Làn da có thể phản ánh tình trạng bên trong cơ thể, bao gồm sức khỏe của gan. Nếu da thay đổi bất thường mà không rõ nguyên nhân, đó có thể là dấu hiệu liên quan đến gan, đặc biệt khi tình trạng này xuất hiện nhanh hoặc kéo dài.
Gan đóng vai trò quan trọng trong việc thải độc, chuyển hóa dinh dưỡng và duy trì cân bằng nội môi. Khi chức năng của cơ quan này suy giảm, nhiều thay đổi có thể xuất hiện trên da. Những biểu hiện này không phải lúc nào cũng đồng nghĩa với bệnh gan nghiêm trọng, nhưng nếu kéo dài hoặc nặng lên, người bệnh nên đi khám. Phát hiện sớm, kết hợp chế độ ăn lành mạnh, tập luyện đều đặn và hạn chế rượu bia có thể giúp bảo vệ gan hiệu quả. Dưới đây là 5 thay đổi trên da mà mọi người cần đặc biệt lưu ý.
Vàng da, mắt
Một trong những dấu hiệu điển hình là vàng da, xảy ra khi da và mắt chuyển sang màu vàng. Khi gan không thể xử lý hiệu quả, bilirubin tích tụ trong máu và lắng đọng ở các mô, ban đầu là da rồi đến mắt. Tình trạng này không phải lúc nào cũng biểu hiện rõ rệt. Dưới ánh sáng tự nhiên, nhiều người bệnh chỉ nhận thấy da có ánh vàng nhạt thay vì màu vàng đậm. Tuy nhiên, dù mức độ da vàng nhẹ cũng cần được kiểm tra sớm.
Ngứa kéo dài không kèm phát ban
Người mắc bệnh gan có thể cảm thấy châm chích, như có gì đó bò dưới da. Thuốc kháng histamine thường không hiệu quả, kem dưỡng ẩm cũng ít cải thiện trong trường hợp này và không có phát ban rõ ràng. Nguyên nhân là do dòng chảy mật bị chậm, khiến muối mật tích tụ dưới da gây ngứa. Triệu chứng ngứa da có xu hướng nặng hơn vào ban đêm và có thể ảnh hưởng đến giấc ngủ.
Các mạch máu đỏ giống hình mạng nhện
Một dấu hiệu khác là sự xuất hiện của các mạch máu nhỏ hình mạng nhện, thường thấy ở cổ, mặt hoặc ngực, đặc biệt ở những người mắc bệnh gan mạn tính.
Mặc dù một vài tổn thương có thể không đáng lo, nhưng nếu xuất hiện nhiều, đặc biệt ở người trưởng thành, bác sĩ thường sẽ kiểm tra chức năng gan vì rối loạn nội tiết do bệnh gan có thể ảnh hưởng đến hoạt động của mạch máu.
Da sẫm màu ở các nếp gấp
Nhiều người cho rằng vùng da sẫm màu dần ở cổ, bẹn hoặc nách là do cháy nắng hoặc ma sát. Tuy nhiên, nếu sắc tố xuất hiện đột ngột hoặc tiến triển nhanh, nên khám da liễu để kiểm tra kỹ hơn.
Các rối loạn chuyển hóa và bệnh lý liên quan đến gan có thể ảnh hưởng đến quá trình hình thành sắc tố, dẫn đến sạm da kéo dài, thường không đáp ứng với các loại kem thông thường.
Vết thương lâu lành, dễ bầm tím
Việc gan giảm sản xuất các protein đông máu có thể khiến những vết cắt nhỏ chảy máu lâu hơn hoặc va chạm nhẹ cũng để lại vết bầm lớn.
Nhiều người mắc bệnh gan xuất hiện các mảng bầm tím mà không rõ nguyên nhân. Theo bác sĩ, đây thường là dấu hiệu rối loạn đông máu chứ không chỉ là vấn đề ngoài da. Dù đôi khi các biểu hiện này có thể do nắng hoặc da khô, nhưng cũng có thể là tín hiệu cảnh báo từ gan, vì vậy nên kiểm tra sớm để đảm bảo an toàn.
Tin vui là nghiên cứu vừa được công bố tạp chí y khoa British Journal of Sports Medicine đã tìm ra câu trả lời cho vấn đề vừa nêu.
Các nhà khoa học từ Đại học Bách khoa Ma Cao, Trung Quốc, đã phân tích dữ liệu của 17.088 người tham gia từ Ngân hàng Sinh học Anh UK Biobank, ở độ tuổi trung bình là 57. Những người tham gia được đeo thiết bị theo dõi mức độ vận động và được đo lượng oxy tối đa cơ thể cần khi tập luyện cường độ cao (VO2) để đánh giá thể lực tim mạch - mức độ hiệu quả của tim, phổi và cơ bắp trong việc cung cấp và sử dụng oxy.
Trong thời gian theo dõi khoảng 7,8 năm, đã xảy ra 1.233 biến cố tim mạch, bao gồm 874 ca rung nhĩ, 156 ca nhồi máu cơ tim, 111 ca suy tim và 92 ca đột quỵ.
Kết quả đã phát hiện:
Tập thể dục 150 phút mỗi tuần giúp giảm 7 - 8% nguy cơ đau tim và đột quỵ.
Đáng chú ý, mức giảm nguy cơ đạt được cao nhất, lên đến hơn 30% khi tập từ 560 - 610 phút mỗi tuần với cường độ vừa phải đến mạnh như đi bộ nhanh, chạy hoặc đạp xe, tương đương 80 - 87 phút mỗi ngày, theo trang tin y khoa News Medical.
Con số này cao hơn từ 3 - 4 lần so với khuyến nghị sức khỏe cộng đồng hiện tại là người lớn nên tập thể dục ít nhất 150 phút mỗi tuần với cường độ vừa phải đến mạnh như đi bộ nhanh, chạy hoặc đạp xe.
Thể lực tim mạch ở mỗi người có sự khác biệt đáng kể và được xem là một chỉ dấu quan trọng phản ánh sức khỏe tim mạch tổng thể. Các nhà nghiên cứu cho biết người có thể lực tim mạch kém thường đối mặt nguy cơ cao hơn bị đau tim, đột quỵ và tử vong sớm.
Theo Yangcheng Evening News, Trần nuôi một con mèo nặng khoảng 7,5 kg. Cô để mèo cưng gối đầu lên tay mình ngủ suốt đêm vì không nỡ đánh thức nó. Sáng hôm sau, cô cảm thấy tay đau mỏi và tê bì nhưng không quá để ý.
Ba ngày sau, cơn đau ngày càng dữ dội khiến Trần phải đến bệnh viện kiểm tra. Kết quả chụp CT cho thấy cô bị gãy xương cổ tay. Các bác sĩ cho biết đây là trường hợp hiếm gặp, bởi vùng cổ tay có lượng máu nuôi dưỡng kém và các tổn thương tại đây thường khó bị phát hiện sớm.
Sự việc nhận được sự quan tâm lớn từ mạng xã hội sau khi Trần chia sẻ trải nghiệm này. Cô cũng cảnh báo người nuôi mèo cần chú ý đến việc quản lý cân nặng của thú cưng, đồng thời phải biết cách tự bảo vệ bản thân khi âu yếm chúng.
Nhiều người bày tỏ sự đồng cảm: "Tôi cũng từng bị mèo xô ngã, lúc đó đứng hình, không tin nổi mình lại thua một con mèo", hay "Chắc chủ nhân gầy quá nên mới thế". Số khác kể bị mèo nhảy từ trên cao xuống dẫm lên ngực dẫn đến chấn thương xương sườn, có người thậm chí bị tổn thương nội tạng do va đập mạnh từ vật nuôi.
Theo Sohu, mèo trông nhỏ nhắn nhưng cấu trúc cơ thể và cách phân bổ lực của chúng đặc biệt. Một chú mèo trưởng thành thường nặng 4-10 kg, thậm chí có những giống mèo lớn nặng trên 15 kg. Khi một vật nặng 7,5 kg đè liên tục lên một vị trí cố định trong thời gian dài, nó sẽ tạo ra áp lực không nhỏ.
Đặc biệt, nếu áp lực này đè trực tiếp lên các khớp hoặc vùng xương mỏng manh, nguy cơ chấn thương là rất lớn. Bên cạnh đó, khi ngủ, cơ bắp thả lỏng hoàn toàn và quá trình lưu thông máu chậm lại, khiến các mô cục bộ dễ bị tổn thương hơn bình thường.
Tuy nhiên, một số chuyên gia y tế đã đặt nghi vấn về nhận định cho rằng "chỉ riêng áp lực tĩnh cũng có thể gây gãy xương". Giới chuyên môn cho hay thông thường, một trọng lượng khoảng 7,5 kg khó có thể tự gây ra chấn thương nghiêm trọng đến mức gãy xương, cần phải xem xét thêm liệu người bệnh có các yếu tố nền như loãng xương, thiếu hụt vitamin D hay các bệnh lý về xương khác không. Nếu có, đây khả năng là một ca "gãy xương bệnh lý".
Các chuyên gia cảnh báo so với áp lực đè nén khi nằm, cú nhảy từ trên cao của mèo còn nguy hiểm hơn nhiều. Lực tác động tức thời có thể gấp nhiều lần trọng lượng cơ thể chúng. Nếu điểm tiếp đất rơi vào các vùng yếu điểm như ngực hoặc bụng, nguy cơ chấn thương nghiêm trọng là hoàn toàn có thật.
Sự việc cũng làm nổi bật vấn đề béo phì ở vật nuôi. Các bác sĩ thú y cho hay 7,5 kg là mức cân nặng vượt xa lý tưởng đối với một chú mèo nhà thông thường (vốn chỉ nên từ 4 đến 5 kg). Béo phì không chỉ gây áp lực lên khớp mà còn dẫn đến tiểu đường, bệnh tim mạch và làm giảm tuổi thọ của mèo.
Đối với chủ nuôi, thú cưng quá khổ cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro như gây cản trở lưu thông máu, dẫn đến tê liệt chi hoặc tổn thương mô mềm. Mèo càng nặng thì lực tác động khi nhảy hoặc chạy nhảy càng cao, dễ gây ra tai nạn ngoài ý muốn. Để đảm bảo an toàn khi ngủ cùng thú cưng, các chuyên gia khuyến nghị không để chúng đè lâu lên các vùng dễ tổn thương như cổ tay, ngực, tốt nhất nên chuẩn bị đệm ngủ riêng cho vật nuôi.
Theo China Times, TS.BS Zhang Jiaming, Trưởng khoa Di truyền, Bệnh viện Đa khoa Cựu chiến binh Đài Bắc (Đài Loan, Trung Quốc), uống cà phê hoặc các loại đồ uống nóng bằng cốc giấy có lớp phủ nhựa bên trong có thể làm tăng nguy cơ cơ thể tiếp xúc với hạt vi nhựa.
Cốc giấy không hoàn toàn chỉ làm từ giấy. Để giữ chất lỏng, mặt trong của nhiều loại cốc thường được phủ một lớp vật liệu chống thấm, phổ biến là polyethylene. Lớp phủ này giúp cốc không bị mềm, rò rỉ khi chứa nước, cà phê hoặc trà nóng.
Tuy nhiên, theo chuyên gia này, khi tiếp xúc với nhiệt độ cao, lớp vật liệu bên trong có thể bị ảnh hưởng. Một số nghiên cứu cho thấy nước nóng có thể làm lớp phủ nhựa trong cốc dùng một lần giải phóng các hạt nhựa rất nhỏ và một số chất khác vào đồ uống.
Điều này đồng nghĩa người dùng không chỉ uống cà phê. Nếu thường xuyên dùng cốc giấy hoặc vật dụng nhựa với đồ nóng, họ có thể vô tình đưa thêm các hạt vi nhựa vào cơ thể.
Vi nhựa là các mảnh nhựa có kích thước rất nhỏ, thường được tạo ra từ sự phân rã của sản phẩm nhựa lớn hơn hoặc phát sinh trong quá trình sử dụng vật liệu nhựa. Chúng có thể xuất hiện trong nước uống, thực phẩm, bụi không khí, mỹ phẩm, đồ dùng sinh hoạt và bao bì thực phẩm.
Theo TS Zhang, hạt vi nhựa có kích thước nhỏ, có thể đi qua một số hàng rào bảo vệ của cơ thể và xâm nhập vào tuần hoàn máu. Khi vào cơ thể, chúng có thể mang theo chất hóa dẻo hoặc hấp phụ thêm các chất ô nhiễm khác từ môi trường.
Cơ thể có xu hướng nhận diện các hạt lạ này như vật chất bất thường. Từ đó, hệ miễn dịch có thể kích hoạt phản ứng phòng vệ. Nếu sự tiếp xúc diễn ra thường xuyên và kéo dài, một số chuyên gia lo ngại tình trạng viêm âm ỉ có thể hình thành.
Đáng chú ý, một nghiên cứu công bố trên Nature Medicine năm 2025 ghi nhận vi nhựa trong mô não người sau tử vong. Trong nghiên cứu này, các mẫu não của người mắc sa sút trí tuệ có lượng vi nhựa cao hơn so với một số nhóm khác.
Dù vậy, các nhà khoa học cũng thận trọng nhấn mạnh phát hiện này chưa đủ để kết luận vi nhựa trực tiếp gây mất trí nhớ hay sa sút trí tuệ. Đây là mối liên quan đáng quan tâm, cần tiếp tục được nghiên cứu để làm rõ cơ chế và mức độ ảnh hưởng.
Với tim mạch, một nghiên cứu đăng trên New England Journal of Medicine năm 2024 phát hiện vi nhựa và nhựa nano trong mảng xơ vữa động mạch cảnh của một số bệnh nhân.
Những người có hạt nhựa trong mảng xơ vữa được ghi nhận có nguy cơ gặp biến cố như nhồi máu cơ tim, đột quỵ hoặc tử vong cao hơn trong thời gian theo dõi.
Không chỉ cốc cà phê mang đi
Theo TS Zhang, cốc giấy đựng cà phê nóng chỉ là một ví dụ. Trong sinh hoạt hằng ngày, nhiều người còn có thói quen đựng canh nóng, cháo nóng, thức ăn nhiều dầu mỡ trong hộp nhựa dùng một lần. Một số người hâm nóng thức ăn trực tiếp trong hộp nhựa không rõ chất lượng bằng lò vi sóng.
Đây là những thói quen nên được nhìn lại. Nhiệt độ cao, dầu mỡ và thời gian tiếp xúc có thể làm tăng nguy cơ thôi nhiễm một số chất từ vật liệu đựng thực phẩm, đặc biệt với sản phẩm kém chất lượng hoặc không được thiết kế để chịu nhiệt.
Với đồ uống nóng, chuyên gia khuyến nghị người dùng có thể mang theo cốc cá nhân bằng thủy tinh, inox hoặc vật liệu an toàn cho thực phẩm. Với thức ăn cần hâm nóng, nên chuyển sang hộp thủy tinh hoặc vật dụng có ghi rõ khả năng dùng trong lò vi sóng.
