Chuyên gia ngọc học chỉ ra những hiểu lầm phổ biến về kim cương

Theo Hội Thiên văn và Vũ trụ học Việt Nam (VACA), mưa sao băng Eta Aquarids đang diễn ra và dự kiến đạt cực điểm vào ngày 6/5, từ sau 2h đến trước khi trời sáng.

Khi đó, điểm bức xạ của trận mưa hướng về dòng mảnh vụn sao chổi đang tiến tới đạt độ cao lớn nhất trên bầu trời đối với người quan sát ở bán cầu Bắc.

Trong điều kiện thời tiết thuận lợi, người quan sát có thể ghi nhận những vệt sao băng nổi bật trên bầu trời, tuy nhiên, do hiện tượng này diễn ra vào nửa cuối tháng Âm lịch, ánh trăng sẽ phần nào làm suy giảm khả năng quan sát, đặc biệt đối với các sao băng có độ sáng yếu.

Cụ thể, Mặt Trăng với khoảng 84% diện tích được chiếu sáng sẽ mọc lên từ chân trời đông nam ngay sau nửa đêm rạng sáng 6/5, khiến bầu trời trở nên sáng hơn. Điều này có thể làm lu mờ các sao băng có độ sáng yếu, khiến tần suất quan sát thực tế tại bán cầu Bắc giảm xuống dưới 10 vệt mỗi giờ.

Cách quan sát mưa sao băng

Để quan sát mưa sao băng Eta Aquarids, trước tiên cần xác định vị trí điểm bức xạ trong chòm sao Bảo Bình (Aquarius).

Tại Việt Nam, vào rạng sáng, chòm sao sẽ dần nhô lên từ chân trời phía Đông và rõ hơn sau khoảng 2-3 giờ. Nếu không quen xác định các chòm sao, bạn có thể đơn giản hướng mắt về phía Đông, quan sát ở độ cao khoảng 30-70 độ trên bầu trời.

Dù có vùng trung tâm là chòm sao Aquarius như nêu trên, thực tế thì các sao băng của Eta Aquarids có thể xuất hiện từ mọi hướng trên bầu trời.

Các sao băng Eta Aquarids được biết đến với những vệt sáng kéo dài sau khi vụt qua bầu trời. Người quan sát nên để mắt đã thích nghi với bóng tối (10-15 phút), vào giai đoạn cực điểm có thể ghi nhận khoảng 20-30 sao băng mỗi giờ trong điều kiện thời tiết lý tưởng và bầu trời ít ô nhiễm ánh sáng.

Cần lưu ý, mưa sao băng không diễn ra dày đặc mà xuất hiện ngắt quãng, đòi hỏi sự kiên nhẫn khi quan sát. Vì vậy, nên chuẩn bị tư thế thoải mái, như sử dụng ghế ngả lưng để theo dõi bầu trời trong thời gian dài.

Người quan sát không cần thiết bị hỗ trợ, việc quan sát bằng mắt thường là cách hiệu quả nhất để theo dõi hiện tượng này. Để tăng khả năng quan sát, người xem nên chọn nơi ít ô nhiễm ánh sáng, tầm nhìn thoáng về phía Đông.

Tin Gốc: Dân Trí

Trung Quốc đã đưa ba phi hành gia lên trạm vũ trụ vào Chủ nhật, trong đó một người sẽ ở lại nơi này suốt một năm. Đây là khoảng thời gian dài kỷ lục của Trung Quốc, nhằm phục vụ nghiên cứu về sinh lý con người trong môi trường không gian, hướng tới tham vọng đưa con người lên Mặt Trăng trước năm 2030.

Cơ quan Vũ trụ Có người lái Trung Quốc cho biết danh tính người ở lại sẽ được quyết định sau, tùy theo tiến độ nhiệm vụ.

Tàu Thần Châu 23 (Shenzhou-23) được phóng lúc 23h08 (giờ địa phương) bằng tên lửa đẩy Trường Chinh-2F Y23 tại Trung tâm Phóng vệ tinh Tửu Tuyền. Ba phi hành gia bao gồm, chuyên gia tải trọng Li Jiaying, chỉ huy Zhu Yangzhu và phi công Zhang Yuanzhi.

Trung Quốc và Mỹ cùng hướng tới Mặt Trăng

Trung Quốc đã nhiều lần đưa phi hành gia lên trạm vũ trụ, nhưng đợt phóng lần này diễn ra trong bối cảnh cuộc đua lên Mặt Trăng với Mỹ ngày càng tăng tốc.

NASA đặt mục tiêu đưa con người trở lại Mặt Trăng vào năm 2028, sớm hơn Trung Quốc hai năm. Mỹ cũng muốn xây dựng sự hiện diện lâu dài trên Mặt Trăng như bước đệm cho các chuyến thám hiểm sao Hỏa trong tương lai.

Tháng 4 vừa qua, bốn phi hành gia NASA đã thực hiện chuyến bay lịch sử quanh Mặt Trăng trong khuôn khổ sứ mệnh Artemis II, bay xa Trái Đất hơn bất kỳ con người nào trước đây trong chuyến bay có người lái tới Mặt Trăng đầu tiên sau nửa thế kỷ.

Trong tuần trước, SpaceX của Elon Musk cũng thực hiện chuyến bay thử nghiệm không người lái phần lớn thành công với tên lửa thế hệ mới Starship, được thiết kế nhằm hỗ trợ các đợt phóng vệ tinh Starlink thường xuyên hơn và phục vụ các sứ mệnh đưa NASA lên Mặt Trăng trong tương lai.

Với chưa đầy 4 năm để đạt mục tiêu năm 2030, Trung Quốc đang đối mặt thách thức lớn khi phải phát triển hoàn toàn mới các phần cứng và phần mềm dành riêng cho sứ mệnh Mặt Trăng, đồng thời chứng minh toàn bộ hệ thống đã sẵn sàng vận hành.

Điều này nhằm bảo đảm các phi hành gia, vốn quen với môi trường tương đối an toàn của trạm Thiên Cung ở quỹ đạo thấp có thể thực hiện an toàn hành trình rủi ro hơn xuống bề mặt Mặt Trăng.

Các sứ mệnh Thần Châu của Trung Quốc đã liên tục đưa ba phi hành gia lên trạm không gian với thời gian lưu trú 6 tháng kể từ năm 2021.

Cơ quan vũ trụ Trung Quốc cũng đang huấn luyện hai phi hành gia Pakistan, trong đó một người có thể tham gia một sứ mệnh ngắn hạn tới Thiên Cung trong năm nay.

Mục tiêu xây căn cứ thường trực trên Mặt Trăng vào năm 2035

Cho đến nay, Trung Quốc mới chỉ đưa robot lên Mặt Trăng, nhưng chuỗi sứ mệnh Thần Châu cho thấy năng lực không gian của nước này đang tiến bộ nhanh chóng.

Tháng 6/2024, Trung Quốc trở thành quốc gia đầu tiên thu hồi mẫu vật từ phía tối của Mặt Trăng bằng robot.

Nếu hạ cánh có người lái thành công trước năm 2030, Trung Quốc sẽ có thêm động lực để hiện thực hóa kế hoạch xây dựng căn cứ thường trực trên Mặt Trăng vào năm 2035 cùng với Nga.

Wu Weiren, nhà khoa học trưởng của chương trình Mặt Trăng Trung Quốc, cho biết mốc thời gian công bố công khai của Bắc Kinh thực tế vẫn được đặt theo hướng "thận trọng".

Trong năm qua, Trung Quốc đã tiến hành nhiều thử nghiệm an toàn với các công nghệ dành cho sứ mệnh năm 2030, bao gồm tên lửa siêu nặng Trường Chinh 10, tàu vũ trụ Mengzhou và tàu đổ bộ Mặt Trăng Lanyue.

Chuyến bay Thần Châu 23 sẽ thực hiện lần đầu tiên quy trình tiếp cận và ghép nối tự động tốc độ cao với mô đun lõi của trạm Thiên Cung, nhằm chuẩn bị cho sứ mệnh Mặt Trăng năm 2030.

Kế hoạch này phụ thuộc vào khả năng ghép nối tự động trên quỹ đạo Mặt Trăng giữa tàu Mengzhou và tàu đổ bộ Lanyue.

Các nhà khoa học cũng sẽ nghiên cứu tác động sinh lý của bức xạ vũ trụ, tình trạng mất mật độ xương và căng thẳng tâm lý trong môi trường không gian trong suốt thời gian kéo dài của sứ mệnh Thần Châu 23.

Theo truyền thông nhà nước Trung Quốc, Bắc Kinh hiện đang thực hiện thí nghiệm "phôi nhân tạo" đầu tiên của con người trong không gian, sau khi gửi các mẫu tế bào gốc người lên cho phi hành đoàn Thần Châu 22 trên trạm Thiên Cung trong tháng này.

Thí nghiệm nhằm nghiên cứu khả năng cư trú lâu dài, sinh tồn và sinh sản của con người trong môi trường không gian.

Tin Gốc: Dân Trí

Một viên kim cương được cửa hàng giới thiệu có màu D, độ tinh khiết VVS2 và giác cắt “Ideal”. Viên khác cùng trọng lượng lại mang thông số màu E, độ tinh khiết VS1, giác cắt Excellent nhưng giá bán thấp hơn hoặc cao hơn đáng kể.

Với người mua không có kiến thức chuyên môn, những dãy ký hiệu này dễ tạo cảm giác kim cương được chia thành một bảng cấp bậc cố định. Viên nào sở hữu nhiều chữ cái “đẹp” hơn đương nhiên phải tốt và đắt hơn.

Thực tế phức tạp hơn. Kim cương không được xếp vào một cấp chung duy nhất mà được đánh giá đồng thời theo nhiều đặc tính. Kết quả trên giấy kiểm định cũng là kết luận chuyên môn của phòng thí nghiệm dựa trên quy trình, thiết bị và hệ tiêu chuẩn mà đơn vị đó áp dụng.

Kim cương được chia thành những cấp nào?

Hệ thống phổ biến nhất hiện nay là 4C, gồm trọng lượng carat, màu sắc, độ tinh khiết và chất lượng giác cắt. Viện Đá quý Mỹ GIA cho biết hệ thống này được xây dựng nhằm tạo ra một ngôn ngữ chung, giúp chất lượng kim cương có thể được mô tả và so sánh trên thị trường quốc tế.

Màu sắc

Theo GIA, đối với kim cương trắng tự nhiên thuộc dải màu thông thường, thang màu bắt đầu từ D và kết thúc ở Z. Cấp D gần như không màu, trong khi màu vàng hoặc nâu nhạt xuất hiện rõ dần khi tiến về phía Z.

GIA chia thang này thành các nhóm gồm không màu từ D đến F, gần như không màu từ G đến J, màu nhạt từ K đến M, màu rất nhạt từ N đến R và màu nhẹ từ S đến Z. Trong điều kiện các yếu tố khác tương đương, kim cương càng ít màu càng hiếm và thường có giá trị cao hơn.

Thang D đến Z không áp dụng theo cách tương tự cho kim cương màu tự nhiên như xanh, hồng hoặc vàng đậm.

Với nhóm “fancy color”, cường độ, độ bão hòa và sự phân bố màu mới là những yếu tố đặc biệt quan trọng. Một viên kim cương vàng có màu đậm và sống động có thể đắt hơn nhiều so với viên vàng nhạt, trái ngược với nguyên tắc “càng ít màu càng tốt” của kim cương trắng.

Độ tinh khiết

Kim cương tự nhiên hình thành với những đặc điểm bên trong gọi là tạp chất và những đặc điểm trên bề mặt gọi là khuyết điểm. Khi kiểm định, chuyên gia quan sát viên đá dưới độ phóng đại 10 lần, xem xét số lượng, kích thước, vị trí, bản chất và mức độ nổi bật của các đặc điểm này.

Thang độ tinh khiết GIA có 11 cấp. Cao nhất là FL, tức không phát hiện tạp chất hoặc khuyết điểm dưới độ phóng đại tiêu chuẩn. Tiếp theo lần lượt là IF, VVS1, VVS2, VS1, VS2, SI1, SI2 và ba cấp I1, I2, I3.

FL và IF rất hiếm. Tuy nhiên, cấp cao hơn không phải lúc nào cũng đồng nghĩa người sử dụng có thể nhìn thấy sự khác biệt bằng mắt thường. Nhiều đặc điểm khiến một viên đá được xếp VS hoặc SI chỉ xuất hiện khi quan sát bằng kính lúp hoặc kính hiển vi.

Chất lượng giác cắt

Giác cắt không phải hình dạng của viên đá. Một viên kim cương có thể có hình tròn, oval, trái tim hoặc hình chữ nhật, trong khi chất lượng giác cắt thể hiện cách tỷ lệ và các mặt cắt kiểm soát ánh sáng.

Trong hệ thống GIA dành cho kim cương tròn brilliant tiêu chuẩn, giác cắt được chia thành 5 cấp gồm Excellent, Very Good, Good, Fair và Poor. Việc đánh giá dựa trên độ sáng, lửa, độ lấp lánh, tỷ lệ trọng lượng, độ bền, độ đánh bóng và tính đối xứng. (gia)

Đây cũng là điểm người mua thường nhầm lẫn. GIA chỉ đưa ra cấp giác cắt tổng thể đối với kim cương tròn brilliant thuộc dải màu D đến Z. Với những hình dạng như oval, cushion hoặc emerald, giấy kiểm định có thể ghi độ đánh bóng và tính đối xứng nhưng không nhất thiết có một cấp giác cắt tổng thể tương đương.

Trọng lượng carat

Carat đo trọng lượng chứ không trực tiếp đo đường kính hay kích thước nhìn thấy. Một carat tương đương 200mg. Hai viên cùng trọng lượng có thể trông lớn nhỏ khác nhau tùy hình dạng, độ sâu và cách phân bổ trọng lượng.

Giá kim cương cũng không tăng đều theo từng 0,01 carat. Những mốc như 1 carat, 1,5 carat hoặc 2 carat thường được gọi là kích thước “ma thuật” trên thị trường.

GIA đưa ra ví dụ hai viên 0,96 carat và 1,02 carat có cùng màu, độ tinh khiết và giác cắt. Khác biệt về kích thước gần như khó nhận thấy, nhưng viên vượt mốc 1 carat có thể đắt hơn tới khoảng 20%.

Như vậy, không tồn tại một bảng đơn giản trong đó kim cương loại một luôn tốt hơn loại hai. Mỗi viên đá là một tổ hợp của nhiều thông số. Một viên G, VS2, Excellent có thể có giá trị cao hơn viên D, VVS1 nếu viên thứ nhất lớn hơn đáng kể, có tỷ lệ đẹp hơn hoặc thuộc hình dạng đang được thị trường ưa chuộng.

Vì sao mỗi nơi kiểm định có thể đưa ra một kết quả khác?

Một nguyên nhân quan trọng là các đơn vị có thể đang sử dụng những hệ phân loại khác nhau.

Từ tháng 10/2025, GIA không còn sử dụng các cấp màu D đến Z và độ tinh khiết FL đến I3 để mô tả kim cương nuôi cấy không màu hoặc gần như không màu.

Thay vào đó, viện này xếp sản phẩm vào hai nhóm Premium và Standard dựa trên tổ hợp màu sắc, độ tinh khiết và chất lượng hoàn thiện. GIA lý giải rằng phần lớn kim cương nuôi cấy trên thị trường tập trung trong một dải màu và độ tinh khiết khá hẹp.

Trong khi đó, các báo cáo IGI phát hành đầu năm vẫn có thể ghi cụ thể màu D hoặc F, độ tinh khiết VVS2 và cấp giác cắt Ideal đối với kim cương nuôi cấy.

Điều này có nghĩa một viên đá có thể được mô tả bằng “Premium” trong hệ thống GIA nhưng mang bộ thông số D, VVS2, Ideal trên báo cáo IGI. Hai cách ghi không nên được đặt cạnh nhau rồi quy đổi một cách máy móc.

Ngay cả khi các phòng thí nghiệm cùng sử dụng thuật ngữ D đến Z hoặc VS, SI, kết quả vẫn có khả năng chênh một cấp đối với những viên nằm sát ranh giới.

Màu sắc được xác định bằng cách so sánh viên đá với bộ đá mẫu trong điều kiện ánh sáng và góc quan sát được kiểm soát.

Độ tinh khiết lại có phần phụ thuộc vào đánh giá của chuyên gia về vị trí, mức độ nổi bật và ảnh hưởng tổng thể của tạp chất. GIA và IGI đều sử dụng nhiều chuyên gia cùng tham gia quá trình đánh giá nhằm giảm ảnh hưởng của nhận định cá nhân. (gia)

Tuy nhiên, mỗi cấp không phải một điểm tuyệt đối mà là một khoảng chất lượng. Hai viên cùng được ghi VS2 có thể nằm ở hai đầu của khoảng này. Một viên gần ranh giới VS1 có thể đẹp hơn đáng kể so với viên nằm sát SI1, dù cùng mang ký hiệu VS2.

Các phòng thí nghiệm còn có thể khác nhau về bộ đá màu chuẩn, thuật toán đánh giá giác cắt, cách xử lý những đặc điểm hiếm gặp và phạm vi dịch vụ.

Một trường hợp khác là giấy do cửa hàng hoặc đơn vị bán hàng tự phát hành. Đây có thể chỉ là bản mô tả nội bộ, không tương đương báo cáo từ một phòng thí nghiệm độc lập.

GIA khuyến cáo người mua yêu cầu báo cáo kiểm định và kiểm tra mã báo cáo trên hệ thống của đơn vị phát hành, bởi những khác biệt chất lượng rất nhỏ có thể khó nhận ra ngay cả với người làm nghề.

Tin Gốc: Dân Trí