Theo công bố của Cục Thống kê (Bộ Tài chính), chỉ số giá tiêu dùng (CPI) tháng 5 tăng 0,29% so với tháng trước. Tính chung 5 tháng đầu năm 2026, CPI tăng 4,31% so với cùng kỳ năm trước; lạm phát cơ bản tăng 4,04%.
Một số liệu đáng chú ý khác là tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa đạt 99,07 tỉ USD, tăng 25,8% so với cùng kỳ năm trước. Trong đó, kim ngạch xuất khẩu đạt 46,93 tỉ USD, tăng 18%; nhập khẩu đạt 52,14 tỉ USD, tăng 33,8%.
Cán cân thương mại tháng 5 nghiêng về nhập siêu 5,21 tỉ USD. Lũy kế 5 tháng đầu năm nhập siêu 13,8 tỉ USD, trái ngược với mức xuất siêu 5,1 tỉ USD của cùng kỳ năm 2025.
Trao đổi với Tuổi Trẻ Online, ông Phạm Bình Phương, chuyên gia phân tích và chiến lược thị trường Chứng khoán ACB (ACBS), cho biết lạm phát và nhập siêu hiện là hai biến số rất đáng theo dõi vì đều có khả năng tác động trực tiếp tới mặt bằng lãi suất và tỉ giá trong thời gian tới.
Đối với lạm phát, rủi ro lớn nhất hiện nay đến từ giá năng lượng thế giới. Nếu giá dầu tiếp tục duy trì ở mức cao trong thời gian dài, áp lực chi phí đầu vào của doanh nghiệp sẽ gia tăng, đồng thời làm giảm dư địa nới lỏng chính sách tiền tệ.
Trong khi đó, tình hình nhập siêu trong 5 tháng đầu năm xuất phát từ 2 yếu tố. Một là do chi phí nhập xăng dầu tăng mạnh khi giá tăng gần gấp đôi sau chiến sự Trung Đông. Hai là các doanh nghiệp đẩy nhanh việc tích trữ nguyên vật liệu để chuẩn bị cho các chu kỳ sản xuất sắp tới, trong bối cảnh rủi ro địa chính trị vẫn kéo dài, tác động tới giá nhập khẩu và sự ổn định của nguồn cung.
Theo ông Phương, tình trạng nhập siêu nếu kéo dài sẽ tạo áp lực lên cán cân ngoại tệ và tỉ giá. Mặc dù tỉ giá hiện nay vẫn tương đối ổn định nhờ dự trữ ngoại hối, dòng vốn FDI và nguồn kiều hối, nhưng nếu nhập siêu tiếp tục mở rộng cùng với xu hướng đồng USD mạnh lên trên toàn cầu, áp lực điều hành tỉ giá sẽ gia tăng đáng kể.
Từ đó dư địa về chính sách tiền tệ của Ngân hàng Nhà nước cũng bị hạn chế. Tình trạng thanh khoản thu hẹp ở nền lãi suất cao sẽ gây tác động tiêu cực cho thị trường tài chính.
Chuyên gia ACBS khuyến nghị nhà đầu tư nên ưu tiên những doanh nghiệp có khả năng chuyển phần tăng chi phí đầu vào sang khách hàng, có tỉ lệ vay ngoại tệ thấp và bảng cân đối tài chính lành mạnh. Những doanh nghiệp này có khả năng chống chịu tốt hơn nếu môi trường lạm phát và tỉ giá tiếp tục biến động trong nửa cuối năm 2026.
Ông Trần Đức Anh, Giám đốc kinh tế vĩ mô Chứng khoán KBSV, cho rằng diễn biến của hai biến số lạm phát và nhập siêu đang đặt ra những thách thức nhất định cho chính sách tiền tệ trong ngắn hạn.
Về mặt thực tế, chỉ số CPI bình quân 5 tháng tăng 4,31% đã tiệm cận sát mục tiêu điều hành của Chính phủ và trực tiếp thu hẹp không gian nới lỏng tiền tệ, báo hiệu giai đoạn chi phí vốn khó có thể giảm thêm.
Dù vậy, theo chuyên gia KBSV, áp lực này chủ yếu mang tính chất chi phí đẩy ngắn hạn và hiện đang được kiểm soát rất chặt chẽ, đảm bảo nền tảng vĩ mô ổn định. Nếu giá dầu hạ nhiệt, áp lực lạm phát trong nước sẽ giảm đi đáng kể.
Đối với biến số nhập siêu gần 14 tỉ USD, thực tế lượng thâm hụt thương mại này đang tạo ra áp lực cầu ngoại tệ lớn, gây sức ép trực tiếp lên tỉ giá USD/VND và thanh khoản hệ thống.
Tuy nhiên, dòng vốn nhập siêu này lại tập trung phần lớn vào máy móc, thiết bị và nguyên vật liệu đầu vào, phần nào cho thấy các doanh nghiệp FDI cũng như nội địa đang tích cực mở rộng quy mô sản xuất để chuẩn bị cho chu kỳ tăng trưởng mới.
Ông Đức Anh cho rằng thay vì lo ngại thái quá, nhà đầu tư nên chủ động rà soát danh mục, tập trung phân bổ vào các doanh nghiệp giá trị sở hữu cấu trúc tài chính an toàn và dòng tiền dồi dào để đón đầu đà bứt phá bền vững của thị trường.
Ngày 21-6, theo kết luận thanh tra chuyên đề các dự án có khó khăn, vướng mắc, tồn đọng kéo dài của Thanh tra tỉnh Cà Mau, sau khi thu hồi 6,2ha đất thuộc dự án khu triển lãm hội chợ và thực hiện đối trừ nghĩa vụ tài chính theo quy định, số tiền bồi thường, hỗ trợ còn phải chi trả cho chủ đầu tư là Tổng công ty Phân bón và Hóa chất Dầu khí - Công ty cổ phần (PVFCCo) được xác định hơn 25,6 tỉ đồng.
Tuy nhiên do nguồn thu ngân sách còn khó khăn nên đến thời điểm thanh tra, tỉnh Cà Mau vẫn chưa bố trí được kinh phí để thanh toán khoản tiền này.
Theo kết luận thanh tra, tổng tiền sử dụng đất của dự án hơn 238 tỉ đồng. Sau khi khấu trừ chi phí san lấp mặt bằng hơn 18,5 tỉ đồng do nhà đầu tư thực hiện, số tiền sử dụng đất PVFCCo phải nộp hơn 220 tỉ đồng.
Đến thời điểm rà soát năm 2017, doanh nghiệp còn chưa nộp hơn 169 tỉ đồng tiền sử dụng đất.
Năm 2020, tỉnh Cà Mau thu hồi 6,26ha đất thuộc dự án khu triển lãm hội chợ. Sau khi thực hiện đối trừ nghĩa vụ tài chính về đất đai, số tiền bồi thường, hỗ trợ còn phải chi trả cho PVFCCo được xác định hơn 25,6 tỉ đồng nhưng đến tháng 5-2026 vẫn chưa được thanh toán.
Ngày 4-6-2025, chủ tịch UBND tỉnh Cà Mau ban hành quyết định thành lập tổ công tác rà soát hồ sơ đất đai, đầu tư, thu hồi đất và các nội dung liên quan đối với khu đất 6,2ha và khu đất 1,2ha thuộc dự án. Tuy nhiên đến thời điểm thanh tra, tổ công tác vẫn chưa có báo cáo kết quả thực hiện.
Thanh tra tỉnh xác định dự án hiện không còn khó khăn, vướng mắc trong quá trình triển khai đầu tư do đã chấm dứt hoạt động, hoàn tất thu hồi đất và nhà đầu tư đã bàn giao mặt bằng cho địa phương quản lý.
Nguồn tin của Reuters cho hay Tổ chức Các nước Xuất khẩu Dầu mỏ và đồng minh (OPEC+) đã đồng ý tăng sản lượng dầu khoảng 188.000 thùng mỗi ngày trong tháng 6, sau cuộc họp của 7 thành viên chủ chốt hôm 3/5.
Đây là lần tăng sản lượng thứ ba liên tiếp của liên minh, kể từ xung đột Trung Đông bắt đầu cuối tháng 2. Trước đó, họ từng hai lần thông qua kế hoạch tăng sản lượng thêm 206.000 thùng một ngày mỗi đợt.
Hiện các con số này chỉ có ý nghĩa trên giấy tờ, vì cuộc chiến tiếp tục làm gián đoạn nguồn cung từ Vùng Vịnh. Tuy nhiên, động thái được đánh giá là tín hiệu cho thấy OPEC+ sẵn sàng bơm thêm dầu ra thị trường khi xung đột kết thúc, bất chấp Các tiểu vương quốc Arab thống nhất (UAE) rời nhóm từ 1/5.
OPEC+ hiện còn 21 thành viên nhưng chỉ có 7 quốc gia gồm Arab Saudi, Iraq, Kuwait, Algeria, Kazakhstan, Nga và Oman tham gia vào các quyết định sản lượng hàng tháng của liên minh.
Eo biển Hormuz đóng cửa trong 9 tuần qua đã khiến xuất khẩu dầu của Arab Saudi, Iraq, Kuwait và thành viên cũ UAE giảm mạnh. Đây cũng là những nhà sản xuất còn lại trong liên minh có khả năng tăng sản lượng từ công suất dự phòng.
Tính chung, sản lượng dầu thô từ tất cả thành viên OPEC+ đạt trung bình 35,06 triệu thùng mỗi ngày vào tháng 3, giảm 7,7 triệu thùng mỗi ngày so với tháng 2. Iraq và Arab Saudi giảm sản lượng lớn nhất do xuất khẩu bị hạn chế.
Kết phiên 1/5, giá dầu Brent giảm 2% về 108 USD một thùng. Dầu WTI hạ 3% còn 102 USD. Thị trường đi xuống sau khi hãng thông tấn nhà nước Iran IRNA cho biết nước này đã chuyển đề xuất đàm phán mới nhất cho Mỹ thông qua Pakistan. Động thái được kỳ vọng phá vỡ thế bế tắc trong nỗ lực chấm dứt chiến sự.
Theo các nhà giao dịch, ngay cả khi eo biển Hormuz mở lại, dòng chảy dầu khí qua tuyến hàng hải này cần vài tuần hoặc thậm chí vài tháng để khôi phục lại như bình thường. OPEC+ dự kiến sẽ nhóm họp lần sau vào ngày 7/6.
Tại họp báo Triển lãm Quốc tế Chuyên ngành Nguyên liệu, Hương liệu, Phụ gia Chế biến Thực phẩm & Đồ uống (Fi Vietnam 2026) ngày 9/4, bà Lý Kim Chi - Chủ tịch Hiệp hội Lương thực Thực phẩm TP HCM - cho biết làn sóng tăng giá đang diễn ra đồng thời ở nhiều nhóm chi phí quan trọng, tạo áp lực lớn lên toàn ngành.
Theo bà, xung đột Trung Đông đang đẩy chi phí ngành thực phẩm - đồ uống tăng mạnh trên ba trụ cột chính gồm năng lượng, logistics và nguyên liệu nông sản. Giá dầu thô và khí đốt tăng khiến chi phí sản xuất và bao bì nhựa, nhôm đội lên. Đồng thời, gián đoạn các tuyến hàng hải quốc tế làm cước vận tải leo thang, kéo theo giá nhiều nguyên liệu nhập khẩu thiết yếu như đường, dầu thực vật, ngũ cốc và phụ gia tăng thêm 5-10%.
Đáng chú ý, giá phân bón tăng mạnh trong bối cảnh Trung Đông là một trong những nguồn cung lớn đang tạo hiệu ứng dây chuyền lên giá nông sản, qua đó tiếp tục gây áp lực lên chi phí đầu vào của lĩnh vực chế biến thực phẩm. Tính chung, theo bà Chi, có khoảng 50-60% nguyên liệu đầu vào của doanh nghiệp trong ngành đã tăng giá, cả ở nguồn nhập khẩu lẫn nội địa.
Ở góc độ doanh nghiệp, áp lực không chỉ nằm ở chi phí mà còn ở khả năng tiếp cận nguồn hàng. Lãnh đạo một doanh nghiệp nhập khẩu gia vị và nguyên liệu ngành sữa tại TP HCM cho biết nguồn cung toàn cầu không thiếu, nhưng việc vận chuyển về Việt Nam ngày càng khó khăn. Từ khi xung đột xảy ra, cước vận tải tăng cao trong khi container lạnh khan hiếm khiến nhiều đơn hàng bị chậm trễ.
"Chúng tôi vẫn đang cố giữ giá bán, nhưng biên lợi nhuận bị bào mòn khi chi phí đầu vào tăng 7-15% tùy loại", vị này nói, cho biết nếu tình hình kéo dài, áp lực điều chỉnh giá là khó tránh khỏi.
Áp lực này cũng đang phản ánh ở quy mô toàn ngành. Dù chi phí đầu vào tăng mạnh, giá bán lẻ nhiều mặt hàng thiết yếu tại siêu thị vẫn chưa tăng tương ứng. Nguyên nhân là các doanh nghiệp lớn thường có nguồn dự trữ nguyên liệu từ 3 đến 6 tháng, giúp "neo giá" trong ngắn hạn. Không ít doanh nghiệp chấp nhận thu hẹp biên lợi nhuận, thậm chí bán hòa vốn, hoặc chịu lỗ ở một số mặt hàng để duy trì nguồn cung và ổn định thị trường.
Tuy vậy, dư địa giữ giá không còn nhiều. Khi lượng hàng dự trữ dần cạn, nếu chi phí năng lượng và logistics tiếp tục neo cao, áp lực tăng giá bán lẻ sẽ trở nên rõ nét hơn trong thời gian tới.
Ở góc nhìn quốc tế, bà Rose Chitanuwat - Giám đốc chuỗi dự án ASEAN của Tập đoàn Informa Markets, cho rằng dù bối cảnh chi phí toàn cầu gia tăng, ngành thực phẩm vẫn có dư địa tăng trưởng nhờ nhu cầu tiêu dùng thiết yếu.
Theo bà, Việt Nam đang sở hữu lợi thế lớn về thị trường và du lịch. Lượng khách quốc tế đến Việt Nam vẫn duy trì ở mức cao, ngay cả trong bối cảnh bất ổn toàn cầu. "Khách du lịch đến Việt Nam vẫn phải ăn uống, do đó ngành thực phẩm và đồ uống luôn có nhu cầu ổn định và là lĩnh vực không thể thay thế", bà nói.
Tuy nhiên, thách thức lớn nằm ở cấu trúc doanh nghiệp khi phần lớn là doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME). Trong khi các tập đoàn lớn đã có hệ thống kiểm soát chất lượng chặt chẽ, nhiều cơ sở nhỏ lẻ - đặc biệt trong lĩnh vực ẩm thực đường phố - vẫn gặp khó trong việc đảm bảo an toàn thực phẩm, yếu tố then chốt để giữ niềm tin người tiêu dùng và du khách quốc tế.
Bà Rose cũng nhấn mạnh cơ hội mở rộng sang các thị trường mới như Halal - phân khúc đang tăng trưởng nhanh trên toàn cầu. Tuy nhiên, để tận dụng cơ hội này, doanh nghiệp cần đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế và đầu tư bài bản hơn vào sản phẩm, quy trình và chứng nhận.
Ở chiều ngược lại, về giải pháp, các chuyên gia cho rằng doanh nghiệp không thể tiếp tục cạnh tranh bằng giá trong bối cảnh chi phí leo thang, mà cần chuyển sang tối ưu chi phí và nâng giá trị gia tăng.
PGS TS Hoàng Kim Anh - Ủy viên Ban thường vụ Hội Khoa học và Công nghệ thực phẩm Việt Nam, khuyến nghị doanh nghiệp tận dụng nguyên liệu nội địa để giảm phụ thuộc nhập khẩu, đồng thời cải tiến quy trình sản xuất nhằm giảm hao hụt và nâng hiệu quả vận hành. Về dài hạn, hướng đi bền vững là đầu tư vào chế biến sâu để gia tăng giá trị sản phẩm thay vì xuất khẩu thô.
Trong bối cảnh chi phí đầu vào biến động mạnh, thị trường không còn chỗ cho tăng trưởng đại trà. Doanh nghiệp nào thích ứng nhanh, kiểm soát tốt chi phí và chuyển sang cạnh tranh bằng giá trị sẽ có cơ hội giữ vững vị thế, trong khi những đơn vị chậm thay đổi có thể đối mặt với áp lực lớn ngay trên sân nhà.
Dù chịu áp lực chi phí, thị trường thực phẩm, đồ uống vẫn duy trì đà tăng trưởng. Số liệu cho thấy quy mô ngành tiếp tục mở rộng theo giá trị, với chỉ số sản xuất công nghiệp hai tháng đầu năm tăng 13,2%.
Xuất khẩu quý I cũng đạt 16,69 tỷ USD, tăng 5,9% và là mức cao nhất trong vòng 6 năm, cho thấy ngành vẫn giữ được nhịp tăng trưởng, thậm chí có dấu hiệu bứt phá trong bối cảnh nhiều biến động.
