Vừa qua Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Phú Thọ đã ra quyết định khởi tố vụ án hình sự về tội xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan theo điều 225 Bộ luật Hình sự, đồng thời tổ chức khám xét khẩn cấp 5 địa điểm tại Hà Nội, Phú Thọ là các công ty cung cấp máy tính và cài đặt phần mềm.
Đây là vụ án đầu tiên trên phạm vi cả nước bị khởi tố liên quan đến hành vi sử dụng trái phép phần mềm máy tính có bản quyền.
Trao đổi với Tuổi Trẻ, đại biểu Trịnh Thị Tú Anh, thành viên Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội, cho rằng việc sử dụng phần mềm máy tính không có bản quyền tại Việt Nam vẫn còn diễn ra khá phổ biến, đặc biệt là hệ điều hành Windows, bộ ứng dụng Microsoft Office…
Bà nêu rõ Việt Nam đã có tương đối đầy đủ các quy định về bảo hộ quyền tác giả với phần mềm máy tính, từ xử phạt hành chính đến trách nhiệm hình sự. Song vấn đề lớn nhất nằm ở hiệu quả thực thi và khả năng tuân thủ của thị trường.
Trong một thời gian dài, nhiều tổ chức, cá nhân đánh giá rằng khả năng bị phát hiện hoặc xử lý là rất thấp, trong khi chi phí mua bản quyền phần mềm lại tương đối cao so với khả năng tài chính. Khi cán cân lợi ích được đặt như vậy thì hành vi sử dụng phần mềm không có bản quyền dễ trở thành lựa chọn phổ biến.
Bên cạnh đó nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa đang gặp khó khăn trong việc tiếp cận các giải pháp phần mềm hợp pháp với chi phí phù hợp. Với một số lĩnh vực chuyên môn như thiết kế kỹ thuật, kiến trúc, cơ khí hay đồ họa, chi phí bản quyền phần mềm có thể chiếm tỉ trọng đáng kể.
Cùng với đó văn hóa tôn trọng quyền sở hữu trí tuệ chưa thực sự hình thành đầy đủ trong xã hội. Nhiều người sẵn sàng bỏ tiền mua thiết bị phần cứng nhưng lại cho rằng phần mềm có thể sử dụng miễn phí.
Đại biểu Tú Anh chỉ ra hiện đang có sự phân tán trong hệ thống thực thi. Thẩm quyền xử lý vi phạm bản quyền phần mềm hiện trải rộng qua nhiều đầu mối nhưng phối hợp giữa các lực lượng chưa thực sự nhịp nhàng.
“Vụ án Công an tỉnh Phú Thọ khởi tố vừa qua có ý nghĩa lớn, là tín hiệu chính sách quan trọng. Điều này cho thấy các quy định về bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ không còn chỉ tồn tại trên giấy mà đang được thực thi bằng các công cụ pháp lý mạnh hơn thay vì chỉ hành chính”, bà Tú Anh nhấn mạnh.
Song bà cho rằng mục tiêu cuối cùng không phải xử lý được bao nhiêu vụ án mà cần làm thay đổi hành vi của thị trường theo hướng tuân thủ pháp luật. Để làm được điều đó, cần triển khai đồng thời nhiều giải pháp. Trước hết, khu vực Nhà nước phải thực sự đi đầu trong việc sử dụng phần mềm hợp pháp. Các cơ quan công quyền cần được kiểm tra, đánh giá định kỳ về tình trạng sử dụng phần mềm có bản quyền hoặc phần mềm nguồn mở hợp pháp. Nhà nước phải là chủ thể nêu gương trước khi yêu cầu doanh nghiệp và người dân thực hiện.
Thêm vào đó cần giảm chi phí tuân thủ bằng cách thúc đẩy mạnh hơn việc sử dụng phần mềm nguồn mở và phát triển các sản phẩm phần mềm trong nước. Đối với nhiều nhu cầu văn phòng thông thường, các giải pháp nguồn mở hiện nay đã đáp ứng tương đối tốt yêu cầu sử dụng. Đây là hướng đi mà nhiều quốc gia đã lựa chọn để vừa bảo đảm tuân thủ bản quyền, vừa nâng cao tính tự chủ về công nghệ.
Một giải pháp được bà Tú Anh nêu thêm là cần có lộ trình phù hợp đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa. Việc tăng cường thực thi pháp luật là cần thiết, nhưng cần nghiên cứu các cơ chế hỗ trợ chuyển đổi, các mô hình cấp phép linh hoạt hoặc các chương trình hợp tác giúp doanh nghiệp tiếp cận phần mềm hợp pháp với chi phí phù hợp.
Đại biểu Trịnh Xuân An, ủy viên chuyên trách của Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại, đề xuất 5 nội dung nhằm giải quyết vấn đề này. Trong đó, ông nhấn mạnh cần có cách tiếp cận tổng thể, kết hợp giữa hoàn thiện thể chế, nâng cao nhận thức, hỗ trợ chuyển đổi, tăng cường thực thi pháp luật.
Đầu tiên, theo ông cần tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật về sở hữu trí tuệ theo hướng đồng bộ với các cam kết quốc tế mà Việt Nam đã tham gia, đặc biệt các hiệp định thương mại thế hệ mới như WTO, TRIPS Agreement, CPTPP và EVFTA.
Pháp luật cần quy định rõ hơn trách nhiệm của tổ chức, doanh nghiệp trong quản lý tài sản số, sử dụng phần mềm hợp pháp, đồng thời hoàn thiện cơ chế kiểm tra, thanh tra, xử lý vi phạm trong môi trường số. Quan trọng hơn, cần bảo đảm tính dự báo, minh bạch để doanh nghiệp có thời gian chuyển đổi, tránh tạo cú sốc trong quá trình thực thi.
Thứ hai, cần thay đổi tư duy từ “chống phần mềm lậu” sang “thúc đẩy sử dụng phần mềm hợp pháp”. Với một nước đang phát triển, giải pháp chỉ dựa vào xử phạt sẽ khó mang lại hiệu quả bền vững.
Nhà nước có thể khuyến khích các doanh nghiệp công nghệ cung cấp các gói bản quyền phù hợp với khả năng chi trả của doanh nghiệp nhỏ, hộ kinh doanh, trường học và người dân. Đồng thời, đẩy mạnh sử dụng phần mềm mã nguồn mở trong khu vực công, giáo dục và nghiên cứu khoa học…
Thứ ba, cần coi đây là một nội dung của chiến lược chuyển đổi số quốc gia. Chuyển đổi số không chỉ là số hóa quy trình mà còn phải xây dựng văn hóa số và đạo đức số.
Các trường học, đại học, viện nghiên cứu cần đưa nội dung tôn trọng quyền sở hữu trí tuệ vào chương trình đào tạo. Nếu sinh viên từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường đã quen với việc sử dụng phần mềm crack sẽ rất khó hình thành môi trường đổi mới sáng tạo lành mạnh trong tương lai.
Thứ tư, theo ông An, cần phát huy vai trò của các mạng lưới khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo. Các trung tâm đổi mới sáng tạo, vườn ươm doanh nghiệp, trường đại học, khu công nghệ cao cần trở thành những hạt nhân lan tỏa văn hóa sử dụng tài sản trí tuệ hợp pháp. Việt Nam đang hướng tới nền kinh tế dựa trên tri thức, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo.
Vì vậy, không thể kỳ vọng doanh nghiệp Việt Nam được bảo vệ bản quyền phần mềm, sáng chế hay dữ liệu ở nước ngoài nếu trong nước vẫn tồn tại tâm lý dễ dãi với việc vi phạm bản quyền.
Và cuối cùng, ông cho rằng cần tăng cường thực thi pháp luật nhưng theo lộ trình hợp lý. Trọng tâm trước mắt nên hướng vào các hành vi có tính thương mại, tổ chức hoặc thu lợi bất chính quy mô lớn, các doanh nghiệp cố tình sử dụng phần mềm lậu trong hoạt động kinh doanh, các đối tượng chuyên crack, phân phối và kinh doanh phần mềm vi phạm bản quyền.
Với người sử dụng cá nhân, cần ưu tiên tuyên truyền, cảnh báo để họ nhận biết được đâu là phần mềm lậu, cần tránh không nên sử dụng và hỗ trợ chuyển đổi trước khi áp dụng các biện pháp xử lý nghiêm khắc hơn.
Theo Neowin, sau hơn một thế kỷ gây tranh cãi, bí ẩn về cách các electron đi xuyên qua các rào cản năng lượng bên trong CPU và GPU cuối cùng đã được các nhà khoa học làm sáng tỏ, mở đường cho những con chip siêu mạnh trong tương lai.
Nếu không có hiệu ứng 'đường hầm lượng tử', những chiếc máy tính hay smartphone ngày nay sẽ không bao giờ tồn tại. Đây là hiện tượng cho phép các hạt electron vượt qua các rào cản năng lượng mà theo lý thuyết vật lý thông thường là không thể. Tuy nhiên, suốt 100 năm qua, giới khoa học chỉ biết 'đầu' và 'cuối' của quá trình này, còn diễn biến bên trong 'đường hầm' vẫn là một hộp đen bí ẩn.
Nhưng mọi thứ đã dần được vén màn. Mới đây, nhóm nghiên cứu từ POSTECH (Hàn Quốc) và Viện Max Planck (Đức) đã công bố kết quả nghiên cứu đáng chú ý trên tạp chí Physical Review Letters. Bằng cách sử dụng các xung laser siêu mạnh, họ phát hiện ra rằng các electron không hề lướt qua rào cản một cách êm đềm. Ngược lại, chúng xảy ra một quá trình gọi là 'va chạm lại dưới rào cản' (Under-The-Barrier Recollision - UBR) - tức là va chạm với hạt nhân nguyên tử ngay khi đang ở trong lòng rào cản năng lượng.
Khám phá này không chỉ có ý nghĩa về mặt lý thuyết. Việc hiểu rõ và kiểm soát được cách electron 'xuyên tường' chính là chìa khóa để chế tạo các bóng bán dẫn nhỏ hơn, nhanh và ít tỏa nhiệt hơn.
Hiện nay, khi kích thước chip đang tiến dần đến giới hạn vật lý (chỉ vài nanomet), hiện tượng electron tự ý 'xuyên tường' gây rò rỉ điện năng là một trong những trở ngại lớn nhất khiến chip bị nóng và giảm hiệu năng. Hiểu rõ cơ chế va chạm UBR sẽ giúp các gã khổng lồ như Intel, Nvidia hay AMD thiết kế các cấu trúc mạch tối ưu hơn, giúp máy tính thế hệ mới đạt được tốc độ xử lý từng được cho là bất khả thi.
Giáo sư Dong Eon Kim, người dẫn đầu nghiên cứu, khẳng định giờ đây con người đã có thể bắt đầu học cách "điều khiển electron theo ý muốn". Đây là bước đệm quan trọng không chỉ cho chip silicon truyền thống mà còn cho sự phát triển của máy tính lượng tử và các hệ thống laser siêu nhanh.
Trận chiến công nghệ trong tương lai sẽ không chỉ nằm ở việc thu nhỏ kích thước mà còn là cuộc đua làm chủ những hạt electron siêu nhỏ ngay trong những khoảnh khắc 'xuyên tường' kỳ diệu này.
Ngày 10/6, Qualia, công ty phát triển hệ thống huấn luyện robot hình người có trụ sở tại Copenhagen (Đan Mạch) và văn phòng ở Stockholm (Thụy Điển), đăng trên X một video về người máy với kiểu dáng "chuẩn", bước vào căn bếp để rửa bát và lau bàn. Các động tác được thực hiện nhuần nhuyễn, bước đi tự nhiên và hành động dứt khoát.
"Chúng tôi đào tạo các mô hình có khả năng thể hiện hình thể, cho phép robot hình người thực hiện nhiệm vụ thủ công thực tế. Chúng hoạt động hiệu quả ngay tại hiện trường, không chỉ trình diễn", công ty chú thích.
Tuy nhiên, theo Futurism, các động tác "sống động đến mức kinh ngạc", khiến nhiều người hoài nghi, thắc mắc liệu có phải robot thật đang di chuyển trong thế giới vật lý, hay video là sản phẩm do AI tạo ra, hoặc người thật đóng vai. Trước hàng loạt nghi vấn, CEO Qualia Fabian Kerj thừa nhận nhân vật trong video không phải robot.
"Đó không là người máy thực sự. Chúng tôi xây dựng cơ sở hạ tầng đào tạo, không phải phần cứng", Kerj trả lời một bình luận trên X.
"Nhưng tôi đã thu hút được sự chú ý của bạn rồi đấy", Kerj tiếp tục trả lời một bình luận khác, kèm biểu tượng mặt cười.
Hành động trên lập tức bị phản ứng. "Chẳng phải cách làm này gây hiểu nhầm và đánh lừa mọi người sao?", tài khoản Reddit Flewson viết. "Có thể các đối tác sẽ phải xem lại cách làm việc của công ty này".
"Một doanh nghiệp lấp lửng, không trung thực", tài khoản Dercatai đồng tình. "Họ thậm chí không sản xuất robot".
"Tôi sẽ đổ lỗi cho Elon Musk vì khởi xướng trò vớ vẩn này", tài khoản Reddit iHexx hài hước nói, nhắc đến việc Tesla từng sử dụng người thật để quảng bá cho Optimus. Khi robot hình người Optimus được giới thiệu lần đầu năm 2021, dự án mới nằm trên bản vẽ, nên được trình diễn bởi một diễn viên mặc đồ mô phỏng và Tesla cũng công khai về việc này.
Tài khoản X của Qualia sau đó cũng lên tiếng lỗi cộng đồng: "Chúng tôi chưa sản xuất phần cứng. Nhưng có thể sẽ sớm thôi".
Thực tế, Qualia cung cấp giải pháp phần mềm huấn luyện robot hình người, chưa sản xuất thiết bị phần cứng. Công ty tuyên bố là đối tác chương trình Robotics Program, do Google DeepMind thực hiện tại châu Âu. Google hiện chưa đưa ra bình luận.
Chia sẻ tại triển lãm Computex Taipei 2026 (chính thức diễn ra từ ngày 2/6 đến 5/6) ông James Huang, Chủ tịch TAITRA, cho biết thế giới đã trải qua nhiều cuộc cách mạng công nghệ khác nhau, từ máy tính cá nhân, Internet, thiết bị di động cho đến đám mây. Đến nay, trí tuệ nhân tạo (AI) đang trở thành trọng tâm phát triển trên toàn cầu.
"Kỷ nguyên công nghệ tiếp theo sẽ không được định hình bởi bất cứ công ty hay mô hình AI nào. Thay vào đó, ngành công nghệ sẽ cần được con người và AI cùng nhau xây dựng. AI không còn chỉ là một công cụ mà đã trở thành một con đường dẫn đến thế giới mới", ông James Huang nhận định.
Computex Taipei 2026 diễn ra tại Đài Loan, Trung Quốc với chủ đề "AI Together" sẽ tập trung vào 3 lĩnh vực chính, bao gồm AI và Điện toán, Robot và Di động, và Công nghệ thế hệ tiếp theo.
Chip Nvidia Arm dành cho máy tính
Những ngày gần đây, ba ông lớn công nghệ gồm Nvidia, Microsoft và Arm đồng loạt đăng tải thông điệp "A New Era of PC" (tạm dịch: Một kỷ nguyên máy tính cá nhân mới). Động thái này khiến thị trường đồn đoán về những công bố của ba công ty tại triển lãm Computex 2026.
Theo PCMag, Computex 2026 sẽ là nơi mà Nvidia công bố chip xử lý Arm N1X hoàn toàn mới. Con chip này sẽ tích hợp CPU 20 nhân và GPU kiến trúc Blackwell. Trong đó, cụm CPU sở hữu 10 nhân hiệu năng cao và 10 nhân tiết kiệm điện, còn GPU được cho là có 6.144 nhân CUDA.
Một số thông tin rò rỉ cho biết con chip N1X sẽ được sản xuất trên tiến trình 3nm và hỗ trợ tối đa 128GB RAM chuẩn LPDDR5X. Điều này cho phép bộ xử lý có thể đạt được hiệu suất cao trong khi vẫn tối ưu điện năng khi trang bị trên những dòng laptop mỏng nhẹ.
Bước tiến của Nvidia vào thị trường máy tính Windows Arm đặt hãng vào thế đối đầu với Intel và AMD. Tuy vậy, các chuyên gia kỳ vọng động thái của Nvidia có thể vực dậy thị phần của Windows Arm, vốn còn tương đối hạn chế trên thị trường.
Nếu mọi thứ đi đúng hướng, người dùng sẽ được hưởng lợi khi những chiếc laptop Windows Arm sắp tới có thể xử lý nhiều tác vụ nặng như trí tuệ nhân tạo, chơi game hay chỉnh sửa video mà không cần trang bị GPU rời.
Laptop Windows cạnh tranh MacBook Neo
Vài tháng qua, Apple đã khiến thị trường máy tính xách tay toàn cầu chao đảo khi phát hành chiếc MacBook Neo. Dòng sản phẩm này đã chứng minh rằng máy tính xách tay phổ thông không nhất thiết phải là những khối nhựa với màn hình kém chất lượng và bàn phím ọp ẹp.
Apple bán MacBook Neo với giá chỉ từ 600 USD. Điều này đã gây ra áp lực cạnh tranh không nhỏ đối với các nhà sản xuất laptop Windows, đặc biệt là trong bối cảnh biên lợi nhuận của những sản phẩm phổ thông ngày càng mỏng.
Do đó, nhiều thông tin kỳ vọng các hãng máy tính Windows sẽ đưa ra câu trả lời đáp trả lại Apple tại Computex 2026.
Qualcomm được cho là sẽ công bố chip Snapdragon C hướng tới những mẫu laptop thuộc phân khúc giá dưới 300 USD. Con chip này không tập trung vào hiệu suất, thay vào đó sẽ hướng tới mục tiêu tối ưu thời lượng pin cùng khả năng xử lý AI.
Ngoài ra, Intel cũng có thể sẽ giới thiệu bộ xử lý mới với tên gọi Wildcat Lake để cạnh tranh trong phân khúc máy tính phổ thông. Tuy vậy, những thông tin về con chip này đến nay vẫn chưa được tiết lộ.
Cuộc chiến trên thị trường máy chơi game cầm tay
Thị trường máy chơi game cầm tay đang trở nên sôi động hơn với sự cạnh tranh quyết liệt giữa các ông lớn công nghệ. Hiện tại, phân khúc này đang được dẫn dắt bởi những cái tên quen thuộc như Nintendo Switch 2 sử dụng phần cứng của Nvidia và Arm, hay Steam Deck và các dòng máy tương tự chạy trên nền tảng của AMD.
Intel cũng thể hiện quyết tâm trong việc thách thức vị thế của AMD bằng cách tung ra dòng vi xử lý chuyên dụng mới. Tâm điểm của sự thay đổi này đến từ dòng chip Intel Arc G3 và G3 Extreme.
Đây là những bộ xử lý được thiết kế riêng biệt cho máy chơi game cầm tay, dựa trên kiến trúc của dòng Intel Core Ultra Series 3. Điểm mạnh của dòng chip này nằm ở bộ xử lý đồ họa tích hợp mạnh mẽ, kết hợp cùng các công nghệ như nâng cấp hình ảnh XeSS 3 và tạo khung hình đa lớp (multi-frame generation).
Những cải tiến này hứa hẹn sẽ giúp thiết bị đạt được độ trung thực về hình ảnh và tốc độ khung hình tốt hơn, điều mà trước đây thường chỉ thấy trên các hệ thống lớn. Người dùng có thể chờ đợi các sản phẩm chuẩn bị ra mắt từ Acer, MSI hay OneXPlayer.
Robot tích hợp AI
Lĩnh vực robot đang bước vào một chương mới đầy hứa hẹn nhờ sự kết hợp mạnh mẽ với trí tuệ nhân tạo. Robot không còn là cỗ máy tự động hóa đơn giản trên dây chuyền sản xuất mà dần trở thành những thực thể có khả năng tư duy và hoạt động độc lập.
Khái niệm "AI vật lý" (Physical AI) kết hợp cùng tác nhân AI đang trở thành chìa khóa giúp máy móc tự hành và robot không còn chỉ là những thiết bị vô tri mà có thể tương tác thông minh hơn với môi trường xung quanh.
Một trong những xu hướng được kỳ vọng tại Computex 2026 là sự xuất hiện của các robot hình người và trợ lý robot cá nhân. Các chuyên gia tin rằng đây là thời điểm mà ngành công nghiệp cung cấp một cái nhìn thực tế về tương lai nơi robot hiện diện trong đời sống hàng ngày thay vì chỉ là những ý tưởng xa vời.
