“Sẽ không có phí quá cảnh qua eo biển Hormuz trong thời gian ngừng bắn 60 ngày và sau khi thời hạn này kết thúc, trừ khi chúng được Mỹ áp đặt và phục vụ lợi ích nước Mỹ, nếu thỏa thuận không được hoàn tất”, Tổng thống Mỹ Donald Trump viết trên mạng xã hội Truth Social hôm 20/6.
Ông cho biết phí quá cảnh, nếu được áp đặt, sẽ được thu cho những dịch vụ mà Mỹ cung cấp với vai trò “thiên thần bảo hộ” cho các quốc gia Trung Đông, nhằm hoàn trả các chi phí trong “quá khứ, hiện tại và tương lai”.
Một vấn đề chưa được giải quyết trong bản ghi nhớ mà Mỹ và Iran vừa ký là liệu Tehran có duy trì quyền kiểm soát với eo biển Hormuz hay không. Theo nội dung thỏa thuận, tàu thuyền sẽ được đi qua tuyến hàng hải này miễn phí “trong vòng 60 ngày”, trong lúc Iran và các nước vùng Vịnh đàm phán một thỏa thuận mới về eo biển, đồng nghĩa Tehran có thể được phép áp đặt phí quá cảnh sau thời hạn trên.
Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Ghalibaf hôm 17/6 cho biết nước này sẽ thu phí tàu thuyền qua eo biển Hormuz sau thời hạn 60 ngày như quy định trong bản ghi nhớ với Mỹ.
Trong khi đó, Tổng thống Donald Trump từng nhiều lần nhấn mạnh rằng eo biển Hormuz phải được mở miễn phí cho tàu thuyền qua lại sau khi chiến sự chấm dứt. Lãnh đạo Mỹ tuần này tiếp tục khẳng định rằng sẽ không có phí quá cảnh ở eo biển Hormuz trong và sau khi thời hạn 60 ngày kết thúc.
Tuyên bố mới nhất được ông Trump đưa ra sau khi Iran thông báo đóng eo biển Hormuz do Israel tiếp tục tấn công vào miền nam Lebanon, cáo buộc hành động này vi phạm thỏa thuận giữa Mỹ và Iran.
Bộ tư lệnh Trung tâm (CENTCOM), cơ quan đặc trách hoạt động của quân đội Mỹ ở Trung Đông, sau đó cho biết Iran không kiểm soát eo biển Hormuz và tàu hàng đang tiếp tục đi qua eo biển này. “Lực lượng Mỹ đang theo dõi tình hình để đảm bảo điều đó tiếp tục được duy trì”, đại tá Tim Hawkins, phát ngôn viên CENTCOM, cho hay.
Trong bài đăng trước đó trên mạng xã hội, CENTCOM cho biết tàu thuyền vẫn tiếp tục di chuyển an toàn qua eo biển Hormuz trong ngày 20/6 và đã vận chuyển lượng lớn hàng hóa, cũng như hơn 17 triệu thùng dầu, đến thị trường toàn cầu.
“Lực lượng Mỹ vẫn hiện diện và duy trì cảnh giác để đảm bảo mọi khía cạnh của thỏa thuận với Iran được tuân thủ, chấp hành và có hiệu lực đầy đủ”, CENTCOM cho biết.
Tuyến hàng hải huyết mạch này vận chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu khí toàn cầu trong thời bình và đã bị Iran phong tỏa gần như hoàn toàn sau khi xung đột bùng phát.
Trong khi đó, truyền thông Iran ngày 20/6 cho biết phái đoàn nước này, do Chủ tịch Quốc hội Ghalibaf dẫn đầu, đã đến Zurich, Thụy Sĩ để tham dự cuộc đàm phán với Mỹ. Cuộc đàm phán dự kiến diễn ra tại khu nghỉ dưỡng trên núi Burgenstock.
Phó tổng thống Mỹ JD Vance cũng đã rời căn cứ liên hợp Andrews vào chiều 20/6 để tới tham dự cuộc đối thoại với Iran ở Thụy Sĩ. Ông cho biết ưu tiên hàng đầu của mình là thiết lập cấu trúc đàm phán, đạt tiến triển về vấn đề hạt nhân cũng như lệnh ngừng bắn ở Lebanon.
"Nước Mỹ về cơ bản đã thay đổi chủ trương về thương mại, nâng thuế quan lên cấp độ chúng ta chỉ thấy ở giai đoạn Đại Suy thoái (cuối thập niên 1930). Nhiều điểm mạnh trước đây của Canada, dựa trên mối quan hệ gần gũi với Mỹ, giờ đã trở thành điểm yếu và chúng ta cần khắc phục những điểm yếu này", Thủ tướng Canada Mark Carney bình luận về quan hệ song phương, trong video được công bố ngày 19/4.
Ông cho rằng Canada không thể kiểm soát những gián đoạn từ nước láng giềng, cũng không thể đặt tương lai vào hy vọng tình hình sẽ sớm ổn định trở lại.
Thủ tướng Canada nhận định đất nước cần đặt mục tiêu không cần phụ thuộc vào bất kỳ quốc gia nào, giữa bối cảnh "thế giới đang trở nên nguy hiểm và chia rẽ hơn". Ông cho biết sẽ thường xuyên cập nhật cho người dân về nỗ lực của chính phủ trong củng cố nền kinh tế và bảo vệ chủ quyền.
Trong video, ông Carney còn cầm mô hình tướng Isaac Brock, người từng dẫn dắt cuộc chiến chống quân Mỹ năm 1812 và đưa ra thông điệp "Trong lịch sử, Canada từng đối mặt những mối đe dọa tương tự hiện nay". Ông cũng nhắc đến thủ lĩnh thổ dân Tecumseh, người đã liên kết các cộng đồng bản địa chống lại sự mở rộng của Mỹ vào thế kỷ 19.
Thủ tướng Canada nhận định việc hy vọng "Mỹ trở lại bình thường" không thể được xem là chiến lược khả thi, thay vào đó Canada cần xây dựng một đất nước đủ mạnh mẽ để chống chọi với những biến động ngoại cảnh.
"Hy vọng không phải là kế hoạch và hoài niệm không phải là chiến lược. Nước Mỹ đã thay đổi và chúng ta cần phản ứng. Chúng ta cần giành lại kiểm soát an ninh, biên giới và tương lai của chính mình", ông nói.
Ông Carney, người nhậm chức năm 2025 sau chiến dịch tranh cử dựa trên cam kết cứng rắn hơn với Washington, cho biết Ottawa đang thúc đẩy đa dạng hóa quan hệ kinh tế, bao gồm tăng cường hợp tác với các đối tác như Trung Quốc nhằm giảm phụ thuộc vào Mỹ.
Chính phủ Canada cũng đặt mục tiêu thu hút đầu tư mới, mở rộng năng lực năng lượng sạch, giảm rào cản thương mại nội địa, tăng chi tiêu quốc phòng và cải thiện khả năng tiếp cận nhà ở cho người dân.
Quan hệ Mỹ - Canada đang trải qua nhiều biến động sau hàng thập kỷ hội nhập kinh tế sâu rộng, sau khi Tổng thống Donald Trump áp dụng nhiều biện pháp thuế quan với cả đối thủ lẫn đồng minh, làm xáo trộn thương mại toàn cầu.
Các mức thuế này đã ảnh hưởng đến người lao động trong ngành ôtô và thép của Canada, đồng thời khiến doanh nghiệp trì hoãn đầu tư do bất ổn gia tăng. Bên cạnh đó, những phát biểu của ông Trump về khả năng Canada trở thành bang thứ 51 của Mỹ cũng vấp phải nhiều phản đối trong dư luận Canada.
Đảng Tự do của ông Carney gần đây giành được đa số ghế trong quốc hội sau các cuộc bầu cử đặc biệt vào tuần trước, tạo thêm lợi thế về số phiếu để điều chỉnh chính sách, đặc biệt trong quan hệ thương mại với Mỹ. Một cuộc rà soát hiệp định thương mại ba bên giữa Mỹ, Canada và Mexico dự kiến diễn ra vào tháng 7.
Hãng AFP ngày 4.4 dẫn lời phi hành gia người Canada Jeremy Hansen chia sẻ cảm giác khi tàu vũ trụ Orion đưa ông và 3 đồng nghiệp người Mỹ theo quỹ đạo phức tạp để bay về phía mặt trăng.
Bốn phi hành gia trên sứ mệnh Artemis II đã vượt qua điểm giữa chặng đường từ trái đất đến mặt trăng, cách trái đất hơn 241.000 km, khi tiến về phía trước để thực hiện chuyến bay có người lái đầu tiên ngang qua mặt trăng trong hơn nửa thế kỷ.
Ông Hansen, một cựu phi công chiến đấu 50 tuổi và là người lần đầu bay vào vũ trụ, cho biết ông đã chứng kiến "một số điều phi thường" trong những giờ đầu tiên trên tàu Orion.
"Đến lúc chúng tôi chợp mắt một chút rồi tỉnh dậy, trái đất đã ở quá xa rồi", ông Hansen cùng với các phi hành gia người Mỹ Victor Glover và Reid Wiseman cho biết trong một phiên hỏi đáp video do Cơ quan Vũ trụ Canada (CSA) tổ chức.
Ông Hansen mô tả quá trình đốt nhiên liệu để chuyển hướng lên mặt trăng, thao tác đưa tàu Orion đến gần trái đất trong phạm vi 200 km trước khi chuyển hướng sang quỹ đạo mới và lao về phía mặt trăng.
"Cảm giác như chúng tôi đang rơi từ trên trời xuống trái đất... Thật đáng kinh ngạc là chúng tôi thực sự sẽ bay vòng qua và tránh được vật thể đó. Nó đã ở rất gần và việc chứng kiến tất cả điều đó thực sự phi thường", ông chia sẻ.
Ông Hansen, người gia nhập CSA năm 2009 sau sự nghiệp phi công chiến đấu trong Không quân Hoàng gia Canada, sẽ là phi hành gia không phải người Mỹ đầu tiên bay vòng quanh mặt trăng.
Theo Cơ quan Hàng không và Vũ trụ Mỹ (NASA), cột mốc tiếp theo của tàu Orion, dự kiến diễn ra vào ngày thứ 5 của sứ mệnh kéo dài 10 ngày, sẽ là đi vào vùng ảnh hưởng của mặt trăng, nơi lực hấp dẫn của mặt trăng mạnh hơn so với trái đất.
Phi hành gia Hansen cho biết ông rất mong được quan sát cận cảnh phía bị khuất của mặt trăng và chứng kiến "hiện tượng nhật thực khi ở phía sau mặt trăng, điều đó sẽ rất thú vị".
