Tổng thống Mỹ Donald Trump tối 17/6 ký Bản ghi nhớ Islamabad (MoU), hướng đến chấm dứt xung đột với Iran. Tài liệu sau đó được chụp lại và chuyển cho phía Iran để Tổng thống Masoud Pezeshkian ký. Bản ghi nhớ này gồm 14 điểm, trong đó chấm dứt lập tức giao tranh và thiết lập 60 ngày đàm phán thỏa thuận cuối cùng về chương trình hạt nhân của Iran.
Chính quyền Tổng thống Trump tuyên bố MoU “ưu việt hơn rất nhiều” so với Kế hoạch Hành động Chung Toàn diện (JCPOA) mà Iran ký hồi năm 2015 với Mỹ, dưới thời ông Barack Obama, cùng một số cường quốc khác. Ông Trump đã rút Mỹ khỏi JCPOA hồi năm 2018, trong nhiệm kỳ đầu tiên.
Theo ABC News, dù đều hướng tới mục tiêu ngăn Iran sở hữu vũ khí hạt nhân, hai văn kiện vẫn có nhiều điểm khác biệt về bản chất.
JCPOA là một thỏa thuận hoàn chỉnh, gồm 18 trang nội dung chính và 141 trang phụ lục kỹ thuật. JCPOA xác định rõ những gì Tehran được và không được phép thực hiện, đồng thời đưa ra cơ chế thanh sát, kiểm chứng và tái áp đặt trừng phạt nếu vi phạm.
Trong khi đó, MoU mang bản chất của một thỏa thuận ngừng bắn hơn và các nội dung mang tính khái quát hơn nhiều. Ông Trump ký văn kiện dài một trang rưỡi này để chấm dứt cuộc xung đột với Iran, cam kết đàm phán và để Iran mở lại eo biển Hormuz, đổi lại Washington sẽ gỡ bỏ phong tỏa với các cảng biển Iran.
JCPOA và MoU cũng có cách hoàn thiện khác nhau. JCPOA là thành quả của tiến trình ngoại giao kéo dài 20 tháng, với hàng loạt cuộc đàm phán giữa Iran với các cường quốc Mỹ, Trung Quốc, Nga, Pháp, Anh, Đức và Liên minh châu Âu (nhóm P5+1).
Ngược lại, ông Trump chọn cách tiếp cận song phương. Mỹ trong nhiệm kỳ hai của ông Trump đã tiến hành đàm phán với Iran suốt nhiều tháng nhưng không có đột phá, sau đó kết luận mối đe dọa từ Iran “cận kề” và quyết định hành động. Tháng 6/2025, quân đội Mỹ ném bom hàng loạt cơ sở hạt nhân của Iran, tuyên bố khiến chương trình hạt nhân nước này “thụt lùi hai năm”.
Ông Trump khi đó nói rằng chương trình hạt nhân Iran đã bị “xóa sổ”. Nhưng đến cuối tháng 2, ông lại cáo buộc Iran tiếp tục theo đuổi tham vọng hạt nhân và phát triển tên lửa đe dọa lãnh thổ Mỹ.
Đây là lý do ông phát động chiến dịch phối hợp cùng Israel tấn công Iran. Xung đột lan ra khắp vùng Vịnh khi Iran tập kích vào Israel và đồng minh Mỹ tại khu vực để trả đũa, phong tỏa eo biển Hormuz, tuyến huyết mạch dầu khí của thế giới.
Hai bên ngừng bắn từ đầu tháng 4 để đàm phán, và MoU là kết quả của tiến trình từng nhiều lần cận kề sụp đổ này.
JCPOA và MoU cùng đề cập các vấn đề liên quan chương trình hạt nhân Iran, nhưng nội dung trong thỏa thuận năm 2015 cụ thể hơn nhiều so với bản ghi nhớ.
MoU không đi sâu vào chương trình hạt nhân Iran mà để lại những vấn đề này cho giai đoạn đàm phán 60 ngày tiếp theo. Trong bản ghi nhớ, Tehran chỉ cam kết “không sở hữu hoặc phát triển vũ khí hạt nhân”.
Tuy nhiên, JCPOA cũng đã bao gồm cam kết tương tự từ phía Iran. Theo thỏa thuận, Iran được phép tiếp tục làm giàu uranium tối đa 3,67% trong 15 năm, đủ để phát triển chương trình điện hạt nhân nhưng thấp hơn nhiều so với ngưỡng 90% để sản xuất vũ khí hạt nhân.
JCPOA không buộc Iran phải tiêu hủy toàn bộ lượng uranium đã làm giàu. Thay vào đó, Tehran phải cắt giảm mạnh kho dự trữ của mình. Tuy nhiên, thời điểm đó lượng uranium làm giàu ở cấp độ cao mà Iran nắm giữ thấp hơn đáng kể so với hiện nay.
Theo Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA), trước khi Mỹ tiến hành chiến dịch không kích hồi tháng 6/2025, Iran đang sở hữu khoảng 5 tấn uranium làm giàu thấp và 400 kg uranium làm giàu ở mức 60%. Những con số này khiến bài toán đàm phán ngày càng phức tạp.
Trong khi đó, hiện chưa rõ một thỏa thuận dưới thời ông Trump sẽ yêu cầu Iran chấm dứt hoàn toàn hoạt động làm giàu uranium hay chỉ áp đặt những giới hạn mới.
Ông chủ Nhà Trắng gần đây dường như để ngỏ khả năng để Iran có một chương trình hạt nhân dân sự. Ông không tỏ ra sốt ruột về lượng uranium làm giàu của Iran, cho rằng phần lớn số vật liệu được làm giàu tới mức 60% đang bị chôn vùi dưới đống đổ nát sau đợt không kích của Mỹ năm ngoái.
Frederic Schneider, nhà nghiên cứu tại Hội đồng Trung Đông về Các vấn đề toàn cầu, cho rằng cam kết mà Iran đưa ra về không phát triển vũ khí hạt nhân không phải là thành quả đáng kể đối với Mỹ.
“Khó có khả năng chính quyền ông Trump sẽ đạt được những cải thiện vượt trội so với JCPOA ở khía cạnh này”, ông Schneider đánh giá.
JCPOA không áp đặt các giới hạn đối với năng lực quân sự thông thường của Iran, bao gồm cả kho tên lửa đạn đạo. Đây là một trong những điểm khiến thỏa thuận này hứng chịu nhiều chỉ trích.
Tuy nhiên, MoU cũng không đề cập đến vấn đề này. Ông Trump ngày 17/6 cho rằng việc Iran sở hữu tên lửa đạn đạo là “có thể chấp nhận được”, miễn là quy mô kho tên lửa tương xứng với các nước láng giềng.
Một trong những nội dung gây chú ý của cả JCPOA và MoU là các cam kết kinh tế dành cho Iran.
Theo JCPOA, việc dỡ bỏ trừng phạt được thực hiện theo từng giai đoạn và phụ thuộc vào mức độ tuân thủ của Tehran đối với các cam kết hạt nhân. Thỏa thuận mở đường cho Iran tiếp cận trở lại hệ thống tài chính quốc tế, xuất khẩu dầu mỏ và sử dụng một phần tài sản bị đóng băng ở nước ngoài.
MoU đề cập việc dỡ bỏ các biện pháp trừng phạt, song chưa đưa ra lộ trình cụ thể. Văn kiện chỉ nêu Mỹ sẽ tiến tới chấm dứt các lệnh trừng phạt theo lịch trình được hai bên thống nhất trong thỏa thuận cuối cùng. Ngoài ra, Mỹ cam kết phối hợp với các đối tác khu vực xây dựng kế hoạch tái thiết và phát triển kinh tế Iran trị giá ít nhất 300 tỷ USD. Đây là nội dung không xuất hiện trong JCPOA.
MoU tạo điều kiện để Iran tiếp cận các tài sản bị phong tỏa ở nước ngoài, trong khi ông Trump từng chỉ trích JCPOA vì cho phép Iran tiếp cận nguồn tiền bị đóng băng.
Ali Alavi, giảng viên nghiên cứu Iran và Trung Đông tại Đại học SOAS ở London, cho rằng việc được dỡ bỏ lệnh trừng phạt là ưu tiên hàng đầu của Tehran sau nhiều tuần chiến sự. Theo ông, kế hoạch tái thiết có thể giúp Iran tăng cường hội nhập kinh tế với vùng Vịnh và giảm tình trạng cô lập kéo dài nhiều năm.
MoU còn nhắc đến eo biển Hormuz và Lebanon, những nội dung không có trong JCPOA. Mỹ sẽ từng bước chấm dứt phong tỏa hải quân đối với Iran, còn Tehran khôi phục hoạt động hàng hải qua eo biển. Iran và Oman sẽ tiến hành đối thoại để xác định cơ chế quản lý trong tương lai đối với tuyến hàng hải này.
Theo ông Alavi, đây là dấu hiệu cho thấy vị thế thương lượng của Iran hiện nay đã khác so với một thập kỷ trước. “Iran hiện có nhiều đòn bẩy hơn so với thời kỳ đàm phán JCPOA”, ông nhận định.
Các chuyên gia đều cho rằng còn quá sớm để đánh giá liệu MoU có thể phát triển thành một thỏa thuận toàn diện hay không, khi văn kiện mới chỉ đặt nền móng cho giai đoạn thương lượng tiếp theo.
“Điều cần thiết bây giờ là một thỏa thuận đủ hấp dẫn về kinh tế để từng bước đưa Iran ra khỏi cảm giác dễ bị tổn thương và xây dựng lòng tin giữa các bên”, bà Aniseh Bassiri Tabrizi, chuyên gia tại Viện nghiên cứu Chatham House, nói.
Shahram Akbarzadeh, giám đốc Diễn đàn Nghiên cứu Trung Đông thuộc Đại học Deakin, Australia, cũng cho rằng MoU “không đề cập đến bất kỳ vấn đề cốt lõi nào” như những gì từng được đề cập trong JCPOA.
“MoU đơn giản là để ngỏ mọi câu hỏi liên quan đến chương trình hạt nhân và hoạt động làm giàu uranium của Iran để hai bên tiếp tục đàm phán, trong khi chưa có gì đảm bảo quá trình đàm phán này sẽ thành công”, ông Akbarzadeh nói.
Truyền thông hôm 3/6 đưa tin lãnh đạo Triều Tiên Kim Jong-un đầu tuần này tới xem trận bóng đá giao hữu giữa đội U17 nữ Triều Tiên và câu lạc bộ Naegohyang.
Trước trận đấu, ông Kim gặp gỡ và chúc mừng các cầu thủ cũng như ban huấn luyện của Naegohyang và đội tuyển U17, động viên họ tiếp tục nỗ lực và chúc đội giành thêm nhiều danh hiệu trong tương lai.
Ông cũng ôm các nữ cầu thủ và chụp ảnh lưu niệm cùng họ. Hình ảnh được truyền thông công bố cho thấy các cầu thủ bật khóc vì xúc động và nhảy lên ăn mừng khi gặp lãnh đạo Kim Jong-un.
Nhiều người dân và hàng chục quan chức cũng tham dự sự kiện, reo hò và vẫy những lá cờ nhỏ.
Naegohyang đã làm nên lịch sử khi đánh bại Tokyo Verdy Beleza của Nhật Bản với tỷ số 1-0 trong trận chung kết diễn ra tại thành phố Suwon, Hàn Quốc ngày 23/5, trở thành đội bóng Triều Tiên đầu tiên vô địch giải nữ châu Á.
Rodong Sinmun, cơ quan ngôn luận của đảng Lao động Triều Tiên, ca ngợi các cầu thủ là "những người con gái đáng tự hào của tổ quốc, một lần nữa thể hiện mạnh mẽ tinh thần và bản lĩnh của nhân dân Triều Tiên bằng các chiến thắng liên tiếp ở bán kết và chung kết".
Naegohyang được cho là đã giành được khoản tiền thưởng 1 triệu USD từ chức vô địch. Tuy nhiên, việc câu lạc bộ có thực sự nhận được số tiền này hay không vẫn chưa rõ ràng, do các lệnh trừng phạt của Liên Hợp Quốc liên quan chương trình vũ khí hạt nhân của Bình Nhưỡng.
Naegohyang đã thi đấu tại Hàn Quốc, đánh dấu lần đầu tiên các cầu thủ bóng đá Triều Tiên đặt chân tới nước láng giềng kể từ Đại hội Thể thao châu Á Incheon năm 2014.
Một số vấn đề đã xảy ra trong chuyến lưu đấu này của Naegohyang. Huấn luyện viên Ri Yu-il của đội đã bỏ ngang buổi họp báo sau trận đấu vì một phóng viên gọi đội bóng Triều Tiên là "đội Bắc Triều Tiên". Trong bản tin, truyền thông nhà nước Triều Tiên cũng không đề cập việc các trận đấu được tổ chức tại Hàn Quốc.
Tổng thống Hàn Quốc Lee Jae Myung, người những tháng gần đây đã đưa ra nhiều tín hiệu hòa giải nhằm cải thiện quan hệ với Triều Tiên, cũng gửi lời chúc mừng chân thành tới Naegohyang sau chiến thắng của họ.
"Hơn cả thắng thua, tôi hy vọng rằng giải đấu này đã trở thành dịp ý nghĩa để thúc đẩy sự phát triển của thể thao châu Á và nhắc nhở chúng ta về những giá trị của thể thao, biểu tượng cho hòa bình và sự hòa hợp", ông Lee cho hay.
Theo Hãng thông tấn Reuters ngày 23-4, Đài Loan cho biết Seychelles, Mauritius và Madagascar đã đơn phương rút lại giấy phép bay qua không phận đối với máy bay chở lãnh đạo Lại Thanh Đức, chỉ một ngày trước khi ông bắt đầu chuyến công du tới Eswatini.
Eswatini là một trong 12 quốc gia còn duy trì quan hệ ngoại giao chính thức với vùng lãnh thổ Đài Loan, đồng thời là nước duy nhất ở châu Phi có quan hệ này.
Đây là lần đầu tiên một lãnh đạo của Đài Loan phải hủy toàn bộ chuyến thăm nước ngoài vì không được cấp quyền quá cảnh - cho thấy một bước leo thang mới trong nỗ lực của Bắc Kinh nhằm thu hẹp không gian hoạt động quốc tế của Đài Bắc.
"Một số quốc gia đang hành động theo chỉ đạo của Trung Quốc khi can thiệp vào sự an toàn và phẩm giá của các chuyến công du thông thường của quan chức Đài Loan", người phát ngôn Bộ Ngoại giao Mỹ phát biểu ngày 22-4, không nêu đích danh ba nước trên.
Quan chức này nhấn mạnh trách nhiệm quản lý vùng không phận quốc tế vượt ra ngoài không phận chủ quyền của các nước đó "chỉ nhằm đảm bảo an toàn hàng không, chứ không phải để làm công cụ chính trị cho Bắc Kinh".
"Đây là thêm một ví dụ cho thấy Bắc Kinh đang tiến hành chiến dịch đe dọa nhằm vào vùng lãnh thổ Đài Loan và các nước ủng hộ trên toàn thế giới, lạm dụng hệ thống hàng không dân dụng quốc tế và đe dọa hòa bình, thịnh vượng toàn cầu", quan chức này nói thêm.
Mỹ cũng yêu cầu Trung Quốc chấm dứt các biện pháp gây sức ép quân sự, ngoại giao và kinh tế đối với Đài Loan.
Một quan chức an ninh cấp cao của Đài Loan cho biết Trung Quốc đã gây sức ép lên ba quốc gia châu Phi nói trên, thậm chí đe dọa trừng phạt kinh tế, bao gồm rút lại các chương trình xóa nợ.
Đáp lại những chỉ trích, Bộ Ngoại giao Trung Quốc ngày 23-4 kiên quyết bác bỏ cáo buộc của Mỹ, cho rằng Washington "nên chấm dứt can thiệp vào công việc nội bộ của Trung Quốc thông qua vấn đề Đài Loan". Người phát ngôn Quách Gia Côn cũng khẳng định những tuyên bố từ phía Mỹ là "vô căn cứ".
Bắc Kinh lâu nay luôn coi Đài Loan là một phần lãnh thổ của mình và không loại trừ khả năng dùng vũ lực để thống nhất.
Chuyến đi của ông Lại dự kiến khởi hành ngày 22-4, nhằm tham dự lễ kỷ niệm 40 năm ngày Quốc vương Mswati III lên ngôi và sinh nhật lần thứ 58 của nhà vua.
Lần gần nhất một lãnh đạo Đài Loan thăm Eswatini là năm 2023, khi bà Thái Anh Văn thực hiện chuyến công du này.
Sống trong một căn hộ tầng 7 nóng như thiêu đốt tại một khu nhà ở xã hội bằng bê tông ở phía nam Paris, Samira cho biết cô cảm thấy tuyệt vọng khi Pháp trải qua đợt nắng nóng kỷ lục trong tuần này.
“Hôm qua tôi ngồi xuống và bật khóc. Tôi nghĩ mình sẽ không qua khỏi mất", người phụ nữ 35 tuổi, là mẹ đơn thân và cựu quản lý tòa nhà, nói.
Căn nhà như "lò nướng"
Căn hộ của cô ở Ris-Orangis, thuộc tỉnh Essonne, giống như hàng triệu căn hộ khác tại Pháp, được cách nhiệt kém và không có cửa chớp bên ngoài để chắn nắng. “Ánh nắng gay gắt chiếu vào cửa sổ cả ngày. Tôi không thể thở nổi, cảm thấy chóng mặt, không có chút không khí nào”, cô nói.
“Nhà tôi như một cái lò nướng, không thể chịu đựng nổi. Tôi chỉ dám bật quạt trong thời gian ngắn vì sợ tiền điện. Mỗi đêm tôi chỉ ngủ được khoảng 2 tiếng. Tôi cảm thấy kiệt sức. Mỗi ngày trôi qua đều dài vô tận khi phải cố bảo vệ con trai khỏi cái nóng. Và tôi biết nhiệt độ sẽ còn tiếp tục tăng trong tương lai", cô nói.
Con trai cô, Issam, 10 tuổi, đang học tại một trong 1.800 trường học ở Pháp phải đóng cửa vì nhiệt độ quá cao và nguy hiểm. “Lớp học của cháu ở tầng trên cùng nóng tới 40 độ C. Trời quá nóng để học nên bọn cháu chỉ chơi trò chơi thôi", cậu bé nói.
Thông thường Issam đi ngủ lúc 21 giờ, nhưng những ngày gần đây em phải thức tới nửa đêm vì chỉ có thể ra ngoài vào rất khuya hoặc rất sớm. Samira nói: “Tôi cảm thấy như bị giam cầm, cả về thể chất lẫn tinh thần".
Hơn 44 triệu người tại Pháp, trong tổng số khoảng 67 triệu dân, đã phải sống dưới mức cảnh báo đỏ cao nhất về nắng nóng trong tuần này. Nhiệt độ ban ngày vượt quá 40 độ C ở nhiều nơi và vẫn duy trì ở mức nguy hiểm vào ban đêm.
Đợt nắng nóng cực đoan đã khiến ô nhiễm không khí gia tăng, số ca nhập viện tăng lên, trường học phải đóng cửa và nhiều chuyến tàu bị hủy. Nó cũng gây mất điện cho hàng nghìn hộ gia đình từ vùng Bretagne tới đông nam nước Pháp, khiến người dân không thể dùng quạt điện hoặc đóng các loại rèm chắn nắng vận hành bằng điện.
Sản lượng điện hạt nhân của Pháp cũng bị cắt giảm do nhiệt độ cao làm hạn chế nguồn nước làm mát cho các nhà máy.
Tác động của đợt nắng nóng càng trở nên nghiêm trọng hơn bởi phần lớn nhà ở và cơ sở hạ tầng tại Pháp không được thiết kế để chịu được nhiệt độ cao. Paris, một trong những thành phố có mật độ dân cư cao nhất châu Âu, và nổi tiếng với các khu nhà cách nhiệt chưa đủ hiệu quả trong nắng nóng.
Biến đổi khí hậu đang góp phần khiến cho những đợt nắng nóng cực đoan xuất hiện nhiều hơn ở châu Âu mỗi năm và cơ sở hạ tầng tại nhiều quốc gia chưa bắt kịp với tình trạng này.
Bất bình đẳng về khí hậu
Một báo cáo của tổ chức Fondation pour le Logement công bố trong tháng này cho thấy một nửa số nhà ở tại Pháp không có đủ khả năng bảo vệ cư dân khỏi nhiệt độ cao. Khoảng 66% người Pháp gặp khó khăn trong việc chịu đựng cái nóng bên trong nhà mình.
Maïder Olivier, người phụ trách vận động chính sách khí hậu của tổ chức này, cho biết Pháp đang đối mặt với một vấn đề liên quan tới "bất bình đẳng khí hậu", trong đó những khu nhà ở ngoại ô dành cho người thu nhập thấp là nơi chịu ảnh hưởng nặng nề nhất từ các đợt nắng nóng.
Nhiều cư dân sống trong các khu dân cư thiếu không gian xanh xung quanh, thường làm việc trong môi trường nóng bức không có điều hòa, phải di chuyển bằng xe buýt đông đúc và oi bức, đồng thời không đủ khả năng tài chính để đi nghỉ hè vào mùa nắng nóng.
Tại Grigny, một trong những thị trấn khó khăn ở vùng Grand Paris, ông Aboubakar, 60 tuổi, từng làm việc trong bếp của một khách sạn, cảm thấy ngạt thở khi đứng dưới căn hộ tầng 4 của mình, nơi ông cho rằng nhiệt độ bên trong có thể lên tới 40 độ C.
“Tôi không đủ tiền mua quạt. Căn hộ của tôi không có cửa chớp. Ban đêm tôi không thể ngủ nổi, nó giống như một lò nung. Ban ngày không thể ở trong nhà nên tôi phải xuống ngồi dưới gốc cây”, ông nói.
Roland, 20 tuổi, sinh viên đang thực tập, cho biết anh đã thức dậy từ 7 giờ sáng để ăn sáng cùng bạn gái trên một chiếc ghế dưới tán cây trước khi nhiệt độ tăng quá cao.
“Chúng tôi cố đóng cửa chớp và ở trong bóng tối trong căn hộ, nhưng không có không khí. Điều đó có thể khiến người ta chán nản. Chúng tôi chỉ dám mở cửa sổ vào giữa đêm. Chúng tôi không dùng quạt điện vì quá tốn kém", anh cho biết.
Inès Seddiki, người sáng lập tổ chức Ghett’up tại Seine-Saint-Denis ở phía bắc Paris, cho biết giới trẻ tại các khu nhà ở ngoại ô là nhóm chịu ảnh hưởng đặc biệt nặng nề bởi đợt nắng nóng cực đoan.
Noah, 22 tuổi, trên đường tới nơi thực tập truyền thông gần Grigny, sống giống như nhiều sinh viên khác trong một căn hộ có kích thước nhỏ nằm trên tầng cao nhất ở Paris, dưới mái kẽm cách nhiệt kém và không có cửa chớp chắn nắng. “Không có không khí để thở, chúng tôi không bao giờ ngủ được quá 4 tiếng", cô nói.
