3 tàu sân bay Mỹ vào vị trí, “thời gian cho Iran chỉ còn tính bằng ngày”
Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) ngày 24/4 xác nhận, lần đầu tiên sau nhiều thập niên, 3 tàu sân bay Mỹ, bao gồm USS Abraham Lincoln (CVN 72), USS Gerald R. Ford (CVN 78) và USS George H.W. Bush (CVN 77) với tổng cộng hơn 200 máy bay và 15.000 binh sĩ, đồng thời hoạt động tại Trung Đông.
Thông báo được đưa ra cùng thời điểm Tổng thống Mỹ Donald Trump cố gắng đảo ngược luồng dư luận trong nước cho rằng chính ông, chứ không phải Iran, mới là người đang đối mặt với áp lực thời gian để đạt được thỏa thuận.
“Nếu họ không thể lưu thông dầu, toàn bộ cơ sở hạ tầng dầu khí của họ sẽ nổ tung”, ông Trump nói với các phóng viên và cảnh báo, “họ chỉ còn tính bằng ngày trước khi sự kiện đó xảy ra. Vì vậy, tôi không chịu bất kỳ áp lực nào cả”.
Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth ngày 24/4 dường như đã đưa ra tối hậu thư cho Iran. Ông khẳng định Tehran đang có một “cánh cửa mở” để đàm phán với Mỹ, nhưng “thời gian không đứng về phía họ”.
“Tổng thống Mỹ Donald Trump đã nhắc lại điều đó một lần nữa vào ngày hôm qua, chúng tôi có tất cả thời gian và chúng tôi không hề nôn nóng để đạt được một thỏa thuận; tôi cũng nghe ông ấy nói điều đó hàng ngày khi trao đổi riêng”, Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth phát biểu tại một cuộc họp báo ở Lầu Năm Góc ngày 24/4.
Ông nhấn mạnh: “Tất cả những gì họ phải làm là từ bỏ vũ khí hạt nhân theo những cách có ý nghĩa và có thể kiểm chứng được, nếu không, họ có thể đứng nhìn tình trạng kinh tế mong manh sụp đổ dưới áp lực không ngừng nghỉ từ Mỹ. Lựa chọn là ở họ, nhưng với lệnh phong tỏa này, thời gian không ủng hộ họ”.
Phản ứng trái chiều giữa Mỹ và Iran
Tổng thống Donald Trump ngày 24/4 nói rằng Iran sẽ đưa ra một đề nghị với Mỹ, nhưng ông vẫn chưa biết nội dung cụ thể là gì.
Cùng với đó, Nhà Trắng cho biết hai đặc phái viên Steve Witkoff và Jared Kushner dự kiến khởi hành đến Pakistan vào ngày 25/4 để tham gia các cuộc đàm phán với Iran.
“Tôi có thể xác nhận đặc phái viên Witkoff và Jared Kushner sẽ lên đường tới Pakistan một lần nữa vào sáng mai để tham gia các cuộc hội đàm, đàm phán trực tiếp với các đại diện từ phái đoàn Iran, thông qua sự trung gian của Pakistan, một người bạn và bên trung gian hòa giải tuyệt vời trong suốt toàn bộ quá trình này”, Thư ký báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt ngày 24/4 cho hay.
Bà Leavitt cho biết phía Iran đã chủ động liên hệ, “như Tổng thống Mỹ Donald Trump đã kêu gọi họ làm”, và đề nghị một cuộc đối thoại trực tiếp.
Trước đó, truyền thông Mỹ nói rằng Phó Tổng thống JD Vance sẵn sàng lên đường tới Islamabad nếu các cuộc đàm phán có tiến triển.
Tuy nhiên, giới chức Iran đã phủ nhận các báo cáo cho rằng Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi đang lên kế hoạch đàm phán với các quan chức Mỹ tại Pakistan.
Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baghaei ngày 24/4 cho biết, không có kế hoạch nào cho một cuộc gặp giữa các nhà đàm phán Iran và Mỹ tại Pakistan.
“Không có cuộc gặp nào được lên kế hoạch diễn ra giữa Iran và Mỹ. Các quan điểm của Iran sẽ được chuyển qua Pakistan”, ông Baghaei viết.
Người phát ngôn nói thêm rằng Ngoại trưởng Araghchi đang có mặt tại Pakistan để gặp gỡ các quan chức chính phủ nước láng giềng “nhằm phối hợp với các nỗ lực hòa giải và trung gian đang diễn ra của họ để chấm dứt cuộc xung đột với Mỹ và khôi phục hòa bình trong khu vực”.
Tuyên bố của ông Baghaei tiếp tục đưa ra một tín hiệu trái chiều khác trong một tuần đầy rẫy sự bất định về tình trạng của các cuộc đàm phán hòa bình.
Hãng tin Tasnim cho hay, hiện tại không có cuộc đàm phán nào với Mỹ trong chương trình nghị sự, và chuyến đi của ông Araghchi tới Islamabad không phải để đàm phán với phía Mỹ mà là để thảo luận với phía Pakistan về các cân nhắc của Iran về việc chấm dứt xung đột.
Trước đó, ông Araghchi cho biết ông đang đi thăm Pakistan, Oman và Nga để “phối hợp chặt chẽ với các đối tác về những vấn đề song phương và tham vấn về các diễn biến trong khu vực”.
Những sự kiện đáng chú ý
Sự kiện nổi bật nhất trong ngày là việc gia hạn lệnh ngừng bắn ở Li Băng thêm 3 tuần, điều mà Tổng thống Donald Trump tự hào tuyên bố, hứa hẹn sẽ tổ chức một cuộc gặp cấp cao hơn giữa Li Băng và Israel. Nhưng bất kể ai tham gia đối thoại, trên thực tế, “lệnh ngừng bắn” này gần như không có tác dụng trên thực địa.
Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) tiếp tục các hoạt động ở miền Nam Li Băng, nơi Hezbollah vẫn hiện diện. Do đó, các quan chức nhóm vũ trang này ngay lập tức nhấn mạnh sự vô ích của lệnh ngừng bắn, trong khi các chiến binh của họ tiếp tục phản công vào các vị trí của Israel.
Bên cạnh đó, cũng có rất ít tiến triển liên quan đến cuộc xung đột “đóng băng” với Iran, ngoại trừ hy vọng mơ hồ về việc nối lại đàm phán. Giới truyền thông kỳ vọng Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi, người đã đến Islamabad, ít nhất sẽ để lại một thông điệp cho Washington, nếu không phải là một cuộc gặp trực tiếp với phái đoàn Mỹ được hứa sẽ cử đến Pakistan vào ngày 25/4.
Tốc độ mà Washington tuyên bố sẵn sàng cho cuộc gặp tạo ra ấn tượng rằng chính quyền Tổng thống Trump đang ráo riết tìm cách thoát khỏi cuộc khủng hoảng mà họ đã tạo ra. Nhưng lý do có thể đơn giản hơn: những tin tức tích cực như vậy làm giảm giá dầu và lần này điều đó đã xảy ra.
Chi phí của “vàng đen” không phải là vấn đề duy nhất mà chính phủ Mỹ phải đối mặt. Truyền thông đã bắt đầu tính toán thiệt hại đối với ngân sách và khả năng sẵn sàng chiến đấu của đất nước do việc tiêu thụ quá nhiều đạn dược ở Iran. Và ngay cả điều đó cũng là đánh giá thấp bởi thực tế còn phức tạp hơn nhiều.
Trong bối cảnh đó, tuyên bố của chính phủ Mỹ về một chiến thắng “không đổ máu” trước Iran đang dần mất đi uy tín trong mắt người dân thường.
Ngoại trưởng Pháp Jean-Noel Barrot ngày 23.5 thông báo trên mạng xã hội X rằng "kể từ hôm nay, ông Itamar Ben-Gvir bị cấm nhập cảnh vào lãnh thổ Pháp" sau "những hành động đáng lên án của ông ta đối với các công dân Pháp và châu Âu" thuộc đội tàu viện trợ nhân đạo, theo AFP.
Ngoại trưởng Barrot viết thêm rằng, cùng với Ý, ông cũng đang kêu gọi áp đặt các biện pháp cấm vận ở cấp độ Liên minh châu Âu (EU) đối với vị bộ trưởng Israel cực hữu này.
Phát ngôn viên của ông Ben-Gvir chưa bình luận về quyết định mới từ Pháp, theo Reuters.
Lệnh cấm nhập cảnh được đưa ra sau làn sóng phản đối của nhiều nước sau khi ông Ben-Gvir hôm 20.5 công bố một video cho thấy sự đối xử thô bạo trong trại giam của Israel đối với các nhà hoạt động nước ngoài trên đội tàu viện trợ. Họ bị giam giữ ở Israel sau khi binh sĩ nước này bắt giữ họ trên vùng biển quốc tế. Trong video, hàng chục nhà hoạt động bị buộc phải quỳ gối, trán chạm đất và tay bị trói.
Tây Ban Nha cũng đã kêu gọi EU trừng phạt Bộ trưởng Ben-Gvir, còn Anh triệu tập nhà ngoại giao cấp cao nhất của Israel tại London sau "đoạn video gây kích động" nói trên. Sau làn sóng phản đối, phía Israel tuyên bố sẽ trục xuất các nhà hoạt động.
Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu nói rằng cách đối xử của Bộ trưởng Ben-Gvir với các nhà hoạt động "không phù hợp với các giá trị và chuẩn mực của Israel", nhưng không cách chức ông Ben-Gvir. Trước đó, ông Netanyahu đã lên án đoàn viện trợ nhân đạo là một "âm mưu độc hại" nhằm hỗ trợ lực lượng Hamas tại Dải Gaza.
Israel kiểm soát tất cả các cửa ngõ vào Dải Gaza, vùng lãnh thổ đã bị nước này phong tỏa từ năm 2007. Một nỗ lực vận chuyển hàng viện trợ bằng tàu trước đó đã bị chặn lại vào tháng trước tại vùng biển quốc tế ngoài khơi Hy Lạp, và hầu hết các nhà hoạt động đã bị trục xuất sang châu Âu, theo AFP.
Theo cơ chế miễn trừ được công bố trên trang web của Văn phòng Kiểm soát Tài sản Nước ngoài (OFAC) thuộc Bộ Tài chính Mỹ hôm 17/4, Washington cho phép các bên liên quan bán, vận chuyển hoặc dỡ hàng đối với dầu thô và các sản phẩm dầu mỏ có nguồn gốc từ Nga đến ngày 16/5.
Điều này đồng nghĩa dầu Nga được Mỹ miễn trừng phạt trong vòng một tháng. Tuy nhiên, cơ chế này chỉ được áp dụng với các lô hàng đã được chuyển lên tàu trước ngày 17/4.
Giấy phép mới có hiệu lực thay thế giấy phép tương tự được ban hành ngày 19/3, vốn đã hết hạn hôm 11/4, nhằm kiểm soát giá năng lượng toàn cầu vốn đã tăng mạnh trong bối cảnh cuộc chiến giữa Mỹ, Israel với Iran ở Trung Đông.
Động thái của chính quyền Tổng thống Donald Trump diễn ra hai ngày sau khi Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent tuyên bố Washington sẽ không gia hạn cơ chế miễn trừ, trong đó cho phép các nước mua dầu Nga mà không phải đối mặt lệnh trừng phạt của Mỹ.
Kirill Dmitriev, đặc phái viên của Tổng thống Nga, cho biết cơ chế miễn trừ đầu tiên có thể giải phóng 100 triệu thùng dầu thô của Nga, tương đương gần một ngày sản lượng toàn cầu.
Việc tạm nới lỏng lệnh trừng phạt có thể giúp tăng nguồn cung dầu trên thế giới trong ngắn hạn, nhưng vẫn chưa ngăn được giá dầu tăng vọt do eo biển Hormuz bị đóng cửa một phần.
Các cơ chế miễn trừ này cũng có thể làm phức tạp thêm nỗ lực của phương Tây trong việc cắt giảm nguồn thu từ dầu của Nga cho cuộc chiến ở Ukraine, đồng thời khiến Mỹ bất đồng với các đồng minh. Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen cho rằng đây không phải thời điểm để nới lỏng lệnh trừng phạt với dầu Nga.
Iran hôm 17/4 thông báo mở cửa hoàn toàn eo biển Hormuz, tuyến hàng hải huyết mạch đối với vận chuyển năng lượng toàn cầu. Tuy nhiên, dữ liệu của trang theo dõi hàng hải dân sự Marine Traffic cho thấy nhiều tàu hàng chưa sẵn sàng đi qua eo biển Hormuz sau khi Iran mở cửa, dường như do lo ngại thủy lôi và thiếu hướng dẫn an toàn.
Trong bối cảnh đó, chuyến thăm cấp nhà nước của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tới Ấn Độ từ ngày 5 đến 7-5 được xem là dấu mốc chính trị quan trọng, kiến tạo xung lực mới, đặc biệt trong các lĩnh vực thực chất, đem lại lợi ích cho cả hai bên như khoa học - công nghệ và thương mại.
Kể từ khi chính thức thiết lập quan hệ ngoại giao năm 1972 đến nay, quan hệ giữa Việt Nam và Ấn Độ đã không ngừng được mở rộng sang các lĩnh vực dựa trên nền tảng tin cậy chính trị. Sự tương đồng giữa hai quốc gia đã không còn dừng lại ở lịch sử đấu tranh giành độc lập dân tộc mà còn cả chiến lược phát triển đất nước, với năm 2025 vừa qua là thời điểm phản ánh rõ nét.
Năm 2025, bất chấp các "cơn gió ngược" toàn cầu, nền kinh tế Việt Nam đạt quy mô 514 tỉ USD, xếp hạng 32 thế giới; tốc độ tăng trưởng GDP đạt 8,02%, thuộc nhóm đầu khu vực và châu Á.
2025 cũng là năm đánh dấu bước ngoặt cải cách thể chế lớn tại Việt Nam khi cuộc cách mạng tinh gọn bộ máy, sắp xếp lại giang sơn và đẩy mạnh phân cấp, phân quyền chính thức đi vào hoạt động từ ngày 1-7-2025.
Bảy nghị quyết được Bộ Chính trị ban hành trong năm 2025 mang tính đột phá về đường lối, thể chế, chính sách để tạo nền tảng vững chắc để đất nước sẵn sàng bước vào kỷ nguyên mới. Trong đó, bốn nghị quyết về khoa học - công nghệ, hội nhập quốc tế, phát triển kinh tế tư nhân và đổi mới toàn diện công tác xây dựng, thi hành pháp luật được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh ngay từ tháng 5-2025 là "bộ tứ trụ cột" để giúp đất nước vươn mình.
Trùng hợp, năm 2025 được Thủ tướng Narendra Modi tuyên bố là "Năm cải cách", nhấn mạnh đây là giai đoạn mang tính quyết định để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế của Ấn Độ, hiện đại hóa cơ sở hạ tầng và đơn giản hóa quản trị.
Các sáng kiến quan trọng tập trung vào những thay đổi cấu trúc sâu rộng bao gồm cải cách thuế, thực thi luật lao động và tăng cường sản xuất, qua đó giúp nền kinh tế lớn thứ 4 thế giới đạt được mức tăng trưởng GDP 8,2%. "Ấn Độ đã bước lên chuyến tàu tốc hành mang tên Cải cách", Thủ tướng Narendra Modi nhấn mạnh.
Thực tế năm 2025 chỉ là một lát cắt của sự giao thoa giữa Việt Nam và Ấn Độ trong tầm nhìn phát triển đất nước trong dài hạn.
Nếu Việt Nam đang hướng tới mục tiêu trở thành nước phát triển có thu nhập cao vào năm 2045 nhân kỷ niệm 100 năm thành lập nước, Ấn Độ cũng đang theo đuổi tầm nhìn "Viksit Bharat@2047" - trở thành quốc gia phát triển vào năm 2047 đúng vào dịp kỷ niệm 100 năm ngày độc lập.
Cả hai quốc gia đều lên kế hoạch tập trung vào mục tiêu phát triển kinh tế mạnh mẽ; phát triển khoa học - công nghệ, xây dựng một xã hội tri thức có quản trị tốt, công bằng; bền vững môi trường; và nâng cao vị thế quốc gia trên thế giới.
Theo nhiều học giả Ấn Độ, sự gặp gỡ về chiến lược và tầm nhìn phát triển quốc gia sẽ tạo dư địa lớn cho hợp tác trong các lĩnh vực khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số giữa Việt Nam và Ấn Độ.
Chuyến thăm lần này của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, với lịch trình dự kiến đến Mumbai - trung tâm kinh tế, tài chính, khoa học - công nghệ phát triển hàng đầu khu vực của Ấn Độ - là một thông điệp rõ ràng về nỗ lực tạo đột phá trong hợp tác khoa học - công nghệ giữa Việt Nam với Ấn Độ, đưa lĩnh vực này trở thành một trụ cột riêng biệt cùng với chính trị, kinh tế, an ninh - quốc phòng và văn hóa.
Giáo sư Anmol Mukhia (Đại học Nam Á, Ấn Độ) nhận định có nhiều điều kiện thuận lợi để hợp tác khoa học - công nghệ song phương bứt tốc. Kể từ năm 2016, hợp tác giữa hai nước đã lan tỏa từ công nghệ thông tin và an ninh mạng sang nhiều lĩnh vực khác, và trụ cột "thịnh vượng" mà hai bên xác lập năm 2020 đã đặt nền tảng cho hợp tác chuyển đổi số và phát triển kinh tế dựa trên tri thức.
Một chuyên gia Việt Nam có nhiều năm nghiên cứu về Ấn Độ thẳng thắn cho rằng đã đến lúc nên đẩy mạnh hơn nữa việc tranh thủ tiềm lực khoa học - công nghệ của New Delhi. Ấn Độ có lợi thế về công nghệ thông tin, đổi mới sáng tạo, trí tuệ nhân tạo (AI), dịch vụ số và nguồn nhân lực chất lượng cao.
Việc kết hợp năng lực sản xuất, vị trí chiến lược và khả năng hội nhập của Việt Nam với công nghệ, nguồn nhân lực và quy mô thị trường của Ấn Độ có thể tạo ra động lực tăng trưởng mới cho cả hai nền kinh tế.
Đó là còn chưa kể trong quan hệ với Ấn Độ, Việt Nam được xác định là một đối tác then chốt trong chính sách "Hành động hướng Đông" cũng như tầm nhìn Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương.
Khi trả lời báo chí Việt Nam trước chuyến thăm của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, Đại sứ Ấn Độ tại Việt Nam Tshering W. Sherpa cho rằng để tận dụng tối đa lợi ích khi hợp tác về khoa học - công nghệ và bảo đảm hai bên cùng có lợi, Việt Nam cần xây dựng một đội ngũ chuyên gia giỏi tiếng Anh, am hiểu sâu sắc các thế mạnh của Ấn Độ.
Bên cạnh đó, theo giới quan sát, nên xem xét mở thêm các trường đại học liên kết với Ấn Độ tại Việt Nam, xây dựng một đội ngũ kỹ sư, lao động chất lượng cao cho kỷ nguyên số, AI. Đại sứ Tshering W. Sherpa nhấn mạnh Ấn Độ sẵn sàng xem xét cung cấp thêm học bổng cho Việt Nam theo khuôn khổ Chương trình hợp tác kinh tế và kỹ thuật của Ấn Độ (ITEC).
Hợp tác khoa học - công nghệ cũng được nhìn nhận như một chìa khóa để mở rộng dòng chảy thương mại. Con số hơn 16 tỉ USD kim ngạch thương mại hai chiều năm 2025 chỉ nên được xem là bước chạy đà, bởi nó chưa thật sự tương xứng với tiềm năng hai nước.
Động lực thúc đẩy mạnh mẽ hợp tác giữa hai nước được kỳ vọng sẽ đến sau chuyến thăm lần này của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, với phái đoàn doanh nghiệp đông đảo Việt Nam đi cùng được truyền thông Ấn Độ đặc biệt chú ý và Bộ Ngoại giao Ấn Độ nhấn mạnh.
Theo giới học giả, cần phải nâng cao "mức độ tham vọng" trong hợp tác kinh tế, thương mại Việt Nam - Ấn Độ. Trong bối cảnh các mô hình toàn cầu hóa truyền thống gặp khó khăn, việc tìm kiếm các hướng hợp tác kinh tế mới càng trở nên quan trọng, theo giáo sư Harsh V. Pant, Phó chủ tịch Quỹ Nghiên cứu nhà quan sát (Ấn Độ), đặc biệt thúc đẩy mạnh mẽ hơn nữa liên kết kinh tế, nhất là giữa các doanh nghiệp vừa và nhỏ, cũng như tăng cường kết nối công nghiệp. Đặt trong bối cảnh đang diễn ra đàm phán nâng cấp FTA giữa ASEAN và Ấn Độ, có thể kỳ vọng về một FTA giữa Việt Nam và Ấn Độ trong tương lai.
