Trong cơ thể, cảm giác no được điều phối bởi nhiều tín hiệu sinh học, trong đó quan trọng nhất là leptin, hormone gửi thông điệp “đã đủ năng lượng” từ mô mỡ lên não. Khi cơ chế này hoạt động hiệu quả, bạn sẽ dừng ăn đúng lúc.
Tuy nhiên một số yếu tố như thiếu ngủ, căng thẳng kéo dài, viêm mạn tính hoặc chế độ ăn nhiều thực phẩm “calo rỗng” có thể làm giảm độ nhạy của leptin. Khi đó não bộ không nhận được tín hiệu no, dẫn đến tình trạng ăn quá mức dù cơ thể không thực sự cần thêm năng lượng.
Song song với đó, các thực phẩm giàu đường và chất béo tinh chế còn kích thích giải phóng dopamine, chất dẫn truyền thần kinh liên quan đến cảm giác “phần thưởng”. Điều này khiến việc ăn uống dễ mang tính cảm xúc, làm tăng cảm giác thèm ăn ngay cả khi đã no.
Vì vậy chiến lược kiểm soát cơn đói hiệu quả không phải là nhịn ăn, mà là lựa chọn đúng nhóm thực phẩm giúp duy trì cảm giác no một cách sinh lý và bền vững.
Protein được xem là nhóm dưỡng chất có khả năng tạo cảm giác no mạnh nhất trong ba nhóm sinh năng lượng chính. Khi ăn thực phẩm giàu protein, quá trình tiêu hóa diễn ra chậm hơn, đồng thời kích thích các hormone gây no và giảm hormone gây đói.
Những thực phẩm giàu protein phổ biến gồm trứng, thịt nạc, cá, thịt gia cầm, sữa chua Hy Lạp và các loại đậu. Đây đều là những lựa chọn dễ tiếp cận, phù hợp với khẩu phần ăn hằng ngày.
Ví dụ, một bữa sáng với trứng luộc và bánh mì nguyên cám, hoặc bữa trưa với ức gà và rau xanh, có thể giúp duy trì năng lượng ổn định trong nhiều giờ mà không gây cảm giác đói nhanh trở lại.
Về lâu dài, chế độ ăn đủ protein còn giúp kiểm soát cân nặng tốt hơn nhờ giảm tổng lượng calo tiêu thụ trong ngày.
Chất xơ, đặc biệt là chất xơ hòa tan, có vai trò quan trọng trong việc kiểm soát cảm giác đói. Khi đi vào đường tiêu hóa, chất xơ hấp thụ nước và tạo thành dạng gel, làm chậm quá trình hấp thu đường và kéo dài thời gian rỗng của dạ dày.
Nhờ đó đường huyết được duy trì ổn định hơn, hạn chế tình trạng “tụt năng lượng” – nguyên nhân phổ biến gây ra cơn đói đột ngột và thèm đồ ngọt.
Nguồn chất xơ tốt bao gồm rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt như yến mạch, cùng các loại đậu. Một khẩu phần yến mạch vào buổi sáng, hoặc một bát canh rau và đậu trong bữa trưa, đều có thể giúp bạn no lâu hơn.
Các khuyến nghị dinh dưỡng hiện nay cho thấy người trưởng thành nên tiêu thụ khoảng 25-35 gram chất xơ mỗi ngày để hỗ trợ kiểm soát cân nặng và sức khỏe chuyển hóa.
Một yếu tố thường bị bỏ qua là “thể tích thực phẩm”. Những thực phẩm chứa nhiều nước có thể làm đầy dạ dày nhanh chóng nhưng lại cung cấp ít calo.
Các món như canh, súp, rau luộc, salad hoặc trái cây mọng nước như dưa hấu, cam, bưởi đều thuộc nhóm này. Khi được ăn trước hoặc trong bữa chính, chúng giúp giảm lượng thức ăn tiêu thụ mà vẫn đảm bảo cảm giác no.
Ví dụ, bắt đầu bữa ăn bằng một bát canh rau hoặc salad không chỉ tốt cho tiêu hóa mà còn giúp bạn kiểm soát khẩu phần hiệu quả hơn.
Không phải tất cả chất béo đều có hại. Các chất béo không bão hòa có trong dầu ô liu, cá béo, các loại hạt và quả bơ có vai trò quan trọng trong việc kéo dài cảm giác no.
Chất béo giúp làm chậm quá trình tiêu hóa và ổn định đường huyết, từ đó hạn chế các cơn đói bất chợt. Đây là lý do vì sao một bữa ăn có thêm chất béo lành mạnh thường giúp bạn “trụ” lâu hơn giữa các bữa.
Ví dụ, thay bánh mì trắng bằng bánh mì nguyên cám ăn kèm bơ, hoặc thêm một ít hạt vào sữa chua, có thể tạo ra sự khác biệt rõ rệt về cảm giác no.
Hiệu quả kiểm soát cơn đói đạt mức tối ưu khi kết hợp protein, chất xơ và chất béo lành mạnh trong cùng một bữa ăn.
Một bữa ăn như sữa chua Hy Lạp ăn cùng hạt và trái cây, hoặc salad cá hồi với rau xanh và dầu ô liu, không chỉ cân bằng dinh dưỡng mà còn giúp ổn định hormone, giảm dao động đường huyết và hạn chế cảm giác thèm ăn kéo dài.
Tóm lại, kiểm soát cơn đói không nằm ở việc ăn ít đi mà ở cách bạn ăn. Khi cơ thể được cung cấp đầy đủ và cân đối các nhóm chất, cảm giác no sẽ đến một cách tự nhiên, giúp bạn duy trì sức khỏe và cân nặng bền vững.
Việc chăm sóc sức khỏe không đòi hỏi những thay đổi lớn hay phương pháp phức tạp. Những lựa chọn đơn giản, dễ thực hiện thường mang lại hiệu quả rõ rệt nếu duy trì đều đặn mỗi ngày.
Theo đó, đạp xe là hoạt động đơn giản nhưng mang lại nhiều lợi ích nếu duy trì thường xuyên, theo trang NDTV (Ấn Độ). Thói quen này không đòi hỏi cường độ cao nhưng vẫn giúp cơ thể cải thiện sức khỏe theo thời gian.
Khi đạp xe, cơ thể kích hoạt cơ dép ở bắp chân - nhóm cơ đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ tuần hoàn máu. Khi cơ này co bóp, máu được đẩy ngược về tim dễ dàng hơn, giúp quá trình lưu thông diễn ra trơn tru và ổn định.
Nhờ đó, tim có thể hoạt động hiệu quả hơn mà không phải chịu áp lực lớn. Khi duy trì đều đặn, tim dần thích nghi với nhịp vận động của cơ thể, từ đó cải thiện sức khỏe tim mạch theo hướng bền vững. Đây là lợi ích không thể thấy ngay nhưng sẽ tích lũy rõ rệt theo thời gian.
Bà Deepsikha Jain, chuyên gia dinh dưỡng tại Ấn Độ, cho biết việc kích hoạt cơ dép thông qua đạp xe giúp hỗ trợ tuần hoàn máu tự nhiên, góp phần duy trì hoạt động ổn định của hệ tim mạch khi duy trì thói quen đều đặn.
Đạp xe tác động trực tiếp đến các nhóm cơ ở chân. Khi vận động, các cơ này sử dụng năng lượng từ glucose trong máu, giúp cơ thể hấp thụ đường hiệu quả hơn và hạn chế tình trạng dư thừa.
Khi duy trì thói quen đạp xe, cơ thể tăng khả năng phản ứng với insulin, từ đó giúp mức đường huyết ổn định hơn. Việc vận động liên tục cũng giúp các cơ hoạt động hiệu quả trong việc hấp thụ glucose, góp phần duy trì cân bằng đường huyết theo hướng tích cực.
Đạp xe thuộc nhóm bài tập sức bền, giúp cơ thể vận động liên tục trong một khoảng thời gian nhất định. Khi duy trì nhịp đạp ổn định, cơ thể đốt cháy calo đều đặn mà không gây áp lực quá lớn.
Về lâu dài, hoạt động này giúp cải thiện tốc độ trao đổi chất, từ đó cơ thể sử dụng năng lượng hiệu quả hơn và hạn chế tích lũy mỡ thừa.
Bà Deepsikha Jain nhấn mạnh rằng đạp xe không cần cường độ cao để đạt hiệu quả. Yếu tố quan trọng nhất là sự đều đặn. Khi duy trì thói quen này mỗi ngày, cơ thể sẽ dần thích nghi và cải thiện theo hướng tích cực.
Trong khi đó, đường huyết sau ăn đã bắt đầu tăng bất thường. Nếu chỉ dựa vào một xét nghiệm duy nhất, không ít trường hợp tiền tiểu đường hoặc tiểu đường còn ở giai đoạn sớm có thể bị bỏ sót, theo chuyên trang sức khỏe Healthline (Mỹ).
Xét nghiệm đường huyết lúc đói được thực hiện sau khi nhịn ăn ít nhất 8 giờ, thường là trước khi ăn sáng. Đây là một trong những xét nghiệm phổ biến nhất để sàng lọc và chẩn đoán tiểu đường.
Theo Hiệp hội Tiểu đường Mỹ, mức đường huyết lúc đói dưới 100 mg/dL được xem là bình thường. Mức từ 100 - 125 mg/dL thuộc nhóm tiền tiểu đường. Trong khi đó, mức từ 126 mg/dL trở lên có thể chẩn đoán là tiểu đường. Tuy nhiên, ở những người không có triệu chứng điển hình, kết quả này thường cần được xác nhận bằng một lần xét nghiệm khác vào một ngày khác.
Điều quan trọng cần hiểu là xét nghiệm đường huyết lúc đói chỉ phản ánh lượng đường trong máu tại một thời điểm cụ thể, khi mà cơ thể đã trải qua nhiều giờ không ăn uống. Kết quả này không phản ánh đầy đủ tình trạng kiểm soát đường huyết của cơ thể.
Do đó, một người có kết quả đường huyết lúc đói bình thường không có nghĩa là họ an toàn với nguy cơ tiểu đường hay tiền tiểu đường. Nguyên nhân là do ở giai đoạn sớm, tuyến tụy vẫn có thể sản xuất đủ hoóc môn insulin để giữ mức đường huyết ổn định khi nhịn ăn.
Tuy nhiên, khi ăn uống, cơ thể phải xử lý một lượng glucose lớn hơn nhiều. Nếu khả năng tiết insulin hoặc độ nhạy insulin đã suy giảm, đường huyết sau ăn có thể tăng cao bất thường dù đường huyết lúc đói vẫn ổn.
Một trong những điều dễ bỏ sót nhất của xét nghiệm đường huyết lúc đói là tình trạng tăng đường huyết sau ăn. Đây thường là bất thường xuất hiện sớm trong quá trình tiến triển của tiểu đường loại 2. Người bệnh có thể có kết quả xét nghiệm buổi sáng hoàn toàn bình thường. Nhưng vài giờ sau bữa ăn, đường huyết lại tăng vượt ngưỡng cho phép.
Xét nghiệm đường huyết lúc đói cũng có thể bỏ qua một số trường hợp tiền tiểu đường. Đường huyết lúc đói của họ vẫn chưa tăng. Thế nhưng, sau bữa ăn, cơ thể họ đã gặp tình trạng xử lý đường glucose kém hiệu quả.
Để biết chắc một người có bị tiểu đường hay không thì ngoài xét nghiệm đường huyết lúc đói, cần thực hiện thêm các xét nghiệm liên quan khác. Những xét nghiệm này là xét nghiệm HbA1c hay nghiệm pháp dung nạp glucose đường uống (OGTT).
Trong đó, HbA1c là xét nghiệm kiểm tra tỷ lệ hemoglobin gắn với glucose, từ đó cho thấy mức đường huyết trung bình trong khoảng 2 - 3 tháng gần đây. Nghiệm pháp dung nạp glucose đường uống (OGTT) lại giúp đánh giá khả năng xử lý glucose của cơ thể, theo Healthline.
Trong Thông tư 13/2026 vừa được Bộ Y tế ban hành, phế cầu và HPV là hai trong 4 loại vaccine mới được bổ sung vào chương trình tiêm chủng quốc gia giai đoạn 2024-2030. Trước đó, vaccine ngừa virus Rota đã được thử nghiệm quy mô nhỏ từ cuối năm 2024 và sẽ mở rộng vào năm 2026; vaccine ngừa cúm dự kiến áp dụng từ năm 2030.
Như vậy, từ năm 2026, số bệnh truyền nhiễm có vaccine miễn phí sẽ tăng lên 13 bệnh, bao gồm: viêm gan B, lao, bạch hầu, ho gà, uốn ván, bại liệt, bệnh do Hib, sởi, rubella, viêm não Nhật Bản B, tiêu chảy do virus Rota, các bệnh do phế cầu và ung thư cổ tử cung..
Phế cầu khuẩn là nguyên nhân hàng đầu gây viêm phổi, viêm màng não, nhiễm trùng huyết ở trẻ nhỏ, có thể dẫn tới tử vong hoặc di chứng thần kinh nặng. Trong khi đó, HPV là tác nhân chính gây ung thư cổ tử cung và nhiều bệnh lý đường sinh dục ở cả nam lẫn nữ.
Theo Bộ Y tế, vaccine phế cầu giúp giảm nguy cơ mắc bệnh nặng và hạn chế tình trạng kháng kháng sinh. Với vaccine HPV, tiêm chủng ở độ tuổi 9-14 cho hiệu quả bảo vệ trên 90% đối với các tổn thương tiền ung thư.
Về lộ trình tiêm chủng, ngành y tế dự kiến triển khai tiêm vaccine phế cầu quy mô nhỏ từ quý I/2026 tại một số địa phương như Bắc Kạn, Lạng Sơn, Quảng Nam, Đắk Nông, Sóc Trăng, Tuyên Quang, Lào Cai, Cao Bằng, Sơn La và Quảng Ngãi.
Vaccine HPV sẽ được thí điểm từ quý III/2026 tại các vùng khó khăn. Bốn tỉnh đầu tiên tiêm miễn phí cho bé gái 11 tuổi gồm Tuyên Quang, Quảng Ngãi, Đắk Lắk và Vĩnh Long. Dự kiến giai đoạn 2026-2028 sẽ có khoảng 18.000 trẻ mỗi năm được hưởng chính sách này.
Hiện vaccine HPV có giá khoảng 3-6 triệu đồng cho đủ ba liều, trong khi vaccine phế cầu khoảng 1,2 triệu đồng mỗi mũi. Việc đưa hai vaccine vào diện miễn phí được kỳ vọng giúp trẻ em, đặc biệt ở vùng khó khăn, tiếp cận công bằng hơn với dịch vụ y tế dự phòng.
Chương trình Tiêm chủng mở rộng quốc gia được triển khai từ năm 1985. Sau gần 40 năm, Việt Nam đã thanh toán bệnh bại liệt vào năm 2000, loại trừ uốn ván sơ sinh năm 2005 và duy trì tỷ lệ tiêm chủng đầy đủ cho trẻ dưới một tuổi ở mức trên 90%.
