Kim cương từ lâu được xem là một trong những loại đá quý có giá trị cao. Tuy nhiên, không phải người tiêu dùng nào cũng hiểu rõ các yếu tố quyết định chất lượng và giá trị của một viên kim cương.
Theo PGS.TS Nguyễn Khắc Giảng, Phó chủ tịch Hội Đá quý Việt Nam, thông qua góc nhìn ngọc học, kim cương quý nhưng không hề hiếm.
Những hiểu lầm phổ biến về kim cương
“Mỗi năm, trên thế giới (chủ yếu từ châu Phi, Nga và Canada) khai thác hàng tỷ carat kim cương thô (1 carat tương đương 0.2 gram), trong đó khoảng 10% sản lượng khai thác đạt chất lượng đủ để sử dụng trong chế tác trang sức”, PGS Giảng chia sẻ.
Điều này đồng nghĩa có hàng trăm triệu carat kim cương/năm được đưa vào ngành trang sức.
Thực tế thị trường trong vài năm trở lại đây cho thấy, trong khi giá trị của một số loại đá quý như ruby, sapphire hay spinel có xu hướng gia tăng, giá kim cương trên thị trường quốc tế lại liên tục điều chỉnh giảm, với mức giảm lên tới hàng chục phần trăm ở một số phân khúc.
Theo PGS.TS Nguyễn Khắc Giảng, một quan niệm khá phổ biến hiện nay là kim cương tự nhiên luôn vượt trội hoàn toàn so với kim cương nhân tạo, thậm chí một số người còn cho rằng kim cương nhân tạo chỉ là “đá giả” và không có giá trị tương xứng với số tiền bỏ ra.
Tuy nhiên, kim cương nhân tạo có thành phần hóa học tương tự kim cương tự nhiên, đều được cấu tạo từ carbon kết tinh. Loại vật liệu này cũng sở hữu nhiều đặc tính vật lý tương đồng như độ cứng, tỷ trọng, chiết suất và khả năng tán sắc ánh sáng – yếu tố tạo nên độ lấp lánh của viên đá.
Sự khác biệt chủ yếu nằm ở nguồn gốc hình thành: kim cương tự nhiên được tạo thành trong lòng đất qua các quá trình địa chất kéo dài hàng triệu năm, trong khi kim cương nhân tạo được sản xuất chỉ trong một thời gian ngắn (vài tuần đến vài tháng, tùy theo phương pháp) trong phòng thí nghiệm bằng các công nghệ mô phỏng điều kiện tự nhiên.
Một yếu tố quan trọng thúc đẩy sự phát triển của kim cương nhân tạo là giá thành.
PGS Giảng nhận định: “Hiện nay, ở nhiều phân khúc, kim cương nhân tạo có giá thấp hơn đáng kể so với kim cương tự nhiên có cùng các chỉ số chất lượng. Lợi thế về chi phí cùng những tiến bộ trong công nghệ sản xuất đang góp phần thúc đẩy xu hướng gia tăng sử dụng kim cương nhân tạo trong tương lai”.
Đặc biệt, giá trị của viên kim cương dựa trên tiêu chuẩn 4Cs, gồm màu sắc (Color), độ tinh khiết (Clarity), trọng lượng carat và chất lượng cắt mài (Cut). Có một ngoại lệ là các dòng kim cương màu tự nhiên (Fancy Diamond), vốn được định giá theo những tiêu chí riêng.
Kim cương còn là tài sản tích trữ?
“Cách đây khoảng một thập kỷ, việc xem kim cương như một tài sản có khả năng lưu giữ giá trị là quan điểm tương đối phù hợp với bối cảnh thị trường khi đó. Tuy nhiên, những năm gần đây, thị trường kim cương đã có nhiều thay đổi đáng kể”, PGS Giảng cho biết.
Sự phát triển nhanh của công nghệ sản xuất kim cương nhân tạo, cùng với sự xuất hiện của các vật liệu có đặc tính quang học tương đồng như moissanite, CZ (cubic zirconia), đã tạo thêm nhiều lựa chọn cho người tiêu dùng.
Bên cạnh đó, các yếu tố liên quan đến tính bền vững, trách nhiệm xã hội và nguồn gốc sản phẩm cũng ngày càng ảnh hưởng đến hành vi tiêu dùng tại nhiều thị trường lớn trên thế giới.
Dưới góc độ ngọc học, kim cương nhân tạo có thành phần hóa học và các đặc tính vật lý cơ bản tương đồng với kim cương tự nhiên, cho phép sử dụng hiệu quả trong các sản phẩm trang sức.
Mặc dù trữ lượng kim cương tự nhiên về lý thuyết là hữu hạn, sự gia tăng nhanh chóng về sản lượng và mức độ chấp nhận của thị trường đối với kim cương nhân tạo đang làm giảm đáng kể tác động của yếu tố khan hiếm đối với giá trị thương mại của kim cương tự nhiên.
Ngoài ra, trên thị trường tồn tại nhiều hệ thống kiểm định kim cương khác nhau. Trong đó, các chứng thư do những tổ chức kiểm định quốc tế uy tín như GIA hay IGI cấp thường được giới chuyên môn và thị trường sử dụng làm cơ sở tham chiếu khi đánh giá chất lượng và giá trị của sản phẩm.
Giá trị của một sản phẩm trang sức kim cương cũng không chỉ đến từ bản thân viên đá. Đối với các thương hiệu cao cấp, giá bán còn phản ánh nhiều yếu tố khác như thiết kế, tay nghề chế tác, dịch vụ đi kèm, lịch sử phát triển và giá trị thương hiệu.
Ngoài nhóm kim cương thương mại phục vụ phần lớn nhu cầu tiêu dùng, còn có các phân khúc cao cấp, xa xỉ hoặc sưu tầm dành cho những người có yêu cầu đặc biệt về độ hiếm, tính độc đáo và giá trị lịch sử của viên đá.
Mỗi phân khúc có những tiêu chí đánh giá và cách tiếp cận riêng, do đó không thể áp dụng cùng một thước đo giá trị cho tất cả các loại kim cương.
“Trước khi quyết định mua, người tiêu dùng nên trang bị những kiến thức cơ bản về hệ thống đánh giá 4C và ý nghĩa của chứng thư kiểm định nhằm lựa chọn sản phẩm phù hợp với nhu cầu sử dụng và khả năng tài chính”, PGS Giảng kết luận.
Loài bọ ngựa màu sắc sặc sỡ, đẹp như hoa phong lan
Nếu thường xuyên sử dụng mạng xã hội, đôi khi bạn sẽ bắt gặp hình ảnh về một loài bọ ngựa có màu sắc sặc sỡ, đẹp mắt như những bông hoa.
Nhiều người lần đầu nhìn thấy sẽ cho rằng đây là sản phẩm chỉnh sửa bằng phần mềm đồ họa hoặc do các công cụ trí tuệ nhân tạo tạo ra. Tuy nhiên, ngoài tự nhiên thực sự tồn tại một loài bọ ngựa mang vẻ ngoài rực rỡ như vậy.
Loài côn trùng được nhắc đến là bọ ngựa hoa phong lan, còn gọi là bọ ngựa phong lan hay bọ ngựa hoa biết đi, có tên khoa học Hymenopus coronatus.
Chúng sinh sống trong những khu rừng mưa ẩm ướt ở Đông Nam Á, bao gồm Việt Nam, Malaysia, Indonesia, Thái Lan…
Theo Viện Sinh thái và Tài nguyên sinh vật Việt Nam, tại nước ta, loài này phân bố chủ yếu trong các khu rừng rậm, rừng mưa nhiệt đới ở độ cao dưới 1.000 mét so với mực nước biển, trải dài từ Bắc vào Nam.
Tên gọi bọ ngựa hoa phong lan bắt nguồn từ ngoại hình đặc biệt của chúng. Cơ thể thường có màu trắng, hồng hoặc vàng, cùng những thùy lớn ở chân trước trông như cánh hoa. Loài này còn nổi bật với động tác lắc lư tại chỗ, giống những bông hoa đung đưa trong gió.
Màu sắc cơ thể của bọ ngựa hoa phong lan thay đổi tùy môi trường sống, giúp chúng dễ dàng ngụy trang giữa các bụi hoa cùng màu để tránh kẻ thù, đồng thời thuận lợi hơn khi phục kích con mồi.
Loài này có tốc độ săn mồi rất nhanh. Thức ăn chủ yếu là các côn trùng thụ phấn như ong, bướm, châu chấu… Đôi khi, chúng còn ăn cả thằn lằn cỡ nhỏ hoặc chuối chín để bổ sung vi chất cho cơ thể.
Trong điều kiện khan hiếm thức ăn hoặc khi bị nuôi nhốt, bọ ngựa hoa phong lan có thể ăn thịt đồng loại, dù hiện tượng này khá hiếm gặp.
Kẻ thù tự nhiên của chúng gồm thằn lằn, tắc kè, cóc, chim và các loài gặm nhấm.
Con đực trưởng thành thường dài khoảng 2,5cm, trong khi con cái có thể đạt tới 7cm. Nhờ kích thước nhỏ hơn, con đực di chuyển nhanh nhẹn hơn con cái. Tuổi thọ trung bình của loài này dao động từ 5-9 tháng; trong đó cá thể đực phát triển nhanh nhưng sống ngắn hơn cá thể cái.
Tập tính ăn thịt bạn tình sau khi giao phối
Bọ ngựa hoa phong lan không có mùa sinh sản cố định, mà phụ thuộc vào thời tiết (thường bắt đầu khi vào mùa mưa). Quá trình tìm bạn tình của bọ ngựa hoa phong lan đực là một quá trình nguy hiểm và có thể phải đánh đổi bằng cả tính mạng.
Đầu tiên, bọ ngựa hoa phong lan đực phải tìm cách tiếp cận với những con cái để bắt đầu quá trình giao phối. Do bọ ngựa đực có kích thước nhỏ và có thể bị bọ ngựa cái nhìn nhầm là con mồi, chúng phải tìm cách tiếp cận con cái một cách chậm rãi từ phía sau. Đôi khi, quá trình tiếp cận này sẽ phải mất nhiều giờ đồng hồ.
Giống như các loài bọ ngựa khác, bọ ngựa hoa phong lan cái cũng nổi tiếng với hành vi ăn thịt bạn tình ngay trong hoặc sau khi kết thúc quá trình giao phối. Nhiều bọ ngựa đực bị con cái cắn đứt đầu vẫn tiếp tục phản xạ giao phối để hoàn thành quá trình thụ tinh.
Sở dĩ bọ ngựa cái ăn thịt bạn tình sau khi giao phối vì chúng cần bổ sung dinh dưỡng để nuôi trứng, trong đó bọ ngựa đực là con mồi gần nhất mà chúng không phải tốn công đi săn. Tuy nhiên, trong trường hợp bọ ngựa cái đã ăn no trước khi giao phối, hoặc bọ ngựa đực vẫn đủ nhanh chạy thoát kịp ngay sau khi giao phối thì con đực vẫn có cơ hội sống sót.
Sau khi giao phối thành công khoảng từ một đến 2 tuần, bọ ngựa cái sẽ đẻ các bọc trứng rải rác lên cành cây. Việc giao phối và đẻ trứng xảy ra trong mùa mưa, khi độ ẩm không khí lớn, giúp ngăn chặn tình trạng trứng bị khô và chết.
Bọ ngựa hoa phong lan cái chỉ cần giao phối một lần duy nhất trong đời để lưu trữ tinh trùng. Sau khi đẻ bọc trứng đầu tiên, cứ sau khoảng 2 đến 4 tuần, bọ ngựa cái lại tiếp tục đẻ những bọc trứng tiếp theo cho đến khi hết vòng đời. Một con bọ ngựa phong lan cái trưởng thành có thể đẻ từ 4 đến 7 bọc trứng trong suốt cuộc đời của mình.
Sau khoảng từ 4 đến 6 tuần nằm trong bọc trứng, ấu trùng bọ ngựa sẽ bắt đầu nở. Trứng nở vào giai đoạn cuối mùa mưa, khi nguồn thức ăn dồi dào, giúp ấu trùng bọ ngựa tăng khả năng sống sót.
Tình trạng bảo tồn của bọ ngựa hoa phong lan
Dù đẹp mắt và hiếm gặp, bọ ngựa hoa phong lan không bị xếp vào nhóm động vật nguy cấp cần bảo tồn ngoài tự nhiên, do số lượng quần thể của loài bọ ngựa này vẫn chưa được đánh giá đầy đủ.
Dù vậy, theo Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế (IUCN), quần thể loài bọ ngựa hoa phong lan có xu hướng giảm nhẹ do mất môi trường sống cũng như bị đánh bắt để làm vật nuôi.
IUCN xếp loài bọ ngựa này vào nhóm động vật “Ít quan tâm”.
Tại Việt Nam, chưa có thống kê về số lượng của quần thể bọ ngựa hoa phong lan, nhưng loài bọ ngựa hoa phong lan vẫn chưa bị đưa vào Sách đỏ Việt Nam, cũng như không được pháp luật bảo vệ, cho thấy quần thể của loài bọ ngựa này vẫn còn ổn định.
Vào ngày Chủ nhật vừa qua (29/3), SpaceX - công ty hàng không vũ trụ do tỷ phú Elon Musk làm chủ - thông báo mất liên lạc với vệ tinh mang số hiệu 34343. Đây là vệ tinh nằm trong dự án Starlink, dịch vụ cung cấp kết nối Internet thông qua vệ tinh.
Mới đây, công ty này xác nhận vệ tinh đã gặp “sự cố bất thường” khi đang bay ở quỹ đạo thấp (độ cao khoảng 560km so với mặt đất) và đã phát nổ.
Sự cố đã tạo ra hàng chục mảnh vỡ khác nhau, nhưng Starlink trấn an rằng các mảnh vỡ sẽ không gây ra rủi ro đối với hàng nghìn vệ tinh và vật thể bay nhân tạo khác ở cùng độ cao, trong đó có Trạm vũ trụ Quốc tế (ISS).
SpaceX cũng khẳng định các mảnh vỡ của vệ tinh sẽ không ảnh hưởng đến vụ phóng tàu sứ mệnh Artemis II của NASA để đưa người lên Mặt Trăng, diễn ra vào chiều nay (rạng sáng 2/4 theo giờ Việt Nam).
“Phân tích mới nhất cho thấy sự cố này không gây ra rủi ro mới nào cho Trạm Vũ trụ Quốc tế, phi hành đoàn của nó hoặc cho vụ phóng sắp tới của sứ mệnh Artemis II của NASA”, SpaceX cho biết trong một bài đăng trên mạng xã hội X.
SpaceX cho biết các mảnh vỡ của vệ tinh sẽ bốc cháy hoàn toàn trên khí quyển trong vòng vài tuần tới. Công ty cho biết đang tiến hành điều tra nguyên nhân của sự cố.
Mặc dù SpaceX chỉ gọi vụ việc là “sự cố bất thường”, nhưng theo LeoLabs - công ty công nghệ vũ trụ chuyên cung cấp dịch vụ theo dõi vệ tinh và cảnh báo về rác vũ trụ trong quỹ đạo Trái Đất thấp - nhận định vệ tinh của SpaceX đã phát nổ.
Hệ thống radar của LeoLabs đã lập tức phát hiện hàng chục vật thể ở khu vực xung quanh vệ tinh sau sự cố xảy ra, cho thấy đây là một vụ nổ và LeoLabs gọi là “sự kiện tạo ra mảnh vỡ”. LeoLabs nhận định sự cố xảy ra từ bên trong vệ tinh, không phải do va chạm với mảnh vỡ không gian hoặc một vệ tinh khác.
LeoLabs không nêu bật cảnh báo nguy hiểm nào từ các mảnh vỡ vệ tinh. Công ty nhận định các mảnh vỡ này nhiều khả năng sẽ rơi vào khí quyển và cháy rụi trong vài tuần tới.
SpaceX đã gặp một sự cố tương tự vào tháng 12 năm ngoái, khi công ty này đột ngột mất liên lạc với một vệ tinh khác và sau đó dường như cũng đã phát nổ. Sự cố xảy ra chỉ một tuần sau khi vệ tinh này suýt va chạm với một vệ tinh của Trung Quốc.
Sự cố mới nhất xảy ra ở độ cao khoảng 560km so với Trái Đất, là khu vực ngày càng trở nên chật chội với nhiều vệ tinh mới được phóng lên. Ước tính hiện có khoảng hơn 24.000 vật thể đang bay ở độ cao này, trong đó có khoảng 10.000 vệ tinh Starlink của SpaceX.
Vào đầu tháng 2 vừa qua, SpaceX còn gửi hồ sơ đề xuất lên Ủy ban Truyền thông Liên bang (FCC) để xin cấp phép phóng 1 triệu vệ tinh lên quỹ đạo Trái Đất tầm thấp để tạo ra một mạng lưới các trung tâm dữ liệu trên không gian.
Theo các nhà phân tích độc lập, SpaceX đã không sử dụng đến từ “vụ nổ” mà chỉ gọi là “sự cố bất thường” cho vụ việc mới xảy ra với vệ tinh của mình nhằm tránh ảnh hưởng đến kế hoạch lên sàn của công ty này.
SpaceX đang chuẩn bị cho đợt phát hành cổ phiếu ra công chúng được kỳ vọng là lớn nhất mọi thời đại. Theo nhiều thông tin, SpaceX đang muốn huy động khoảng 75 tỷ USD trong đợt chào bán đầu tiên, giúp công ty được định giá ở mức 1,75 nghìn tỷ USD.
Nếu có bất kỳ sự cố nào xảy ra với vệ tinh của SpaceX trước thời điểm lên sàn cũng sẽ ảnh hưởng đến mức giá chào bán cổ phiếu của công ty.
Ngày 28/5, tại Trung tâm Ứng dụng tiến bộ khoa học và công nghệ TP Cần Thơ diễn ra lễ khai mạc “Kết nối cung cầu công nghệ - sản phẩm chủ lực, OCOP gắn với truy xuất nguồn gốc TP Cần Thơ” năm 2026.
Sự kiện diễn ra từ ngày 28 đến 30/5 tại Cần Thơ, quy tụ khoảng 150 gian hàng giới thiệu các sản phẩm ứng dụng khoa học công nghệ, nông nghiệp công nghệ cao và nhiều giải pháp chuyển đổi số.
Ông Nguyễn Phương Tuấn, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, công nghệ và Môi trường của Quốc hội, đánh giá cao nỗ lực của Cần Thơ trong việc phát triển các sản phẩm chủ lực, với hơn 900 sản phẩm OCOP của 454 chủ thể đạt hạng từ 3 sao trở lên.
Ông kỳ vọng sàn giao dịch công nghệ tại Cần Thơ sẽ không chỉ là nơi trưng bày truyền thống mà còn vươn tầm trở thành đầu mối kết nối động, không gian số hóa giúp các doanh nghiệp dễ dàng tìm kiếm chuyên gia, giải pháp chuyển đổi số và tự động hóa phù hợp với quy mô của mình.
Bà Nguyễn Thị Ngọc Điệp, Phó Chủ tịch UBND TP Cần Thơ, nhấn mạnh vai trò then chốt của khoa học, công nghệ và chuyển đổi số trong việc nâng cao năng suất, chất lượng cạnh tranh của sản phẩm và doanh nghiệp địa phương. Bà cũng khẳng định đây là nền tảng phát triển bền vững nông nghiệp, nông thôn và các sản phẩm OCOP.
Theo bà Điệp, công tác truy xuất nguồn gốc đối với sản phẩm chủ lực và sản phẩm OCOP của thành phố đã từng bước được chuẩn hóa, gắn với mã số, mã vạch điện tử và nền tảng số. Tuy nhiên, hoạt động kết nối cung cầu công nghệ vẫn còn một số hạn chế, sự gắn kết giữa nhà khoa học, viện, trường, doanh nghiệp và các chủ thể sản xuất chưa thực sự mạnh mẽ.
Phó Chủ tịch TP Cần Thơ kỳ vọng sự kiện này sẽ là cơ hội để đẩy mạnh kết nối cung cầu công nghệ, quảng bá và xúc tiến các sản phẩm của thành phố và khu vực ĐBSCL, mở rộng thị trường trong nước và hướng đến xuất khẩu. Đồng thời, các đề xuất, kiến nghị từ sự kiện sẽ là cơ sở để thành phố tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách phát triển thị trường khoa học và công nghệ.
Ông Ngô Anh Tín, giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Cần Thơ cho biết, sàn giao dịch công nghệ TP Cần Thơ sẽ quy tụ các sản phẩm đặc thù, sản phẩm OCOP của cả nước, tạo không gian kết nối để doanh nghiệp giao lưu, học hỏi, trao đổi kinh nghiệm, hỗ trợ lẫn nhau, cùng hiện thực hóa nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội.
"Thông qua nguồn dữ liệu công nghệ đa dạng trong nước và quốc tế cùng sự đồng hành của các chuyên gia, Sàn sẽ giúp doanh nghiệp rút ngắn thời gian tìm kiếm giải pháp, giảm thiểu rủi ro và từng bước thu hẹp khoảng cách giữa nghiên cứu khoa học với hoạt động sản xuất thực tiễn", ông Tín cho biết.
