Phía sau kết quả tưởng như bế tắc đó là một tiến trình ngoại giao kéo dài hơn 20 giờ, với những khoảnh khắc tiến rất gần đến thỏa thuận trước khi sụp đổ. Những gì diễn ra trong “vùng đàm phán khép kín” tại thủ đô Pakistan cho thấy rõ mức độ phức tạp, thiếu tin tưởng và những ranh giới đỏ khó dung hòa giữa hai đối thủ lâu năm.
Ngày 11-4, thủ đô Islamabad của Pakistan bước vào tình trạng an ninh nghiêm ngặt trước thềm đàm phán. Hơn 10.000 nhân viên an ninh được triển khai, các tuyến đường bị phong tỏa, trong khi khách sạn Serena – nơi diễn ra cuộc gặp – được dọn trống hoàn toàn và biến thành một khu vực kiểm soát chặt chẽ.
Theo Hãng tin Reuters, hai phái đoàn đến nơi theo cách thức kín đáo: phía Iran hạ cánh vào đêm muộn, còn phía Mỹ đến vào ngày hôm sau.
Bên trong khách sạn Serena, không gian được chia thành ba khu riêng biệt: khu của Mỹ, khu của Iran và khu trung gian dành cho các cuộc gặp có sự tham gia của phía Pakistan. Điện thoại bị cấm trong phòng họp chính, buộc các quan chức phải ra ngoài để liên lạc về nước.
Ngay từ đầu, cuộc đàm phán đã mang tính đối đầu giữa hai cách tiếp cận: phía Mỹ theo đuổi “hòa bình thông qua sức mạnh”, trong khi Iran nhấn mạnh bằng mọi giá sẽ “kháng cự trong danh dự”.
Tehran đặt ra các điều kiện rõ ràng: triển vọng hòa bình chỉ có thể xảy ra nếu vấn đề ngừng bắn tại Lebanon được giải quyết và các tài sản bị đóng băng của Iran ở nước ngoài được giải phóng.
Trong khi đó, Washington tập trung vào các mục tiêu cốt lõi như chấm dứt chương trình hạt nhân của Iran và mở lại eo biển Hormuz – tuyến vận chuyển năng lượng quan trọng toàn cầu.
Dù tồn tại khác biệt sâu sắc, chỉ vài giờ sau khi hai bên đến nơi, các cuộc tiếp xúc trực tiếp vẫn được khởi động. Đây được xem là bước “tan băng” quan trọng sau nhiều năm đối thoại gián tiếp của hai nước.
Các cuộc đàm phán kéo dài 21 giờ đồng hồ, được mô tả là “liên tục nhưng không đồng đều”. Phiên đầu tiên diễn ra nhanh chóng, sau đó là những khoảng nghỉ ngắn, nhưng trao đổi vẫn tiếp tục không chính thức.
Nhiều vòng đàm phán nối tiếp, các bản dự thảo được trao đổi, lập trường được nhắc lại trong khi các đoàn liên tục liên lạc về nước để xin chỉ đạo.
Theo các nguồn tin, tiến triển đạt được theo từng phần nhỏ. Bốn nguồn tin cho biết có thời điểm các cuộc đối thoại tiến gần đến một thỏa thuận khung, nhưng cuối cùng đổ vỡ do bất đồng về chương trình hạt nhân, eo biển Hormuz và lượng tài sản mà Iran muốn tiếp cận.
Hai nguồn tin cấp cao từ Iran mô tả bầu không khí “nặng nề và thiếu thiện chí”, cho biết dù Pakistan cố gắng làm dịu tình hình, cả hai bên đều không thể hiện ý muốn giảm căng thẳng. Có thời điểm các bên rời phòng, tranh cãi lớn tiếng, trước khi quay lại tiếp tục đàm phán.
Theo các nguồn tin, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi đã lớn tiếng khi các bên thảo luận về những cam kết đảm bảo hậu chiến: “Làm sao chúng tôi có thể tin các ông khi trong cuộc gặp ở Geneva trước đó, các ông nói Mỹ sẽ không tấn công trong khi ngoại giao vẫn đang diễn ra?”.
Thực tế, Mỹ và Israel đã tổ chức tấn công vào Iran chỉ hai ngày sau khi diễn ra vòng đàm phán tại Geneva hôm 26-2.
Đến sáng sớm ngày 12-4 theo giờ địa phương, bầu không khí có phần cải thiện và đã có đề xuất kéo dài đàm phán sang ngày thứ hai, và phía Iran sẵn sàng ở lại. Tuy nhiên, phía Mỹ quyết định kết thúc cuộc gặp, khiến tiến trình dừng lại đột ngột.
Khi công bố kết quả, Phó tổng thống Mỹ JD Vance thừa nhận hai bên “đã có những trao đổi thực chất” nhưng chưa đạt được thỏa thuận. Mỹ cho biết đã đưa ra “đề xuất cuối cùng và tốt nhất”, trong khi Iran cho rằng lập trường của Washington là quá mức và thiếu thiện chí.
Dù vậy, cả hai phía đều không xem đây là kết thúc. Tiến trình đối thoại vẫn được tiếp tục, trong khi Iran nhấn mạnh đây là “một quá trình” và đã đặt nền móng cho các cuộc trao đổi trong tương lai.
Do đó, dù cánh cửa đàm phán đã đóng lại, nhưng nó vẫn chưa hề bị khóa.
Thứ trưởng Quốc phòng Sri Lanka Aruna Jayasekara ngày 15/4 cho biết 32 thủy thủ Iran được cứu từ tàu IRIS Dena, chiến hạm bị tấn công ngày 4/3 ngoài khơi Sri Lanka, cùng 206 thủy thủ tàu IRIS Bushehr đã về nước hôm qua trên một máy bay thuê riêng.
15 thủy thủ Iran vẫn ở lại Sri Lanka để vận hành tàu IRIS Bushehr đang neo đậu ngoài khơi Trincomalee ở phía đông bắc hòn đảo.
Theo chính quyền Iran, vụ ngư lôi Mỹ tấn công IRIS Dena hôm 4/3 đã khiến cuộc xung đột Trung Đông lan sang Ấn Độ Dương, khiến 104 thủy thủ thiệt mạng trong những ngày đầu của cuộc chiến giữa Mỹ - Israel và Iran. Thi thể của 84 nạn nhân đã được tìm thấy và đưa về nước.
Tàu IRIS Bushehr được cho phép cập cảng tại Sri Lanka sau khi tàu IRIS Dena bị đánh chìm. Tổng thống Sri Lanka Anura Kumara Dissanayake khẳng định quốc gia này cung cấp bảo vệ cho thủy thủ tàu Bushehr với lý do nhân đạo, phù hợp với Công ước Hague năm 1907.
Để duy trì vị thế trung lập, Sri Lanka đã từ chối cho phép máy bay chiến đấu của Mỹ sử dụng các cơ sở hạ tầng mặt đất của quốc đảo.
Một tàu hải quân thứ ba của Iran là IRIS Lavan với 183 thủy thủ đã trú ẩn tại cảng Kochi của Ấn Độ vào đầu tháng 3. Kể từ đó, hơn 100 nhân viên không thiết yếu thuộc thủy thủ đoàn tàu IRIS Lavan đã rời khỏi Ấn Độ.
Cụ thể, các thẩm phán đã từ chối khôi phục lại bản đồ phân chia khu vực bầu cử mới của Virginia. Quyết định trên đồng nghĩa với việc nỗ lực vẽ lại bản đồ nhằm giành lợi thế của đảng Dân chủ tại Virginia đã thất bại trước thềm cuộc bầu cử giữa kỳ, báo The New York Times đưa tin.
Vào tháng 4, cử tri Virginia đã bỏ phiếu thông qua một bản đồ bầu cử mới do đảng Dân chủ thiết kế, vốn sẽ giúp đảng này tăng cơ hội giành thêm 4 ghế hạ viện Mỹ. Tuy nhiên, đảng Cộng hòa lập tức khởi kiện, với cáo buộc phe Dân chủ vi phạm thủ tục bầu cử tiểu bang. Đến ngày 8.5, tòa án tại bang Virginia đã đồng tình với phe Cộng hòa và tuyên bố hủy bỏ bản đồ của đảng Dân chủ.
Phe Dân chủ đã đệ đơn lên Tòa án Tối cao với hy vọng cứu vãn bản đồ mới nhưng bất thành. Phán quyết của tòa ngày 15.5 đánh dấu thêm một thất bại cho đảng Dân chủ trong cuộc chiến vẽ lại bản đồ bầu cử, trong khi đảng Cộng hòa đã ban hành được những bản đồ mới có lợi cho đảng này ở một số bang.
Trong một diễn biến khác, AFP ngày 16.5 đưa tin Thượng nghị sĩ Dân chủ Elizabeth Warren cáo buộc Tổng thống Mỹ Donald Trump có hành vi trục lợi từ các giao dịch chứng khoán. Bà Warren cho rằng việc Tổng thống Trump mới đây cho phép Tập đoàn công nghệ NVIDIA (Mỹ) bán sản phẩm sang Trung Quốc đã đẩy giá cổ phiếu công ty này tăng vọt, trong khi bản thân ông Trump chi hàng triệu USD để gom cổ phiếu. Ông Eric Trump, con trai Tổng thống Trump, đã bác bỏ cáo buộc gia đình Trump trục lợi từ giao dịch chứng khoán.
Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) cho biết đã xảy ra 3 vụ nổ tại thành phố cảng Bandar Abbas vào rạng sáng nay, nhấn mạnh hệ thống phòng không "đã kích hoạt để chống lại các mục tiêu thù địch". Video đăng trên mạng xã hội cho thấy nhiều loạt đạn pháo phòng không và vệt khói tên lửa trên bầu trời thành phố.
Hãng thông tấn Fars của Iran dẫn lời nhân chứng nói rằng một số vụ nổ đã xảy ra trên vịnh Ba Tư. Lực lượng vũ trang Iran trước đó thông báo đã phá hủy một "máy bay không người lái thù địch", được cho là mẫu MQ-9 Reaper, trong khu vực.
"Lực lượng Mỹ đã tiến hành đòn tấn công tự vệ nhằm vào miền nam Iran để bảo vệ binh sĩ khỏi các mối đe dọa từ nước này", Timothy Hawkins, phát ngôn viên Bộ tư lệnh Trung tâm (CENTCOM) thuộc quân đội Mỹ, cho biết.
Theo ông Hawkins, mục tiêu bao gồm "các bệ phóng tên lửa và tàu Iran đang tìm cách triển khai thủy lôi". "Chúng tôi sẽ tiếp tục bảo vệ lực lượng của mình, dù vẫn kiềm chế giữa lúc lệnh ngừng bắn đang được duy trì", phát ngôn viên CENTCOM nói thêm.
Thành phố Bandar Abbas ở miền nam Iran, nơi đặt căn cứ hải quân và không quân trọng yếu của nước này, có vị trí chiến lược dọc theo eo biển Hormuz.
Mỹ và Iran từng nhiều lần đấu hỏa lực trong thời gian ngừng bắn. Quân đội Mỹ đầu tháng này tấn công các cơ sở quân sự Iran bị nghi là đứng sau hàng loạt cuộc tấn công bằng tên lửa, máy bay không người lái và xuồng tự sát nhằm vào các tàu chiến Mỹ di chuyển qua eo biển.
Cuộc tấn công mới nhất diễn ra khi các bên vẫn tiếp tục đàm phán nhằm đạt được thỏa thuận chấm dứt xung đột. Iran cho biết đang hoàn thiện khuôn khổ gồm 14 điểm cho thỏa thuận hòa bình.
Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio tuyên bố thỏa thuận có thể được hình thành ngay trong ngày 25/5, nhưng Tổng thống Donald Trump lại nói rằng ông yêu cầu các nhà đàm phán của Washington không cần phải "vội vàng".
Phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baqaei cùng ngày cho biết Tehran và Washington đã đạt được sự đồng thuận về nhiều vấn đề trong các cuộc trao đổi liên quan thỏa thuận. "Tuy nhiên, không ai có thể khẳng định điều đó đồng nghĩa hai bên sắp ký kết thỏa thuận", ông nói, cáo buộc Mỹ "bất nhất" và liên tục thay đổi lập trường.
Khuôn khổ thỏa thuận đang được soạn thảo "tập trung vào chấm dứt chiến sự" trên toàn khu vực, bao gồm cả ở Lebanon. Các chi tiết liên quan chương trình hạt nhân của Iran không nằm trong giai đoạn hiện tại và chỉ được thảo luận sau khi hai bên thống nhất được khuôn khổ chung.
Điều khoản liên quan tới chấm dứt lệnh phong tỏa của Mỹ đối với các cảng Iran, được áp đặt từ ngày 13/4, cùng những điều khoản liên quan tới eo biển Hormuz cũng đã được bàn tới.
Sau khi Mỹ - Israel phát động cuộc chiến nhằm vào Iran ngày 28/2, Tehran đã chặn phần lớn hoạt động vận tải trên eo biển Hormuz. Iran cũng áp đặt thu phí đối với tàu thuyền đi qua tuyến đường thủy trọng yếu này. Nước này hiện chỉ cho phép một lượng nhỏ tàu thuyền đi qua eo biển mỗi ngày, đồng thời yêu cầu các tàu phải xin phép IRGC trước khi di chuyển qua.
