đưa điện hạt nhân trở thành một phần thiết yếu trong cơ cấu năng lượng tương lai của các nước. Còn theo ông Rex Amancio, chuyên gia Liên minh Năng lượng tái tạo toàn cầu, các dự án điện hạt nhân cần nhiều năm để triển khai. Vì vậy, các chính phủ nên tiếp tục tập trung vào điện tái tạo để đảm bảo an ninh năng lượng dài hạn.
Đồng yên lao dốc sát đáy 40 năm, Nhật Bản đứng trước bài toán khó
Đồng yên Nhật Bản tiếp tục suy yếu trong phiên giao dịch ngày 30/6, có thời điểm rơi xuống 162,41 yên đổi 1 USD - mức thấp nhất trong vòng 40 năm - trước khi phục hồi nhẹ lên quanh 162,23 yên/USD.
Trước diễn biến này, Bộ trưởng Tài chính Nhật Bản Satsuki Katayama một lần nữa khẳng định nhà chức trách sẵn sàng hành động bất cứ lúc nào nếu cần thiết, song vẫn chưa đưa ra thông điệp cứng rắn hơn, theo Reuters.
Áp lực lên đồng yên chủ yếu đến từ khoảng cách lãi suất ngày càng lớn giữa Nhật Bản và Mỹ. Đồng tiền này đang hướng tới quý giảm giá thứ tư liên tiếp, mất khoảng 2% trong quý II/2026 - chuỗi suy yếu dài nhất trong bốn năm.
"Điều thị trường quan tâm lúc này không còn là liệu Bộ Tài chính Nhật Bản có can thiệp hay không, mà là họ sẽ ra tay vào thời điểm nào", bà Carol Kong, chuyên gia chiến lược tiền tệ tại Ngân hàng Commonwealth Bank, nhận định với báo chí.
Tuy nhiên, theo bà Kong, ngay cả khi Nhật Bản can thiệp, tác động cũng chỉ mang tính ngắn hạn và khó đảo ngược xu hướng tăng dài hạn của tỷ giá USD/JPY. Bà dự báo đồng yên có thể tiếp tục giảm xuống 164 yên/USD vào đầu năm 2027.
Đồng nội tệ suy yếu đang mang lại lợi ích đáng kể cho các doanh nghiệp xuất khẩu khi giúp hàng hóa Nhật Bản cạnh tranh hơn trên thị trường quốc tế, qua đó góp phần đưa chứng khoán nước này liên tiếp lập các mức đỉnh mới.
Tuy nhiên, cái giá phải trả cũng không hề nhỏ. Chi phí nhập khẩu, đặc biệt đối với dầu mỏ và khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) được thanh toán bằng đồng USD, tăng mạnh, khiến áp lực lạm phát ngày càng lớn. Giá cả leo thang cũng đang làm xói mòn sức mua của các hộ gia đình tại nước này.
Theo ông Andrew Hazlett, nhà giao dịch ngoại hối tại Monex, giới chức Nhật Bản nhiều khả năng sẽ sớm can thiệp nếu tỷ giá tiếp tục neo ở vùng hiện tại. Tuy nhiên, ông cho rằng bất kỳ động thái nào cũng chỉ có tác dụng trong ngắn hạn nếu khoảng cách lãi suất giữa Nhật Bản và Mỹ không được thu hẹp.
Can thiệp vẫn chưa đủ sức cứu đồng yên Nhật
Trong những tháng gần đây, đồng yên gần như không phản ứng trước các biện pháp hỗ trợ của Tokyo.
Bộ Tài chính Nhật Bản đã chi khoảng 11.700 tỷ yên để can thiệp thị trường ngoại hối, trong khi Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ) cũng liên tục nâng lãi suất.
Năm 2024, BOJ chính thức chấm dứt chính sách lãi suất âm, đánh dấu bước ngoặt sau nhiều năm duy trì nới lỏng tiền tệ và từng được kỳ vọng sẽ hỗ trợ đồng nội tệ phục hồi. Tuy nhiên, khoảng cách lãi suất lớn với Mỹ vẫn tiếp tục gây sức ép lên đồng yên.
Ngày 16/6, BOJ đã nâng lãi suất lên 1% - mức cao nhất kể từ năm 1995. Song quyết định này chỉ tạo tác động hạn chế lên thị trường, khi giới đầu tư vẫn nghiêng về kịch bản Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) sẽ tiếp tục duy trì chính sách tiền tệ thắt chặt.
Những động thái này nhanh chóng bị lu mờ bởi tác động từ cuộc xung đột tại Iran, khiến lo ngại lạm phát toàn cầu gia tăng và làm thay đổi kỳ vọng về chính sách tiền tệ của các ngân hàng Trung ương lớn.
Ở chiều ngược lại, giới đầu cơ vẫn không ngừng đặt cược vào đà giảm của đồng yên. Dữ liệu mới nhất từ cơ quan quản lý Mỹ cho thấy giá trị các vị thế bán ròng đồng yên đã lên tới 11,3 tỷ USD, tiệm cận mức cao nhất trong 2 năm.
Trong bối cảnh đó, nhiều nhà đầu tư cũng dự báo chính phủ Nhật Bản sẽ tìm cách gây sức ép để BOJ tạm dừng chu kỳ tăng lãi suất, nhằm hạn chế những tác động tiêu cực đối với nền kinh tế trong nước.
Giới đầu tư hiện dồn sự chú ý vào báo cáo việc làm tháng 6 của Mỹ dự kiến công bố vào cuối tuần. Ba tháng liên tiếp số việc làm mới đều vượt kỳ vọng đã củng cố quan điểm Fed sẽ duy trì lập trường cứng rắn trong cuộc chiến chống lạm phát. Theo định giá của thị trường, xác suất Fed tăng lãi suất vào cuộc họp tháng 9 hiện ở mức 61%.
"Bộ Tài chính Nhật Bản có thể can thiệp bất cứ lúc nào, nhưng họ cũng hiểu rằng rất khó chống lại xu hướng khi Fed vẫn đang ngày càng cứng rắn", ông Matt Simpson, chuyên gia phân tích thị trường cấp cao tại StoneX, nhận định với báo chí.
Theo ông, nếu các dữ liệu kinh tế Mỹ trong tuần này gây thất vọng và làm gia tăng kỳ vọng Fed sớm nới lỏng chính sách, đồng USD sẽ suy yếu, tạo điều kiện thuận lợi để Nhật Bản can thiệp hiệu quả hơn. Còn ở thời điểm hiện tại, những cảnh báo từ Tokyo nhiều khả năng vẫn chỉ dừng ở mức phát tín hiệu trấn an thị trường.
