Làn da có thể phản ánh tình trạng bên trong cơ thể, bao gồm sức khỏe của gan. Nếu da thay đổi bất thường mà không rõ nguyên nhân, đó có thể là dấu hiệu liên quan đến gan, đặc biệt khi tình trạng này xuất hiện nhanh hoặc kéo dài.
Gan đóng vai trò quan trọng trong việc thải độc, chuyển hóa dinh dưỡng và duy trì cân bằng nội môi. Khi chức năng của cơ quan này suy giảm, nhiều thay đổi có thể xuất hiện trên da. Những biểu hiện này không phải lúc nào cũng đồng nghĩa với bệnh gan nghiêm trọng, nhưng nếu kéo dài hoặc nặng lên, người bệnh nên đi khám. Phát hiện sớm, kết hợp chế độ ăn lành mạnh, tập luyện đều đặn và hạn chế rượu bia có thể giúp bảo vệ gan hiệu quả. Dưới đây là 5 thay đổi trên da mà mọi người cần đặc biệt lưu ý.
Vàng da, mắt
Một trong những dấu hiệu điển hình là vàng da, xảy ra khi da và mắt chuyển sang màu vàng. Khi gan không thể xử lý hiệu quả, bilirubin tích tụ trong máu và lắng đọng ở các mô, ban đầu là da rồi đến mắt. Tình trạng này không phải lúc nào cũng biểu hiện rõ rệt. Dưới ánh sáng tự nhiên, nhiều người bệnh chỉ nhận thấy da có ánh vàng nhạt thay vì màu vàng đậm. Tuy nhiên, dù mức độ da vàng nhẹ cũng cần được kiểm tra sớm.
Ngứa kéo dài không kèm phát ban
Người mắc bệnh gan có thể cảm thấy châm chích, như có gì đó bò dưới da. Thuốc kháng histamine thường không hiệu quả, kem dưỡng ẩm cũng ít cải thiện trong trường hợp này và không có phát ban rõ ràng. Nguyên nhân là do dòng chảy mật bị chậm, khiến muối mật tích tụ dưới da gây ngứa. Triệu chứng ngứa da có xu hướng nặng hơn vào ban đêm và có thể ảnh hưởng đến giấc ngủ.
Các mạch máu đỏ giống hình mạng nhện
Một dấu hiệu khác là sự xuất hiện của các mạch máu nhỏ hình mạng nhện, thường thấy ở cổ, mặt hoặc ngực, đặc biệt ở những người mắc bệnh gan mạn tính.
Mặc dù một vài tổn thương có thể không đáng lo, nhưng nếu xuất hiện nhiều, đặc biệt ở người trưởng thành, bác sĩ thường sẽ kiểm tra chức năng gan vì rối loạn nội tiết do bệnh gan có thể ảnh hưởng đến hoạt động của mạch máu.
Da sẫm màu ở các nếp gấp
Nhiều người cho rằng vùng da sẫm màu dần ở cổ, bẹn hoặc nách là do cháy nắng hoặc ma sát. Tuy nhiên, nếu sắc tố xuất hiện đột ngột hoặc tiến triển nhanh, nên khám da liễu để kiểm tra kỹ hơn.
Các rối loạn chuyển hóa và bệnh lý liên quan đến gan có thể ảnh hưởng đến quá trình hình thành sắc tố, dẫn đến sạm da kéo dài, thường không đáp ứng với các loại kem thông thường.
Vết thương lâu lành, dễ bầm tím
Việc gan giảm sản xuất các protein đông máu có thể khiến những vết cắt nhỏ chảy máu lâu hơn hoặc va chạm nhẹ cũng để lại vết bầm lớn.
Nhiều người mắc bệnh gan xuất hiện các mảng bầm tím mà không rõ nguyên nhân. Theo bác sĩ, đây thường là dấu hiệu rối loạn đông máu chứ không chỉ là vấn đề ngoài da. Dù đôi khi các biểu hiện này có thể do nắng hoặc da khô, nhưng cũng có thể là tín hiệu cảnh báo từ gan, vì vậy nên kiểm tra sớm để đảm bảo an toàn.
Những người có bụng to, mỡ bụng nhiều có thể gặp tình trạng cơ bắp nhỏ lại là vì những nguyên nhân sau:
Không phải loại mỡ nào trong cơ thể cũng giống nhau. Mỡ dưới da thường ít gây hại hơn, trong khi mỡ nội tạng lại có khả năng tiết ra nhiều chất gây viêm. Tình trạng viêm mức độ thấp nhưng kéo dài sẽ làm tăng quá trình phân hủy protein cơ, đồng thời làm giảm khả năng tái tạo và phục hồi của cơ bắp, theo chuyên trang sức khỏe Verywell Health (Mỹ).
Các chuyên gia cho rằng viêm mạn tính là một trong những cơ chế quan trọng nhất giải thích vì sao người béo bụng dễ bị mất cơ. Ngoài ra, tình trạng viêm kéo dài còn khiến cơ thể dễ mệt mỏi, giảm sức bền và làm người bệnh ngại vận động, từ đó càng đẩy nhanh quá trình suy giảm cơ.
Cơ bắp là nơi sử dụng phần lớn lượng đường glucose trong cơ thể. Tuy nhiên, ở người nhiều mỡ bụng, lượng mỡ nội tạng dư thừa có thể làm tăng nguy cơ kháng insulin.
Khi xảy ra kháng insulin, các tế bào cơ trở nên kém nhạy với hoóc môn insulin, khiến glucose và các a xít amin khó đi vào cơ hơn. Đây đều là những chất cần thiết để duy trì và phát triển cơ bắp.
Hậu quả là quá trình tổng hợp protein cơ bị suy giảm, trong khi quá trình phân hủy cơ lại tăng lên. Điều này giải thích vì sao nhiều người béo bụng dù ăn khá nhiều nhưng vẫn cảm thấy cơ thể yếu đi hoặc khối cơ giảm dần theo thời gian.
Ngoài tích tụ quanh các cơ quan nội tạng, mỡ còn có thể tích tụ trong mô cơ. Hiện tượng này được gọi là tích mỡ trong cơ. Khi lượng mỡ xen vào giữa các sợi cơ tăng lên, chất lượng của cơ bắp sẽ giảm. Dù khối lượng cơ có thể chưa giảm nhiều nhưng sức mạnh và khả năng hoạt động của cơ đã suy yếu.
Người bị tích mỡ trong cơ thường dễ mỏi khi vận động, phục hồi chậm sau tập luyện và dễ bị kháng insulin. Cụ thể, một nghiên cứu đăng trên chuyên san Exercise and Sport Sciences Reviews cho thấy tích tụ nhiều mỡ trong cơ có thể làm giảm sức mạnh cơ, suy giảm khả năng vận động và tăng nguy cơ tàn tật ở người lớn tuổi. Đây cũng là dấu hiệu quan trọng của quá trình lão hóa cơ và suy giảm chức năng thể chất.
Tích tụ nhiều mỡ thường đi kèm với các thay đổi nội tiết. Ở nam giới, lượng mỡ bụng cao có thể liên quan đến suy giảm testosterone, hoóc môn rất quan trọng giúp duy trì khối lượng và sức mạnh cơ bắp. Khi testosterone giảm, quá trình tổng hợp cơ cũng suy yếu, theo Verywell Health.
Nhiều người có thói quen ăn cả vỏ tôm vì cho rằng đây là phần giàu canxi nhất, tuy nhiên quan niệm này chưa hoàn toàn chính xác. Mặc dù vỏ tôm có chứa canxi, nhưng phần thịt mới là nguồn dinh dưỡng mà cơ thể dễ hấp thu và tận dụng hiệu quả hơn.
Vỏ tôm chứa một số khoáng chất, trong đó có canxi. Tuy nhiên, thành phần chủ yếu của vỏ là chitin - một loại chất xơ tạo nên lớp vỏ cứng của các loài giáp xác. Do chitin rất khó được hệ tiêu hóa của con người phân giải nên lượng canxi trong vỏ tôm cũng không dễ được hấp thu như nhiều người vẫn nghĩ. Ngoài ra, vỏ tôm khá cứng và sắc, nhất là ở những con tôm lớn. Nếu nhai không kỹ hoặc cố nuốt, vỏ có thể làm trầy xước niêm mạc miệng, cổ họng hoặc gây khó chịu cho đường tiêu hóa.
Trẻ nhỏ, người cao tuổi và những người mắc bệnh dạ dày, đường ruột nên hạn chế ăn cả vỏ tôm để tránh những rủi ro không cần thiết.
Khác với lớp vỏ, phần thịt tôm chứa nhiều dưỡng chất có giá trị và dễ hấp thu hơn. Thịt tôm là nguồn protein chất lượng cao, đồng thời cung cấp vitamin B12, selen, iốt, kẽm, phốt pho và một lượng canxi tự nhiên. Các dưỡng chất này được cơ thể tiêu hóa và hấp thu hiệu quả hơn nhiều so với canxi có trong lớp vỏ. Nếu mục tiêu là bổ sung canxi và nâng cao sức khỏe, ăn phần thịt tôm kết hợp với chế độ dinh dưỡng cân đối sẽ mang lại hiệu quả tốt hơn so với việc cố nhai hoặc nuốt cả vỏ.
Đối với người có tiền sử dị ứng hải sản, cần đặc biệt thận trọng. Nếu sau khi ăn xuất hiện các triệu chứng như nổi mề đay, ngứa, sưng môi hoặc khó thở, cần ngừng sử dụng và đến cơ sở y tế để được kiểm tra.
Nhìn chung, cả thịt và vỏ tôm đều có chứa canxi, nhưng phần thịt mới là nguồn dinh dưỡng có giá trị hơn và được cơ thể hấp thu tốt hơn. Vì vậy, thay vì cố ăn cả vỏ với hy vọng bổ sung thêm canxi, hãy ưu tiên ăn phần thịt tôm và kết hợp với chế độ ăn đa dạng để đáp ứng nhu cầu canxi cũng như các dưỡng chất cần thiết cho cơ thể.
Xôi được làm chủ yếu từ gạo nếp, loại gạo có hàm lượng tinh bột cao. Một gói xôi mặn với chà bông, lạp xưởng, pate hoặc thịt chả kèm theo đã có thể cung cấp lượng calo tương đương một bữa ăn chính, theo chuyên trang sức khỏe Verywell Health (Mỹ).
Ngoài phần gạo nếp, nhiều loại xôi còn được thêm dầu mỡ, hành phi hoặc bơ. Điều này khiến tổng lượng calo cao hơn nhiều người nghĩ.
Trong khi đó, bánh mì có kết cấu xốp hơn nên nếu chỉ tính riêng phần bánh, lượng tinh bột trong cùng một thể tích thường thấp hơn xôi. Tuy nhiên, điều này không có nghĩa bánh mì luôn ít calo hơn. Một ổ bánh mì kèm pate, thịt nguội, xúc xích, bơ và sốt mayonnaise vẫn có thể chứa lượng calo rất cao.
Nói cách khác, nếu so sánh theo khẩu phần phổ biến ngoài thực tế, xôi thường nhiều calo hơn, đặc biệt khi ăn phần xôi lớn hoặc thêm nhiều topping.
Một yếu tố quan trọng liên quan đến tăng cân là tốc độ làm tăng đường huyết sau ăn. Những thực phẩm có chỉ số đường huyết cao thường khiến cơ thể tiết nhiều hoóc môn insulin hơn để đưa đường từ máu vào tế bào. Khi đường huyết tăng rồi giảm nhanh, cảm giác đói có thể quay trở lại sớm hơn.
Cả xôi và bánh mì đều nằm trong nhóm thực phẩm có chỉ số đường huyết cao. Tuy nhiên, điều này không có nghĩa cứ ăn xôi hay bánh mì là sẽ tăng cân. Tốc độ hấp thu đường còn phụ thuộc vào thực phẩm ăn kèm. Nếu bữa sáng có thêm protein như trứng, thịt nạc hoặc thực phẩm giàu chất xơ như rau, tốc độ tăng đường huyết có thể chậm hơn và giúp no lâu hơn.
Trên thực tế, không có món ăn nào tự động gây tăng cân nếu tổng lượng calo trong ngày vẫn phù hợp với nhu cầu cơ thể. Điều quan trọng nhất là cách ăn và tần suất ăn.
Một phần xôi nhỏ ăn cùng trứng và ít topping dầu mỡ có thể hợp lý hơn một ổ bánh mì trắng kèm nhiều sốt béo. Ngược lại, bánh mì nguyên cám với rau, trứng, thịt nạc thường sẽ phù hợp hơn cho người muốn kiểm soát cân nặng so với xôi mặn nhiều thịt mỡ.
Ngoài món chính, đồ uống đi kèm cũng ảnh hưởng lớn đến tổng năng lượng. Nhiều người ăn sáng với xôi hoặc bánh mì rồi uống thêm trà sữa, cà phê sữa hoặc nước ngọt. Chính lượng đường và calo từ thức uống khiến tăng cân nhanh hơn.
Nếu muốn hạn chế nguy cơ tăng cân khi ăn sáng, mọi người nên ưu tiên khẩu phần vừa phải, tăng rau và protein, hạn chế topping nhiều dầu mỡ và tránh dùng quá nhiều đồ uống có đường, theo Verywell Health.
