Một nghiên cứu công bố trên tạp chí Environmental Science and Technology của Viện Đại học California, Davis (UC Davis, UCD, hoặc Davis) lại đưa ra cảnh báo đáng lo ngại: hít phải các hợp chất khử trùng có thể gây tổn thương phổi nghiêm trọng hơn nhiều so với đường tiêu hóa.
Trọng tâm của nghiên cứu là nhóm hợp chất amoni bậc bốn, còn gọi là QAC, một thành phần phổ biến trong nhiều sản phẩm khử trùng từ thập niên 1940, như Lysol hay Roccal. Đây là các chất có khả năng tiêu diệt vi khuẩn, vi rút hiệu quả, nên được sử dụng rộng rãi trong gia đình, bệnh viện và công nghiệp.
Dù không dễ bay hơi, QAC thường xuất hiện trong các dạng xịt, khiến chúng có thể phát tán thành các hạt nhỏ trong không khí và dễ dàng đi vào đường hô hấp. Ngoài ra các hợp chất này còn có mặt trong nhiều sản phẩm khác như nước súc miệng, thuốc xịt mũi, giấy thơm hay nước làm mềm vải, làm tăng nguy cơ phơi nhiễm một cách vô thức.
Kết quả gây bất ngờ: Hít vào độc hơn gấp 100 lần so với nuốt.
Theo nhóm nghiên cứu do Gino Cortopassi dẫn đầu, thí nghiệm trên chuột cho thấy khi hít phải QAC, mức độ tổn thương phổi và nguy cơ tử vong cao hơn tới 100 lần so với khi các chất này được đưa vào cơ thể qua đường uống.
Đáng chú ý, ở mức phơi nhiễm tương đương với nồng độ QAC từng được ghi nhận trong máu người, chuột đã xuất hiện tổn thương phổi rõ rệt.
Điều này làm dấy lên lo ngại rằng con người cũng có thể đối mặt với những rủi ro tương tự khi thường xuyên sử dụng các sản phẩm xịt khử trùng.
Cơ chế chính nằm ở cách cơ thể phản ứng với các chất xâm nhập. Khi nuốt phải, hệ tiêu hóa có thể phần nào xử lý và đào thải các chất độc. Ngược lại, khi hít vào, các hạt hóa chất siêu nhỏ có thể đi sâu vào phổi, tiếp xúc trực tiếp với các tế bào hô hấp mỏng manh và gây tổn thương nhanh chóng.
Phổi không chỉ là cơ quan trao đổi khí mà còn rất nhạy cảm với các tác nhân hóa học. Một khi bị tổn thương, quá trình phục hồi thường chậm và có thể dẫn đến các bệnh mạn tính.
Nghiên cứu đặt ra nghi vấn về mối liên hệ giữa việc tiếp xúc lâu dài với QAC trong không khí và các bệnh như hen suyễn hay bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính. Đây đều là những bệnh lý đang gia tăng trên toàn cầu, đặc biệt ở các đô thị và môi trường kín.
Trước đó, một nghiên cứu năm 2021 cũng phát hiện khoảng 80% người tham gia có thể phát hiện QAC trong máu. Những người có nồng độ cao hơn lại có mức năng lượng tế bào thấp hơn, cho thấy ảnh hưởng tiêu cực đến ty thể, “nhà máy năng lượng” của tế bào.
Điều đáng nói là QAC không dễ hấp thu qua da hay đường tiêu hóa, khiến các nhà khoa học nghi ngờ rằng đường hô hấp chính là con đường xâm nhập chủ yếu.
Phát hiện này không đồng nghĩa với việc cần loại bỏ hoàn toàn các sản phẩm khử trùng, nhưng đặt ra yêu cầu phải sử dụng chúng một cách thận trọng hơn.
Việc lạm dụng xịt khử trùng trong không gian kín, không thông gió có thể vô tình khiến người dùng hít phải lượng hóa chất vượt mức an toàn.
Các chuyên gia khuyến nghị nên hạn chế sử dụng dạng xịt khi không cần thiết, ưu tiên lau chùi bằng dung dịch thay vì phun trực tiếp vào không khí, và đảm bảo không gian được thông thoáng khi vệ sinh.
Trong bối cảnh các bệnh truyền nhiễm vẫn là mối đe dọa, việc duy trì vệ sinh là cần thiết. Tuy nhiên nghiên cứu từ University of California, Davis nhấn mạnh rằng không phải mọi phương pháp khử khuẩn đều vô hại.
Câu hỏi đặt ra không phải là “có nên khử trùng hay không”, mà là “khử trùng như thế nào để an toàn”. Việc hiểu rõ cơ chế tác động của hóa chất sẽ giúp người tiêu dùng đưa ra lựa chọn thông minh hơn, tránh những rủi ro tiềm ẩn cho sức khỏe lâu dài.
Ngày 26/5, ThS.BS Nguyễn Minh Duật, Đơn vị Tiết niệu - Bệnh viện An Bình, cho biết bệnh nhân đến khám trong tình trạng đau âm ỉ vùng thắt lưng phải kéo dài. Ban đầu, người đàn ông cho rằng cơn đau xuất phát từ việc làm nặng hoặc ngồi sai tư thế nên tự mua thuốc giảm đau uống. Tuy nhiên, triệu chứng không thuyên giảm mà tăng dần theo thời gian.
Kết quả siêu âm và chụp CT bụng cho thấy bệnh nhân có khối u thận kích thước khoảng 3 cm. May mắn, khối u còn khu trú trong bao thận, chưa ghi nhận dấu hiệu xâm lấn hay di căn vùng lân cận, được xác định là ung thư thận giai đoạn sớm.
Các bác sĩ hội chẩn và quyết định phẫu thuật nội soi cắt u thận bán phần, còn gọi là cắt thận bảo tồn. Phương pháp này chỉ loại bỏ khối u và một phần mô lành xung quanh, giúp giữ lại tối đa phần thận khỏe mạnh nhằm đảm bảo chức năng bài tiết lâu dài.
Theo bác sĩ Duật, đây là kỹ thuật khó, đòi hỏi phẫu thuật viên phải kiểm soát mạch máu, cắt u và khâu lại nhu mô thận trong thời gian ngắn để hạn chế nguy cơ tổn thương thận vĩnh viễn do thiếu máu nuôi. Sau bốn ngày phẫu thuật, sức khỏe bệnh nhân hồi phục tốt, chức năng thận trong giới hạn bình thường và vừa xuất viện.
"Việc phát hiện bệnh ở giai đoạn sớm giúp tăng khả năng điều trị khỏi hoàn toàn, hạn chế phải hóa trị hoặc xạ trị bổ trợ phức tạp", bác sĩ chia sẻ.
Uung thư thận ở giai đoạn đầu thường diễn tiến âm thầm, ít biểu hiện rõ rệt nên dễ bị bỏ qua. Khi xuất hiện bộ ba triệu chứng điển hình gồm tiểu máu, đau thắt lưng và sờ thấy khối u vùng bụng thì bệnh thường đã ở giai đoạn muộn.
Bác sĩ cho biết đau lưng do ung thư thận thường âm ỉ, dai dẳng ở một bên mạn sườn hoặc vùng thắt lưng. Khác với đau lưng cơ năng, cơn đau này thường không thay đổi theo tư thế hay giảm khi nghỉ ngơi, thậm chí có thể tăng dần khi khối u phát triển gây căng bao thận.
Ngoài đau lưng kéo dài, người dân cần lưu ý các dấu hiệu như tiểu máu, mệt mỏi, sụt cân không rõ nguyên nhân, sốt nhẹ dai dẳng hoặc thiếu máu. Những triệu chứng này dễ bị nhầm lẫn với bệnh lý thông thường nên nhiều người chủ quan, bỏ lỡ thời điểm điều trị hiệu quả.
Th.S Nguyễn Ngọc Tuấn, Khoa Phẫu thuật tạo hình thẩm mỹ và tái tạo, Bệnh viện Đại học Y dược - cơ sở Linh Đàm (Hà Nội), cho biết thực tế điều trị các bác sĩ đã ghi nhận các ca bệnh nhập viện do bị người khác cắn. Tổn thương do người cắn thường gặp nhất trong các vụ bạo lực là mất tai, mất môi hoặc một phần mũi.
Mới đây nhất, người đàn ông 45 tuổi ở Bắc Ninh vào cấp cứu do bị người thân cắn đứt rời môi trên, khuyết toàn bộ phần mềm môi trên. Mảnh môi bị đứt rời và thất lạc, nên các bác sĩ đã phải thực hiện phẫu thuật tạo hình môi mới cho bệnh nhân. Đây là phẫu thuật phức tạp và cần nhiều thời gian "hoàn thiện".
"Vết thương do người cắn là một dạng tổn thương rất đặc biệt", Th.S Nguyễn Ngọc Tuấn nói và cho hay cơ chế tổn thương khác các vết thương thông thường, không chỉ là rách da mà còn có lực nghiền, xé và đâm xuyên do răng dẫn đến dễ làm dập nát mô, tổn thương sâu.
Bác sĩ Tuấn lưu ý thêm, trong các vụ xô xát, ẩu đả, bạo lực, có dạng vết thương rất điển hình khác là "clenched fist injury" (chấn thương do đấm vào răng người khác). Trường hợp này vết thương bên ngoài nhỏ nhưng tổn thương sâu vào khớp bàn tay. Vết thương này có nguy cơ nhiễm trùng cao, dễ bị bỏ sót do biểu hiện ban đầu kín đáo, khiến người có vết thương đến cơ sở y tế muộn, do đó cách xử trí cũng cần thận trọng.
Đáng lưu ý, theo bác sĩ Tuấn, vết thương do người cắn là vết thương bẩn tương đương vết thương do súc vật cắn, vì trong khoang miệng người chứa hệ vi khuẩn rất phức tạp, nhiều hơn cả một số loài động vật. Trung bình có hàng trăm loài vi khuẩn: hiếu khí và kỵ khí, trong đó, có một số vi khuẩn điển hình: Streptococcus, Staphylococcus aureus, Eikenella corrodens (rất đặc trưng trong vết cắn người), vi khuẩn kỵ khí như Fusobacterium, Prevotella…
Khi cắn, các vi khuẩn này được "tiêm" trực tiếp vào mô sâu, là nguy cơ nhiễm trùng cao (10 - 50%), thậm chí gây viêm mô tế bào, áp xe, rất nguy hiểm cho nạn nhân.
"Nếu chẳng may gặp tai nạn này, việc quan trọng nhất là tìm lại các mảnh đã bị cắt (mảnh môi, tai bị cắn rời), bảo quản đúng cách để tăng cơ hội nối lại thành công. Bệnh nhân cần được đưa đến các cơ sở có chuyên khoa phẫu thuật tạo hình càng sớm càng tốt để được xử lý đúng quy trình chuyên môn", bác sĩ Tuấn hướng dẫn.
Theo thạc sĩ - bác sĩ Võ Thị Tố Hi, Trưởng khoa Dinh dưỡng, Bệnh viện Gia An 115 (TP.HCM), thực phẩm để qua đêm không nguy hiểm vì “cũ”, mà ở cách bảo quản và thời gian nằm ngoài “vùng an toàn” nhiệt độ.
Chị N.K.L (48 tuổi, ở TP.HCM) cho biết: “Thức ăn thừa thường được tôi bọc bằng màng bọc thực phẩm rồi bảo quản trong tủ lạnh, sau đó hâm nóng lại bằng nồi chiên không dầu. Gia đình tôi hiếm khi hâm lại đồ ăn từ hôm trước, nhưng đôi khi vẫn ăn vì tiếc. Có lần, tôi ăn lại đồ cũ và bị đầy bụng, đau bụng nhưng nghĩ chỉ là rối loạn tiêu hóa thông thường”.
Tương tự, chị N.T.K.C (46 tuổi, ở TP.HCM) chia sẻ gia đình chị hầu như ngày nào cũng ăn đồ ăn cũ hâm lại.
“Món kho thì hâm bằng nồi và cho thêm nước vào cho đỡ mặn, còn món chiên thì bỏ vào nồi chiên không dầu. Dù biết ăn đồ cũ lâu ngày có thể hại, nhưng do đã quen, không muốn lãng phí nên tôi và gia đình vẫn ráng ăn, được bao nhiêu hay bấy nhiêu”, chị C. nói.
Theo bác sĩ Tố Hi, nguy cơ của thức ăn cũ không chỉ nằm ở vi khuẩn còn sống trong thực phẩm mà còn ở các độc tố vi khuẩn có thể đã hình thành từ trước. Một số vi khuẩn, đặc biệt trong cơm nguội hoặc món ăn để ở nhiệt độ phòng quá lâu, có khả năng tạo ra độc tố trước khi thức ăn được hâm lại. Đáng lưu ý, một số độc tố này chịu nhiệt khá tốt nên việc đun nóng chưa chắc loại bỏ hoàn toàn nguy cơ gây hại.
“Trong thời tiết nóng ẩm như ở Việt Nam, vi khuẩn có thể phát triển nhanh chỉ sau vài giờ, nhất là ở cơm nguội, canh, thịt kho hay hải sản. Người lớn tuổi càng cần cẩn trọng vì hệ tiêu hóa và miễn dịch suy giảm theo tuổi tác. Cùng một món ăn, người trẻ có thể chỉ đau bụng nhẹ, trong khi người già dễ mất nước, rối loạn điện giải hoặc phải nhập viện vì ngộ độc thực phẩm”, bác sĩ Tố Hi cho hay.
Từ đó, bác sĩ Tố Hi khuyên rằng tiết kiệm thực phẩm là thói quen tốt, nhưng cần đi kèm nguyên tắc bảo quản đúng cách:
Các nguyên tắc rất quan trọng mọi người cần nhớ là:
Tiết kiệm thực phẩm là cần thiết, nhưng an toàn thực phẩm luôn nên được ưu tiên, đặc biệt ở người lớn tuổi và người có bệnh nền.
