Đội ngũ an ninh quốc gia của Tổng thống Donald Trump hai tuần qua họp gần như mỗi ngày để thảo luận về một thỏa thuận tiềm năng nhằm chấm dứt cuộc chiến với Iran. Trong hầu hết các cuộc họp, nỗi lo âu bao trùm luôn là nguy cơ về việc Tehran sẽ không thực hiện đúng những cam kết đã thống nhất, theo các quan chức chính quyền trực tiếp tham gia đàm phán.
Giám đốc Cơ quan Tình báo Trung ương Mỹ (CIA) John Ratcliffe và Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth là những người bi quan nhất khi đứng trước câu hỏi liệu phía Iran có thực hiện đúng cam kết nhượng bộ đối với chương trình hạt nhân hay không, ngay cả khi họ đồng ý đàm phán về vấn đề này.
Ngoài ra, những quan chức cấp cao khác, từ Ngoại trưởng Marco Rubio, Phó tổng thống JD Vance đến các đặc phái viên của Tổng thống Trump là Steve Witkoff và Jared Kushner cũng ít nhất một lần bày tỏ quan ngại về vấn đề trên.
Một nguồn tin tiết lộ Giám đốc Ratcliffe đã chỉ ra rằng thông tin tình báo mà CIA thu thập được về Iran không khớp với những gì Tehran cam kết với Washington, kể cả trong các cuộc đối thoại chính thức lẫn qua kênh mật.
“Dù vậy, Giám đốc Ratcliffe không chọn bên. Ông ấy không đưa ra lập trường chính sách”, nguồn tin tiết lộ. “Rõ ràng ông ấy tôn trọng ý kiến của ông Vance, Witkoff và Kushner, họ mới là những người trực tiếp đàm phán. Ông ấy không tham gia thương lượng và cũng không phải người hoạch định chính sách. Ông ấy chỉ cung cấp thông tin tình báo làm nền tảng cho các cuộc đàm phán”.
Một quan chức Mỹ khác cho biết hầu hết các quan chức tham gia họp đều có chung tâm lý hoài nghi giống như Giám đốc CIA về Iran. “Chúng tôi đều lường trước được điều đó”, người này nói.
Dù vậy, thông tin tình báo về quan điểm nội bộ của đối phương đối với một thỏa thuận tiềm năng “luôn có độ trễ” và thường chỉ phản ánh tâm lý dè chừng với các cuộc đàm phán.
“Họ thường tìm mọi cách để né tránh thỏa thuận, nhưng nếu chúng tôi khéo léo, chúng tôi có thể dồn họ vào thế không còn lựa chọn nào khác ngoài việc chấp nhận thỏa thuận mà Mỹ mong muốn”, quan chức trên cho hay.
“Ở hậu trường, Iran nói tất cả những điều Mỹ muốn nghe và chính điều này đã thuyết phục chính quyền Tổng thống Trump tiếp tục tiến tới”, ông cho biết thêm. “Họ có thành thật hay không vẫn chưa rõ. Họ có đủ thực lực và quyền hạn để xoay xở trong bộ máy của mình hay không cũng chưa chắc, nhưng tôi nghĩ mọi người đều thống nhất là Mỹ nên bước vào giai đoạn này”.
Sau cùng, dưới áp lực từ Tổng thống Trump, các quan chức Mỹ đã đạt được đồng thuận. “Tất cả đều muốn khép lại mọi thứ cho xong”, CNN dẫn lời một nguồn tin chính quyền am hiểu vấn đề.
“Toàn đội đều đồng thuận muốn kết thúc cuộc chiến và thỏa thuận này là cách tốt nhất để tối đa hóa lợi thế cũng như giảm thiểu rủi ro cho Mỹ”, nguồn tin nói. “Chúng tôi tiếp cận vấn đề theo hướng đó, dù trong lòng mỗi người đều có những băn khoăn và câu hỏi riêng”.
Một nguồn tin khác cho hay các cố vấn của ông Trump đi đến quyết định chấm dứt cuộc chiến vì “Tổng thống muốn như vậy và ông ấy cảm thấy mình đã có đủ quân bài trong tay để kết thúc nó”. “Toàn bộ chính quyền đều đồng lòng khép lại cuộc xung đột”, người này nói.
Phát ngôn viên trưởng Lầu Năm Góc Sean Parnell khẳng định Bộ trưởng Hegseth ủng hộ thỏa thuận hòa bình với Iran và mọi mục tiêu của Tổng thống Trump.
Một quan chức Nhà Trắng ra tuyên bố khẳng định Tổng thống Trump “lắng nghe mọi ý kiến”, nhưng ông mới là người đưa ra quyết định cuối cùng. Quan chức này cho hay ông Trump sẽ chỉ đồng ý với một thỏa thuận có lợi cho người dân Mỹ.
“Bản ghi nhớ với Iran đáp ứng mọi lằn ranh đỏ mà chính quyền đã vạch ra từ lâu, đảm bảo Iran không bao giờ có thể sở hữu vũ khí hạt nhân, không được giữ lại uranium làm giàu cấp độ cao và không thể thao túng nguồn cung năng lượng toàn cầu”, người này cho hay.
Tìm kiếm lối thoát
Bên trong Cánh Tây Nhà Trắng, nhiều quan chức cấp cao từ lâu đã thúc đẩy nỗ lực tìm kiếm lối thoát cho cuộc chiến, xuất phát từ nhiều lý do khác nhau.
Những thành viên trong đội ngũ chính trị của ông Trump muốn sớm khép lại xung đột để bảo vệ các ứng viên Cộng hòa trước thềm cuộc bầu cử giữa kỳ vào tháng 11, đồng thời bảo vệ những di sản mà Tổng thống đã gây dựng.
Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent thì e ngại về tác động tiêu cực của cuộc chiến đối với nền kinh tế Mỹ. Trong khi đó, Bộ trưởng Năng lượng Chris Wright lại lo lắng về ảnh hưởng đối với ngành năng lượng toàn cầu nếu xung đột kéo dài.
“Ai cũng thừa nhận rằng nếu tình trạng này tiếp tục kéo dài, mọi chuyện sẽ còn tồi tệ hơn nữa”, một nguồn tin nói.
Các nguồn tin cho hay Chánh văn phòng Nhà Trắng Susie Wiles được xem là người quyết liệt nhất trong việc thúc đẩy chấm dứt cuộc chiến. Bà đã nhiều lần nhắc các cố vấn Nhà Trắng phải thẳng thắn hơn với Tổng thống về thực tế chiến sự và chủ động nêu ý kiến để ông có đủ thông tin cần thiết trước khi ra quyết định.
Một nguồn tin khẳng định bà đã muốn “khép lại mọi thứ từ lâu”.
Witkoff và Kushner, những người đi đầu trong các cuộc đàm phán với Iran, lại tỏ ra lạc quan hơn về khả năng đạt được thỏa thuận, dù bản thân họ cũng có phần hoài nghi về mức độ nghiêm túc của Tehran đối với những điều khoản hạt nhân.
“Nhưng không một ai công khai phản đối hay bảo đây là ý tưởng tồi. Hầu hết đều đồng tình rằng ‘được rồi, cứ ký thỏa thuận đi đã, cứ mở lại eo biển rồi xem vài tháng tới tình hình đến đâu'”, một quan chức chính quyền tiết lộ.
Bản thân ông Trump cũng rất muốn chiến sự chấm dứt. Theo các quan chức, việc Tổng thống công khai chỉ trích Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu tại hội nghị thượng đỉnh G7 cho thấy ông đã dồn nhiều tâm huyết thế nào vào việc kết thúc xung đột. Họ nói rằng Tổng thống đã vô cùng bực bội với những gì ông cho là hành động phá hoại thỏa thuận từ phía Thủ tướng Netanyahu.
Một quan chức cho biết về cơ bản chính quyền đã chốt được bộ khung thỏa thuận từ 2 tuần trước, với 3 mục tiêu chủ chốt là “có thể mở lại eo biển, có được một số cam kết về vật liệu hạt nhân và đảm bảo Mỹ không phải nhân nhượng điều gì cho đến khi Iran thực hiện mọi nghĩa vụ”.
“Chúng ta từng tập trung vào Iran”, Tổng thống Trump phát biểu hôm 16/6. “Chuyện đó giờ sẽ được gác lại phía sau, trở thành quá khứ rồi”.
Phó tổng thống Vance, một trong những người hoài nghi nhất về cuộc chiến ngay từ đầu, đã được giao trọng trách thuyết phục công chúng Mỹ về thỏa thuận với Iran.
Phát biểu trên chương trình “Megyn Kelly Show” hôm 16/6, Phó tổng thống cho hay những “cân nhắc ngoại giao tế nhị” khiến Mỹ chưa thể công bố văn bản thỏa thuận, bởi các bên trung gian đã yêu cầu Washington phải “sắp xếp lộ trình theo cách hợp lý nhất”.
“Nhưng nếu Iran không tuân thủ thỏa thuận, các eo biển vẫn được mở, chúng ta vẫn gây tổn thất lớn cho chương trình hạt nhân của họ, và thật sự thì, bạn biết đấy, đất nước chúng ta vẫn có thể tiếp tục nhịp sống bình thường”, ông nói.
Theo tờ Washington Post, các luật sư di trú đại diện cho giới siêu giàu đang đồng loạt khuyến cáo khách hàng không nên chi 15.000 USD để nộp đơn cho chương trình thị thực thẻ vàng của Tổng thống Mỹ Donald Trump.
Lý do được đưa ra là chương trình này chưa được Quốc hội phê chuẩn, đang vướng vào các vụ kiện tụng kéo dài và tiềm ẩn nhiều bất ổn về nghĩa vụ thuế.
Ngay cả luật sư di trú Michael Wildes - người từng đại diện cho Đệ nhất phu nhân Melania Trump - cũng từ chối hỗ trợ những khách hàng quan tâm đến sáng kiến này.
"Sẽ là phi đạo đức nếu tôi nhận lời đại diện cho họ", ông khẳng định.
Tại hội nghị đầu tư vào Mỹ - nơi quy tụ các luật sư di trú đại diện cho nhà đầu tư nước ngoài - diễn ra tuần trước ở Washington (Mỹ), tấm thẻ vàng gần như không được nhắc tới.
Theo Giám đốc điều hành Aaron Grau của hiệp hội thương mại đứng sau sự kiện, khi tiếp xúc với các nhà lập pháp tại Quốc hội, ý tưởng này chỉ nhận được những "cái lắc đầu ngán ngẩm".
Các nghị sĩ khẳng định không có ý định luật hóa sắc lệnh hành pháp liên quan đến thị thực thẻ vàng.
Cuối tháng 4, Bộ trưởng Thương mại Howard Lutnick tiết lộ với các nhà lập pháp rằng đã có một người được phê duyệt thẻ vàng.
Thông tin này ngay lập tức làm dấy lên đồn đoán trong giới luật sư di trú, nhưng không ai xác nhận có liên quan.
Có ý kiến cho rằng ông Lutnick đang ám chỉ rapper Nicki Minaj - người từng đăng ảnh tấm thẻ vàng in hình ông Trump mà cô được tặng. Tuy nhiên, một quan chức cấp cao đính chính đó chỉ là vật kỷ niệm, không phải thị thực thật.
Chính quyền từ chối cung cấp thêm thông tin, nhưng hồ sơ tòa án từ một vụ kiện liên quan đã hé lộ con số thực tế: trong số 338 đơn yêu cầu, chỉ 165 người đóng phí để tiếp tục quy trình, và chỉ 59 người tiến tới bước điền hồ sơ của Bộ An ninh nội địa.
Tài liệu này cũng xác nhận người nộp đơn thẻ vàng không được ưu tiên hơn những người xin visa EB-1 hoặc EB-2 - vốn dành cho người có tài năng đặc biệt nhưng không đòi mức phí khổng lồ.
Trước thực tế đó, nhiều luật sư khuyến khích khách hàng cân nhắc các con đường định cư lâu bền hơn. Luật sư Ron Klasko cho biết với visa EB-5, nhà đầu tư chỉ cần bỏ ra 800.000 USD để được cấp quyền cư trú cho cả vợ/chồng và con chưa thành niên, với cơ sở pháp lý rõ ràng.
Ngược lại, chương trình thẻ vàng đòi 1 triệu USD cho đương đơn và thêm 1 triệu USD cho mỗi thành viên gia đình, có thể bị hủy bất cứ lúc nào bằng sắc lệnh hành pháp khác, và chưa có luật chính thức công nhận.
Chiều 13-4, các bộ trưởng ngoại giao ASEAN tổ chức hội nghị trực tuyến để trao đổi, đánh giá, phối hợp giữa các nước ASEAN trong ứng phó với tình hình phức tạp và nhanh chóng tại Trung Đông.
Đây là lần thứ hai hội nghị đặc biệt này được tổ chức kể từ khi xung đột bùng phát cuối tháng 2 vừa qua.
Theo thông tin từ Bộ Ngoại giao, tại hội nghị, các bộ trưởng đã chia sẻ đánh giá về tác động của tình hình tại Trung Đông, bày tỏ quan ngại trước những tác động đa chiều đối với an ninh năng lượng, lương thực và an toàn của công dân các nước ASEAN ở khu vực. Các bộ trưởng đồng thời nhấn mạnh củng cố đoàn kết, phát huy vai trò trung tâm và kiên trì lập trường chung của ASEAN.
Với thỏa thuận ngừng bắn tạm thời giữa Mỹ và Iran được công bố ngày 8-4 vừa qua, ASEAN bày tỏ hoan nghênh và hy vọng việc thực thi hiệu quả thỏa thuận này sẽ góp phần hạ nhiệt căng thẳng, tạo tiền đề cho các giải pháp ngoại giao.
Các bộ trưởng cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tất cả các quốc gia thực hiện trách nhiệm giải quyết tranh chấp bằng biện pháp hòa bình, tôn trọng chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ phù hợp với luật pháp quốc tế, Hiến chương Liên hợp quốc, Hiến chương ASEAN và Hiệp ước thân thiện và hợp tác ở Đông Nam Á (TAC) mà nhiều nước bên ngoài khu vực đã ký.
Hội nghị kế đó nhấn mạnh tầm quan trọng của việc bảo đảm an toàn, tự do hàng hải và hàng không phù hợp với luật pháp quốc tế, bao gồm Công ước Liên hợp quốc về Luật biển 1982, nhất là tại eo biển Hormuz.
Trước các tác động đa chiều của cuộc xung đột đối với khu vực, các bộ trưởng nhất trí ASEAN cần tăng cường khả năng tự cường, tự chủ về kinh tế và năng lượng. Trong đó, đặc biệt phải phát huy hiệu quả các cơ chế hiện có như Hiệp định khung về an ninh dầu khí (APSA), Mạng lưới điện ASEAN (APG) và Đường ống dẫn khí xuyên ASEAN (TAGP).
Liên quan tới công tác bảo hộ công dân, các bộ trưởng đánh giá cao sự hỗ trợ kịp thời của các nước thành viên thời gian qua, đồng thời tái khẳng định cam kết sẵn sàng hỗ trợ và phối hợp khẩn cấp cho công dân của nhau trong trường hợp khủng hoảng.
Phát biểu tại hội nghị, Bộ trưởng Ngoại giao Lê Hoài Trung chia sẻ đánh giá về những hệ lụy sâu rộng của cuộc xung đột, khẳng định đây là cơ hội để ASEAN rà soát và điều chỉnh các chiến lược hướng tới một cộng đồng tự cường và bền vững.
Ông nhấn mạnh trong bối cảnh hiện nay, đoàn kết và vai trò trung tâm của ASEAN là yếu tố tiên quyết.
Bộ trưởng Ngoại giao Việt Nam đề nghị khối phát huy vị thế và lập trường thống nhất khi tiếp xúc với các bên liên quan, từ đó đảm bảo an toàn cho tàu thuyền và công dân ASEAN tại khu vực.
ASEAN, theo ông, cần tăng cường tự chủ chiến lược, đẩy mạnh phối hợp liên trụ cột và liên ngành, đồng thời nâng cao năng lực phản ứng, dự báo trước các thách thức phức tạp trong tương lai.
Về kinh tế và năng lượng, Bộ trưởng Lê Hoài Trung đề nghị đẩy nhanh tiến độ các dự án kết nối trọng điểm như Lưới điện ASEAN (APG), Đường ống dẫn khí xuyên ASEAN (TAGP) và sẵn sàng kích hoạt các cơ chế hỗ trợ khẩn cấp trong khuôn khổ Hiệp định APSA.
Ông đề xuất cách tiếp cận liên ngành, gắn kết chặt chẽ giữa an ninh năng lượng và an ninh lương thực, nghiên cứu khả năng mở rộng phạm vi của Quỹ dự trữ gạo khẩn cấp ASEAN+3 (APTERR) sang các mặt hàng thiết yếu và vật tư nông nghiệp quan trọng khác, đồng thời tăng cường hợp tác với các đối tác của ASEAN nhằm giải quyết các rủi ro cung ứng.
Bên cạnh đó, ông cũng đề nghị các nước tăng cường đảm bảo an sinh xã hội cho các nhóm dễ bị tổn thương.
Các nước đánh giá cao sáng kiến của Việt Nam về chiến lược ứng phó chung của ASEAN trước tình hình biến động ở Trung Đông và các khủng hoảng khác ngoài khu vực. Nhất trí xây dựng tuyên bố của các nhà lãnh đạo ASEAN về phản ứng thống nhất đối với cuộc khủng hoảng, dự kiến trình lên Hội nghị cấp cao lần thứ 48 thông qua vào tháng 5 tới đây.
Kết thúc hội nghị, thay mặt các nước, Philippines, Chủ tịch ASEAN 2026, đã ra Tuyên bố Chủ tịch tóm tắt các kết quả chính.
Trong đó ghi nhận các đề xuất và sáng kiến của các nước thành viên về tăng cường tự cường chuỗi cung ứng, an ninh năng lượng, an ninh lương thực và hoàn thiện cơ chế ứng phó, nhằm củng cố năng lực ứng phó của ASEAN trước các cuộc khủng hoảng trong tương lai.
Phát biểu dẫn đề tại Đối thoại Shangri-La lần thứ 23 ở Singapore ngày 29/5, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đề cập tới ba cuộc khủng hoảng mà toàn cầu đang phải đối mặt, gồm khủng hoảng trật tự quốc tế, khủng hoảng mô hình phát triển và khủng hoảng lòng tin chiến lược.
Hãng thông tấn Reuters đánh giá phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm là một trong những sự kiện thu hút nhiều chú ý nhất tại Đối thoại Shangri-La năm nay.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cho hay ba cuộc khủng hoảng trên đang hội tụ rõ nét tại châu Á - Thái Bình Dương và nêu 6 định hướng nhằm kiến tạo một khu vực hòa bình, ổn định, phát triển, tự cường và có năng lực giảm thiểu rủi ro từ sớm, từ xa.
"Hòa bình, ổn định và phát triển là mẫu số chung của mọi quốc gia và dân tộc, nhưng chỉ có ý nghĩa khi được chuyển hóa thành hành động cụ thể, kiềm chế trước bất đồng, đối thoại khi khác biệt gia tăng, hợp tác khi thách thức vượt qua biên giới, và xây dựng những cơ chế giảm thiểu rủi ro có thể vận hành trong thực tế", lãnh đạo Việt Nam nhấn mạnh.
Báo Nikkei của Nhật Bản điểm lại các ý chính mà Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đưa ra trong bài phát biểu, đồng thời dẫn nhận định từ các chuyên gia cho rằng thông điệp này đã nhấn mạnh vai trò ngày càng tăng của Việt Nam đối với an ninh khu vực.
"Bài phát biểu đã thể hiện Việt Nam là một nhân tố ổn định và là một cường quốc tầm trung đang lên, sẵn sàng đóng vai trò tích cực hơn trong việc định hình cấu trúc an ninh khu vực", Nikkei dẫn lời ông Nguyễn Khắc Giang, nghiên cứu viên khách mời tại Viện ISEAS-Yusof Ishak ở Singapore, nhận định.
Nhận xét về bài phát biểu, báo New York Times viết Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã chỉ ra rằng hòa bình và ổn định đòi hỏi phải tập trung đổi mới vào phát triển kinh tế, bởi "sự 'tròng trành' về kinh tế rất dễ chuyển hóa thành bất ổn về xã hội, chính trị và thậm chí bất định về chiến lược".
Tờ báo Mỹ cho rằng bài phát biểu đã đánh dấu một nấc thang mới trong nỗ lực của Việt Nam nhằm thể hiện một tâm thế tự tin và duy trì những điều kiện cần thiết cho "kỷ nguyên vươn mình".
Báo Business Times của Singapore trong khi đó lại tập trung vào thông điệp từ Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm rằng chỉ riêng sức mạnh quân sự là không đủ để bảo đảm an ninh.
"Công nghiệp quốc phòng cần phục vụ phòng vệ chính đáng và ổn định khu vực, không trở thành động lực cho chạy đua vũ trang", Tổng Bí thư, Chủ tịch nước khẳng định.
"Ông Tô Lâm đã trình bày tầm nhìn về trật tự khu vực trước hàng trăm đại biểu tại Đối thoại Shangri-La ở Singapore, một sự thể hiện hiếm hoi các định hướng chính sách đối ngoại của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Việt Nam trước khán giả quốc tế gồm các quan chức quốc phòng và nhà ngoại giao", tờ báo viết.
Hãng thông tấn Trung Quốc Xinhua chú ý đến thông điệp đề cao vai trò trung tâm của ASEAN mà Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đưa ra.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm "đã nhấn mạnh tầm quan trọng của ASEAN với vai trò trung tâm trong việc bảo vệ hòa bình, ổn định và phát triển tại khu vực, đồng thời kêu gọi đoàn kết, đối thoại và tự chủ chiến lược giữa bối cảnh cạnh tranh địa chính trị ngày càng gia tăng", hãng tin này viết.
Báo South China Morning Post (SCMP) tại Hong Kong nhắc đến ba cuộc khủng hoảng mà Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đề cập trong bài phát biểu. "Chính vì là nơi hội tụ thách thức, châu Á - Thái Bình Dương cũng phải là nơi khởi phát lời giải", tờ báo dẫn lời ông nói.
Ngoài ra, hàng loạt hãng tin, tờ báo lớn khác cũng dành quan tâm tới bài phát biểu với nhiều đánh giá tích cực, như hãng tin AP, hãng tin Bloomberg, kênh Channel News Asia.
Đối thoại Shangri-La là diễn đàn an ninh, quốc phòng có ảnh hưởng hàng đầu khu vực châu Á - Thái Bình Dương do IISS, viện nghiên cứu có trụ sở tại Anh, sáng lập từ năm 2002. Diễn đàn là dịp để chia sẻ tầm nhìn và trao đổi về những vấn đề chiến lược, xây dựng lòng tin và hợp tác chiến lược, phản ánh góc nhìn đa chiều của các nước về an ninh, quốc phòng. Trọng tâm trong chương trình của Đối thoại Shangri-La là bài phát biểu dẫn đề, xác định chủ đề và trọng tâm hàng năm của toàn bộ sự kiện.
Đối thoại Shangri-La lần thứ 23 diễn ra ngày 29-31/5 tại Singapore với sự tham gia của hơn 550 đại biểu đến từ các cơ quan an ninh và quốc phòng của 44 quốc gia.
Đây là lần đầu Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Việt Nam phát biểu dẫn đề tại diễn đàn này. IISS mời Tổng Bí thư, Chủ tịch nước tham dự và phát biểu thể hiện sự đánh giá cao vai trò, vị thế quan trọng, có trách nhiệm của Việt Nam trong các vấn đề khu vực và quốc tế.
