Những ngày Guardiola chia tay bóng đá Anh cũng là thời điểm nổ ra cuộc phân tranh dữ dội với huyền thoại Old Trafford, Ferguson. Nếu những cuộc đối đầu trực tiếp giữa hai nhân vật này ở giai đoạn Guardiola còn dẫn dắt Barca từng chỉ là cơ sở để đánh giá tiềm năng của HLV người Tây Ban Nha, thì di sản của ông ở Man City chính thức mở ra cuộc tranh luận "Ai vĩ đại hơn?".
Câu trả lời hiển nhiên bị chia rẽ bởi lăng kính định kiến của người hâm mộ. CĐV Man Utd cho rằng Ferguson là số một. Trong khi đó, phần còn lại của thế giới đều công nhận Guardiola đã làm lu mờ cựu HLV người Scotland ở mọi khía cạnh có thể đong đếm. Những thành tựu vô tiền khoáng hậu giúp định vị ông ở một đẳng cấp khác biệt.
Không một nhà vô địch Ngoại hạng Anh nào giành được nhiều điểm số hơn Man City của Guardiola. Tập thể này đã thiết lập những chuẩn mực mới khi phá vỡ cột mốc 100 điểm ở mùa 2017-2018. Cũng chưa từng có chiến lược gia nào giành được 4 chức vô địch Anh liên tiếp. Và tại xứ sương mù này, chỉ có Bob Paisley mới gặt hái nhiều vinh quang đến thế trong một quãng thời gian không dài.
Khi Guardiola đến Anh vào năm 2016, Man City vẫn kém xa Man Utd và Liverpool về bề dày truyền thống, với chỉ 18 danh hiệu lớn nhỏ. Nhưng bằng việc mang về thêm 20 chiếc cup, Guardiola đã vẽ lại bản đồ bóng đá Anh mãi mãi. Ông biến Man City thành một gã khổng lồ, một biểu tượng của triết lý bóng đá vị nghệ thuật, và thứ bản sắc này chắc chắn sẽ được đem ra để so sánh đối với mọi HLV kế nhiệm sau này.
Đó cũng chính là dấu ấn ông để lại ở Barca, với 3 La Liga liên tiếp và 2 Champions League. Vậy nên, tôi luôn thấy khó hiểu với những ai xếp Ferguson trên Guardiola. Tôi không tìm nổi một lý do thỏa đáng nào để biện minh cho nhận định đó. Những ai bảo thủ phủ nhận điều này dường như đã quên mất rằng, khi hai bộ óc thiên tài này đối đầu nhau ở sân khấu lớn nhất cấp CLB, Guardiola luôn giành phần thắng thuyết phục.
Đội hình mạnh nhất lịch sử Man Utd của Ferguson đã bại trận 0-2 trước Barca của Guardiola ở chung kết Champions League 2009. Hai năm sau, nhà vô địch La Liga tiếp tục viết nên một bài học bóng đá mẫu mực – thứ đã thay đổi cách vận hành của thế giới túc cầu ở mọi cấp độ trong suốt 15 năm qua – khi hạ gục một Man Utd với đầy hào thủ 3-1.
Trong suốt 26 năm tại vị ở Old Trafford, Ferguson đã nâng tầm chiến thắng thành một thói quen để mang về 38 danh hiệu. Nhưng tỷ lệ thắng của Guardiola trong 10 năm ở Man City lại cao hơn hẳn. Đúng là ông chưa thể bắt kịp kỷ lục 13 Ngoại hạng Anh của Ferguson. Nhưng liệu chúng ta có đang đánh giá sự vĩ đại của một HLV chỉ dựa vào lòng trung thành lâu năm với một CLB duy nhất?
Ở tuổi 55, Guardiola đã xưng vương tại ba nền bóng đá hàng đầu châu Âu. Về lý thuyết, dựa trên quỹ đạo thăng tiến hiện thời, nếu HLV sinh năm 1971 đủ năng lượng để cống hiến cho bóng đá đến năm 71 tuổi như Ferguson, số danh hiệu ông gặt hái được chắc chắn sẽ còn đồ sộ hơn nhiều.
Một yếu tố quan trọng không kém chính là di sản mà chiến lược gia Catalonia để lại. Di sản đó ở một tầm vóc hoàn toàn khác, bởi ông là người có tầm ảnh hưởng lớn nhất đến bóng đá trong thế kỷ 21, giai đoạn bao trùm cả thời kỳ đỉnh cao của Ferguson. Chưa từng có HLV nào tạo ra nhiều "bản sao" đến thế. Guardiola đã viết lại các giáo trình huấn luyện và định nghĩa lại tư duy bóng đá hiện đại.
Người ta thường dùng cụm từ "phát minh lại bánh xe" để mỉa mai các HLV cố tỏ ra khác biệt. Nhưng ngay từ ngày đầu cầm quân, Guardiola đã là người dẫn đầu xu thế chứ không phải kẻ ăn theo. Ông tiếp thu nguồn cảm hứng từ người thầy quá cố Johan Cruyff để áp dụng chiến thuật số 9 ảo và các tiền đạo cánh giãn biên cực đại thời còn ở Barca.
Nhưng trước đó, đã có ai trong chúng ta hình dung ra viễn cảnh một đội bóng thống trị nước Anh với những trung vệ lai (hybrid) và hậu vệ cánh có thể chơi ở trung lộ như những tiền vệ làm bóng? Hay việc các thủ môn sẽ không có chỗ đứng nếu kỹ năng chơi chân không xuất sắc như chơi tay?
Một số HLV vĩ đại nhất lịch sử thành công nhờ việc nâng tầm và thực thi hoàn hảo các ý tưởng sẵn có. Ferguson chính là học trò xuất sắc kế thừa di sản của Sir Matt Busby và người thầy Jock Stein, áp đặt lối chơi tấn công 4-4-2 trực diện, bốc lửa và đầy thực dụng.
Paisley xứng đáng góp mặt trong danh sách những nhà cầm quân xuất sắc nhất mọi thời xét về số lượng danh hiệu đồ sộ. Ông thường bị ngó lơ ở vị trí số một vì như chính ông từng thừa nhận, ông được ca ngợi nhờ tiếp quản và phát triển trên nền móng vững chắc do Bill Shankly để lại – người mà triết lý bóng đá vẫn luôn thấm đẫm tại Anfield.
Paisley đã chinh phục châu Âu bằng cách nhào nặn những tư tưởng tiến bộ nhất của Shankly, đồng thời không ngừng tiến hóa sau khi học hỏi từ tập thể Ajax huyền thoại của Rinus Michels. Chiến thắng 5-0 của Ajax trước Liverpool của Shankly vào giữa những năm 1960 đã thay đổi hoàn toàn tư duy của đội bóng vùng Merseyside, mở ra một kỷ nguyên thống trị cả ở quốc nội lẫn châu Âu.
Guardiola tiếp nối trường phái của Michels thông qua Cruyff, nhưng ông đã vượt qua cả hai bậc tiền bối để trở thành môn đồ thành công nhất của triết lý "bóng đá tổng lực" (total football). Ông nhào nặn một Barca tiệm cận sự hoàn hảo. Và rồi ông lặp lại kỳ tích đó với thế hệ vàng đầu tiên của mình tại Man City – một nhà vô địch Ngoại hạng Anh tuyệt đối không có điểm yếu.
Luồng ý kiến ủng hộ Ferguson luôn mang thành công của ông tại Aberdeen để phản biện, lập luận rằng Guardiola chưa bao giờ dẫn dắt một đội bóng có tiềm lực tài chính hạn hẹp đi đến danh hiệu quốc nội và vinh quang châu Âu.
Tuy nhiên, bạn không thể đánh giá sự phân hóa giàu nghèo sâu sắc giữa các CLB lớn và nhỏ ở thế kỷ 21 bằng cán cân lực lượng tương đối cân bằng của những năm 1980. Đó là thời đại mà Gothenburg có thể vô địch Cup UEFA 1982 dưới sự dẫn dắt của Sven-Goran Eriksson, hay Dundee Utd có thể lọt vào bán kết Cup C1 1984 và chung kết Cup UEFA 1987.
Tôi nói vậy không nhằm mục đích xem nhẹ những chiến tích phi thường của Ferguson tại Scotland, nhưng việc dùng chúng để hạ thấp trình độ của Guardiola thì lại quá phi lý. Không một HLV hiện đại nào có thể tái hiện những gì Ferguson đã làm ở Aberdeen, hay Brian Clough ở Nottingham Forest. Ngày nay, cứ mỗi khi một đội tầm trung trỗi dậy thách thức giới tinh hoa, họ sẽ ngay lập tức bị xâu xé chỉ sau một vài kỳ chuyển nhượng.
Những HLV như Ferguson hay Guardiola sẽ không thể duy trì vị thế ở một CLB như Aberdeen trong suốt 8 năm, bởi họ sẽ liên tục phải thay máu đội hình và xây dựng lại từ đầu. Leicester City từng vô địch Ngoại hạng Anh rồi mất N’Golo Kante ngay trong mùa hè năm đó, hay Monaco phải ngậm ngùi chia tay Kylian Mbappe sau khi xưng vương nước Pháp và vào đến bán kết Champions League 2016-2017.
Nếu Aberdeen của Ferguson xuất hiện ở thời này, những Willie Miller, Alex McLeish hay Eric Black đã đầu quân cho các CLB lớn hơn với mức giá và mức lương khó cưỡng trước khi kịp có cơ hội vô địch Cup C2. Một CLB hàng đầu tại Champions League cũng sẽ ngay lập tức trải thảm đỏ đón bất kỳ HLV nào sớm cho thấy tài năng ở cấp độ đó.
Một lập luận khác được dùng để ủng hộ Ferguson là ông đã xây dựng được nhiều thế hệ đội hình khác nhau để duy trì sự thống trị tại Ngoại hạng Anh. Nhưng Guardiola cũng như vậy. Ông thay thế mượt mà những ngôi sao đẳng cấp thế giới để giữ cho cỗ máy chiến thắng luôn lăn bánh. Những Yaya Toure, Vincent Kompany, David Silva, Sergio Aguero hay Kevin De Bruyne lần lượt ra đi, nhưng các danh hiệu thì vẫn cứ đến đều đặn.
Chúng ta cũng cần có sự tách bạch rạch ròi giữa khâu quản lý thượng tầng và thiên tài trên băng ghế chỉ đạo, khi cho rằng kỷ nguyên Guardiola được "nuôi" bởi hàng tỷ USD từ Abu Dhabi và có thể bị hoen ố bởi các cáo buộc vi phạm quy định tài chính. Bất kể kết quả cuộc điều tra có ra sao, tài năng kiệt xuất của Guardiola vẫn không thể bị lu mờ.
Suy cho cùng, Man Utd đã chi nhiều tiền hơn Man City cho khâu chuyển nhượng trong 10 năm qua. "Quỷ Đỏ" dưới thời Ferguson luôn là đội bạo chi, phá vỡ kỷ lục chuyển nhượng nước Anh với tần suất dày đặc hơn nhiều so với Guardiola.
Thước đo thực sự của sự vĩ đại thường trở nên rõ ràng nhất qua những gì diễn ra hậu kỷ nguyên đó. Man United vẫn chưa thể lấy lại vị thế vốn có từ ngày Ferguson giải nghệ, và dù Enzo Maresca có thể là một sự thay thế xứng đáng cho Guardiola, Man City chắc chắn sẽ không còn duy trì được vị thế độc tôn như trước.
Với cuộc chia tay của Guardiola, một kỷ nguyên của Ngoại hạng Anh chính thức khép lại. Ông rời Man City với tư cách là HLV vĩ đại nhất lịch sử túc cầu.
Tin Gốc: Vnexpress
