Vừa qua Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Phú Thọ đã ra quyết định khởi tố vụ án hình sự về tội xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan theo điều 225 Bộ luật Hình sự, đồng thời tổ chức khám xét khẩn cấp 5 địa điểm tại Hà Nội, Phú Thọ là các công ty cung cấp máy tính và cài đặt phần mềm.
Đây là vụ án đầu tiên trên phạm vi cả nước bị khởi tố liên quan đến hành vi sử dụng trái phép phần mềm máy tính có bản quyền.
Trao đổi với Tuổi Trẻ, đại biểu Trịnh Thị Tú Anh, thành viên Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội, cho rằng việc sử dụng phần mềm máy tính không có bản quyền tại Việt Nam vẫn còn diễn ra khá phổ biến, đặc biệt là hệ điều hành Windows, bộ ứng dụng Microsoft Office…
Bà nêu rõ Việt Nam đã có tương đối đầy đủ các quy định về bảo hộ quyền tác giả với phần mềm máy tính, từ xử phạt hành chính đến trách nhiệm hình sự. Song vấn đề lớn nhất nằm ở hiệu quả thực thi và khả năng tuân thủ của thị trường.
Trong một thời gian dài, nhiều tổ chức, cá nhân đánh giá rằng khả năng bị phát hiện hoặc xử lý là rất thấp, trong khi chi phí mua bản quyền phần mềm lại tương đối cao so với khả năng tài chính. Khi cán cân lợi ích được đặt như vậy thì hành vi sử dụng phần mềm không có bản quyền dễ trở thành lựa chọn phổ biến.
Bên cạnh đó nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa đang gặp khó khăn trong việc tiếp cận các giải pháp phần mềm hợp pháp với chi phí phù hợp. Với một số lĩnh vực chuyên môn như thiết kế kỹ thuật, kiến trúc, cơ khí hay đồ họa, chi phí bản quyền phần mềm có thể chiếm tỉ trọng đáng kể.
Cùng với đó văn hóa tôn trọng quyền sở hữu trí tuệ chưa thực sự hình thành đầy đủ trong xã hội. Nhiều người sẵn sàng bỏ tiền mua thiết bị phần cứng nhưng lại cho rằng phần mềm có thể sử dụng miễn phí.
Đại biểu Tú Anh chỉ ra hiện đang có sự phân tán trong hệ thống thực thi. Thẩm quyền xử lý vi phạm bản quyền phần mềm hiện trải rộng qua nhiều đầu mối nhưng phối hợp giữa các lực lượng chưa thực sự nhịp nhàng.
“Vụ án Công an tỉnh Phú Thọ khởi tố vừa qua có ý nghĩa lớn, là tín hiệu chính sách quan trọng. Điều này cho thấy các quy định về bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ không còn chỉ tồn tại trên giấy mà đang được thực thi bằng các công cụ pháp lý mạnh hơn thay vì chỉ hành chính”, bà Tú Anh nhấn mạnh.
Song bà cho rằng mục tiêu cuối cùng không phải xử lý được bao nhiêu vụ án mà cần làm thay đổi hành vi của thị trường theo hướng tuân thủ pháp luật. Để làm được điều đó, cần triển khai đồng thời nhiều giải pháp. Trước hết, khu vực Nhà nước phải thực sự đi đầu trong việc sử dụng phần mềm hợp pháp. Các cơ quan công quyền cần được kiểm tra, đánh giá định kỳ về tình trạng sử dụng phần mềm có bản quyền hoặc phần mềm nguồn mở hợp pháp. Nhà nước phải là chủ thể nêu gương trước khi yêu cầu doanh nghiệp và người dân thực hiện.
Thêm vào đó cần giảm chi phí tuân thủ bằng cách thúc đẩy mạnh hơn việc sử dụng phần mềm nguồn mở và phát triển các sản phẩm phần mềm trong nước. Đối với nhiều nhu cầu văn phòng thông thường, các giải pháp nguồn mở hiện nay đã đáp ứng tương đối tốt yêu cầu sử dụng. Đây là hướng đi mà nhiều quốc gia đã lựa chọn để vừa bảo đảm tuân thủ bản quyền, vừa nâng cao tính tự chủ về công nghệ.
Một giải pháp được bà Tú Anh nêu thêm là cần có lộ trình phù hợp đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa. Việc tăng cường thực thi pháp luật là cần thiết, nhưng cần nghiên cứu các cơ chế hỗ trợ chuyển đổi, các mô hình cấp phép linh hoạt hoặc các chương trình hợp tác giúp doanh nghiệp tiếp cận phần mềm hợp pháp với chi phí phù hợp.
Đại biểu Trịnh Xuân An, ủy viên chuyên trách của Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại, đề xuất 5 nội dung nhằm giải quyết vấn đề này. Trong đó, ông nhấn mạnh cần có cách tiếp cận tổng thể, kết hợp giữa hoàn thiện thể chế, nâng cao nhận thức, hỗ trợ chuyển đổi, tăng cường thực thi pháp luật.
Đầu tiên, theo ông cần tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật về sở hữu trí tuệ theo hướng đồng bộ với các cam kết quốc tế mà Việt Nam đã tham gia, đặc biệt các hiệp định thương mại thế hệ mới như WTO, TRIPS Agreement, CPTPP và EVFTA.
Pháp luật cần quy định rõ hơn trách nhiệm của tổ chức, doanh nghiệp trong quản lý tài sản số, sử dụng phần mềm hợp pháp, đồng thời hoàn thiện cơ chế kiểm tra, thanh tra, xử lý vi phạm trong môi trường số. Quan trọng hơn, cần bảo đảm tính dự báo, minh bạch để doanh nghiệp có thời gian chuyển đổi, tránh tạo cú sốc trong quá trình thực thi.
Thứ hai, cần thay đổi tư duy từ “chống phần mềm lậu” sang “thúc đẩy sử dụng phần mềm hợp pháp”. Với một nước đang phát triển, giải pháp chỉ dựa vào xử phạt sẽ khó mang lại hiệu quả bền vững.
Nhà nước có thể khuyến khích các doanh nghiệp công nghệ cung cấp các gói bản quyền phù hợp với khả năng chi trả của doanh nghiệp nhỏ, hộ kinh doanh, trường học và người dân. Đồng thời, đẩy mạnh sử dụng phần mềm mã nguồn mở trong khu vực công, giáo dục và nghiên cứu khoa học…
Thứ ba, cần coi đây là một nội dung của chiến lược chuyển đổi số quốc gia. Chuyển đổi số không chỉ là số hóa quy trình mà còn phải xây dựng văn hóa số và đạo đức số.
Các trường học, đại học, viện nghiên cứu cần đưa nội dung tôn trọng quyền sở hữu trí tuệ vào chương trình đào tạo. Nếu sinh viên từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường đã quen với việc sử dụng phần mềm crack sẽ rất khó hình thành môi trường đổi mới sáng tạo lành mạnh trong tương lai.
Thứ tư, theo ông An, cần phát huy vai trò của các mạng lưới khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo. Các trung tâm đổi mới sáng tạo, vườn ươm doanh nghiệp, trường đại học, khu công nghệ cao cần trở thành những hạt nhân lan tỏa văn hóa sử dụng tài sản trí tuệ hợp pháp. Việt Nam đang hướng tới nền kinh tế dựa trên tri thức, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo.
Vì vậy, không thể kỳ vọng doanh nghiệp Việt Nam được bảo vệ bản quyền phần mềm, sáng chế hay dữ liệu ở nước ngoài nếu trong nước vẫn tồn tại tâm lý dễ dãi với việc vi phạm bản quyền.
Và cuối cùng, ông cho rằng cần tăng cường thực thi pháp luật nhưng theo lộ trình hợp lý. Trọng tâm trước mắt nên hướng vào các hành vi có tính thương mại, tổ chức hoặc thu lợi bất chính quy mô lớn, các doanh nghiệp cố tình sử dụng phần mềm lậu trong hoạt động kinh doanh, các đối tượng chuyên crack, phân phối và kinh doanh phần mềm vi phạm bản quyền.
Với người sử dụng cá nhân, cần ưu tiên tuyên truyền, cảnh báo để họ nhận biết được đâu là phần mềm lậu, cần tránh không nên sử dụng và hỗ trợ chuyển đổi trước khi áp dụng các biện pháp xử lý nghiêm khắc hơn.
Tại sự kiện Computex 2026 (diễn ra tại Đài Loan từ ngày 2 tới 5.6), Acer mang đến nhiều sản phẩm thuộc các nhóm thiết bị khác nhau, từ máy tính cá nhân, laptop gaming đến màn hình và tablet. Trong đó, Predator Atlas 8 là một trong những thiết bị thu hút sự chú ý của khách tham quan nhờ xu hướng máy chơi game cầm tay đang phát triển mạnh trên thị trường.
Được trưng bày tại khu vực Predator, Atlas 8 sở hữu màn hình 8 inch độ phân giải 1.200p cùng tần số quét 120 Hz. Thiết bị sử dụng nền tảng Intel Arc G3 hoặc Arc G3 Extreme, dòng vi xử lý được Intel phát triển cho thế hệ thiết bị gaming cầm tay mới. Nền tảng này kết hợp CPU và GPU Arc trên cùng hệ thống, hướng tới khả năng xử lý các tựa game PC cấu hình cao trong thiết kế nhỏ gọn, đồng thời tối ưu hiệu suất và mức tiêu thụ điện năng.
Bên cạnh Atlas 8, Acer còn giới thiệu Nitro Blaze Link, mẫu thiết bị chơi game cầm tay theo hướng streaming. Khác với Atlas 8 có thể xử lý trò chơi trực tiếp trên máy, Nitro Blaze Link được thiết kế để kết nối với hệ sinh thái gaming của Acer và truyền phát nội dung từ PC sang thiết bị cầm tay. Sự xuất hiện đồng thời của hai sản phẩm cho thấy Acer đang thử nghiệm nhiều cách tiếp cận khác nhau trong phân khúc máy chơi game cầm tay.
Acer cũng giới thiệu Nitro 16 AI, mẫu laptop gaming được phân phối tại Việt Nam dưới tên gọi Nitro ProPanel. Bên cạnh đó là nhiều thiết bị sử dụng các nền tảng xử lý mới từ Intel và AMD, tích hợp những tính năng AI phục vụ cả nhu cầu làm việc lẫn giải trí.
Ở nhóm sản phẩm phổ thông, các mẫu Aspire AI được trưng bày với định hướng đưa các tính năng trí tuệ nhân tạo đến nhiều nhóm người dùng hơn. Acer đồng thời giới thiệu các hệ thống máy tính để bàn, màn hình all-in-one và những giải pháp AI phục vụ công việc hằng ngày.
Bên cạnh Predator Atlas 8 và Nitro Blaze Link, loạt AI PC, laptop gaming, màn hình và thiết bị di động mới cho thấy Acer đang tiếp tục mở rộng danh mục sản phẩm ở nhiều phân khúc khác nhau. AI cũng là điểm chung nổi bật trong phần lớn thiết bị được hãng mang tới Computex 2026.
Ngày 1/4, Apple tròn 50 tuổi và Espinosa trở thành nhân viên duy nhất chứng kiến hành trình phát triển qua nửa thế kỷ của hãng.
Sau khi các nhà đồng sáng lập Steve Jobs và Steve Wozniak ký giấy tờ khai sinh ra Apple Computer ngày 1/4/1976, Espinosa trở thành người thứ tám đầu quân cho công ty công nghệ nhỏ bé chuyên lắp ráp máy tính tại "trụ sở" ở gara sau nhà Steve Jobs.
"Đó là khoảng thời gian đầy hứa hẹn nhưng cũng đầy lo âu", Espinosa kể lại với giới truyền thông. "Bạn có một ý tưởng tuyệt vời, lập nên một công ty nhưng rồi không tìm được khách hàng, hoặc không quản lý nổi tăng trưởng dẫn đến phá sản là chuyện thường tình".
Steve Jobs, Steve Wozniak, Chris Espinosa và những nhân viên đầu tiên khác đều từng học tại trường trung học Homestead ở Cupertino, California. Họ quen nhau khi cùng mày mò và trò chuyện tại Câu lạc bộ Máy tính Homebrew, nhóm được lập ở Menlo Park, California.
Espinosa nhận được 2.000 cổ phiếu khi Apple phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO) năm 1980, hiện giá trị khoảng 114 triệu USD. Kể từ khi phụ trách lập trình cho máy tính đời đầu của Apple, công việc của Espinosa thay đổi nhiều lần trong suốt 50 năm, nhưng ông chưa bao giờ rời Apple.
Ông hiện 64 tuổi, làm trong nhóm phát triển hệ điều hành Apple TV và có thâm niên nhất tại Apple, hơn bất kỳ thành viên nào trong ban lãnh đạo. Điều này được đánh giá hiếm có ở Thung lũng Silicon, nơi các công ty khởi nghiệp rồi đóng cửa nhanh chóng và kỹ sư đổi việc vài năm một lần.
Được Steve Jobs tuyển từ năm 14 tuổi
Năm 1976, Espinosa, đang là học sinh trung học, gặp "đàn anh" Steve Jobs tại Byte Shop, một cửa hàng máy tính có cơ sở ở Mountain View. Jobs mời Espinosa viết chương trình cho Apple II, sản phẩm về sau trở thành một trong những máy tính cá nhân phổ biến đầu tiên, bằng BASIC - ngôn ngữ lập trình nay đã lỗi thời.
Năm 1978-1981 là quãng gián đoạn duy nhất của Espinosa với Apple do theo học Đại học California, nhưng vẫn làm bán thời gian (part-time), như viết sách hướng dẫn sử dụng dài hơn 200 trang cho Apple II. Đến 1981, Jobs thuyết phục Espinosa bỏ học để toàn tâm toàn ý cho Apple.
Năm 1985, Jobs rời Apple sau mâu thuẫn với ban lãnh đạo và John Sculley, giám đốc điều hành khi đó. Trong hơn một thập kỷ tiếp theo, công ty rơi vào tình trạng mất phương hướng và lao dốc tài chính.
"Rất nhiều giá trị xuyên suốt của Apple vẫn còn đó, là khát vọng làm nên những điều lớn lao, dẫn dắt bởi giá trị", Greg Joswiak, Phó chủ tịch cấp cao phụ trách tiếp thị toàn cầu của Apple, người gia nhập công ty năm 1986 và có thâm niên nhất trong đội ngũ lãnh đạo, nói. "Nhưng chúng tôi cũng nhiều lần chệch hướng".
Mỗi khi điều đó xảy ra, Apple tiến hành sa thải "hết lần này đến lần khác", theo Espinosa. Thế nhưng ông vẫn được giữ lại vì quản lý nhân sự nói ông đã làm cho công ty quá lâu, đến mức gói trợ cấp thôi việc quá tốn kém. "Tôi đã tự hỏi mình sẽ làm gì vì không có bằng đại học và chỉ làm cho một công ty", ông kể. "Nhưng tôi đã ở đây từ đầu, vậy thì tôi sẽ ở lại cho đến khi nghỉ hưu".
Espinosa gọi sự kiện năm 1997 là "bước ngoặt" với Apple. Steve Jobs trở lại, kéo theo sự ra đời của iPod và iPhone vài năm sau đã định hình ngành điện tử tiêu dùng ngày nay. "Vào những năm 1970, ý tưởng sở hữu một chiếc máy tính trong nhà, hoặc một chiếc mà bạn mang theo bên mình hoặc đeo trên cổ tay là không thể tưởng tượng nổi, có lẽ còn đáng sợ và kỳ quặc nữa", ông nói.
Trong nửa thế kỷ, Apple đã khởi nghiệp, vượt qua giai đoạn sa sút rồi vươn lên lần nữa để trở thành một trong những công ty giá trị nhất thế giới. Steve Jobs, qua đời năm 2011, trở thành đề tài của ít nhất hai bộ phim, trong đó có một phim được đề cử Oscar.
Hiện Apple được định giá gần 4.000 tỷ USD, tạo ra hơn 100 tỷ USD lợi nhuận mỗi năm và có 2,5 tỷ điện thoại, tablet, máy tính, tai nghe và đồng hồ thông minh đang được sử dụng trên khắp thế giới. Họ một lần nữa đứng trước những thách thức mới như doanh thu phụ thuộc vào iPhone, cơn sốt AI, tăng trưởng chững lại, biến động thuế quan và chuỗi cung ứng, chống độc quyền.
"Một phần trong giới công nghệ chỉ là tìm kiếm bong bóng tiếp theo rồi nhanh chóng rút ra trước khi bong bóng vỡ, nhưng đó không phải điều chúng tôi làm ở Apple", Espinosa nói.
Tablet đã trở thành một giải pháp thay thế hiệu quả cho laptop, đặc biệt khi chúng ngày càng được bổ sung nhiều tính năng mạnh mẽ và linh hoạt. Các bản cập nhật mới như Desktop Mode trên Android và iPadOS 26 đã biến tablet thành những thiết bị tương tự như MacBook với màn hình cảm ứng để chứng minh sự tập trung của các nhà phát triển vào chức năng này.
Khi việc chuyển đổi từ tablet sang laptop trở nên dễ dàng hơn, người dùng hoàn toàn có thể tiết kiệm chi phí mua sắm, đặc biệt nếu họ đã sở hữu một chiếc tablet. Với sự kết hợp giữa các phụ kiện phù hợp, người dùng có thể tận hưởng tất cả chức năng quan trọng của laptop, đồng thời có được sự nhẹ nhàng và dễ dàng mang theo.
Để tối ưu hóa trải nghiệm sử dụng tablet, người dùng có thể kích hoạt các tính năng Desktop Mode trong phần Settings. Đối với iPad, hãy vào phần Multitasking & Gestures trong Settings để bật Stage Manager, từ đó giúp người dùng quản lý các ứng dụng và cửa sổ một cách linh hoạt. Còn đối với tablet Android, các tính năng sẽ khác nhau tùy theo thương hiệu, như DeX mode trên Samsung Galaxy hoặc Workstation Mode trên Xiaomi Pad.
Ngoài việc điều chỉnh cài đặt, việc chọn bàn phím và chuột phù hợp cũng rất quan trọng. Mặc dù bàn phím Magic Keyboard của Apple là một lựa chọn hàng đầu, người dùng cũng có thể tìm thấy nhiều lựa chọn giá rẻ hơn trên thị trường. Hãy kiểm tra chất lượng bàn phím để xem có thể giúp bản thân có trải nghiệm giống như làm việc trên các mẫu laptop hay không.
Để tăng cường tính hữu dụng, người dùng cũng nên xem xét thêm các phụ kiện như bộ chia USB nhằm mở rộng khả năng kết nối và lưu trữ. Ngoài ra, việc sử dụng dịch vụ lưu trữ đám mây hoặc ổ lưu trữ bên ngoài cũng sẽ giúp người dùng quản lý dữ liệu hiệu quả hơn. Cuối cùng, một cục sạc dự phòng sẽ giúp duy trì thời gian sử dụng tablet mà không cần lo lắng về nguồn điện.
Với những cài đặt và phụ kiện phù hợp, người dùng hoàn toàn có thể biến tablet của mình thành một thiết bị thay thế laptop hiệu quả mà không cần tốn quá nhiều chi phí.
