Vẫn còn nhiều câu hỏi chưa có lời giải về chiến dịch phức tạp nhằm giải cứu tổ lái chiếc tiêm kích F-15E Strike Eagle của Không quân Mỹ bị rơi trên lãnh thổ Iran vào tháng 4 năm nay cũng như những nguyên nhân dẫn tới sự cố đó.
Giờ đây, truyền thông Mỹ đã đưa tin về lời kể được cho là của phi công F-15E liên quan tới vụ việc. Người này mô tả việc nhìn thấy một bầy UAV trên bầu trời có hình dạng giống “con sứa”, chỉ ít phút trước khi họ phải phóng ghế thoát hiểm khỏi chiếc máy bay gặp nạn.
Theo truyền thông Mỹ, phi công kể lại rằng anh nhìn thấy “nhiều UAV của Iran lơ lửng trên không, di chuyển như một thể thống nhất, theo đội hình giống một con sứa”.
Theo báo cáo, trong cuộc trao đổi sau sự cố, phi công F-15E đã nói với các quan chức tình báo rằng anh nhìn thấy: “Nhiều UAV liên kết với nhau và di chuyển như một thể thống nhất, với các UAV nhỏ hơn nằm bên dưới những UAV lớn hơn giống như những cái chân. Thứ gì đó đúng kiểu người ngoài hành tinh”.
Một nguồn tin khác nói với CNN rằng phi công này còn mô tả cảnh tượng như một “bãi mìn UAV” trên không.
Tuy nhiên, ngay cả khi những lời kể này là chính xác, cũng không thể khẳng định phi công thực sự nhìn thấy đúng những gì anh mô tả.
Thời điểm đó là giai đoạn căng thẳng tột độ, và phi công sau đó được xác định bị chấn động não. Theo CNN, ngay cả các quan chức tình báo Mỹ tham gia thẩm vấn cũng bất đồng về cách diễn giải những gì phi công mô tả cũng như mức độ chính xác trong lời kể của anh.
Về vụ F-15E bị rơi trên lãnh thổ Iran, nguyên nhân chính xác hiện vẫn chưa được công bố.
Trước đó, NBC News dẫn lời ba quan chức giấu tên cho biết chiếc tiêm kích này “nhiều khả năng đã bị trúng một tên lửa vác vai”, và cuộc tấn công có thể được hỗ trợ bởi một hệ thống radar cảnh giới tầm xa có khả năng phát hiện máy bay tàng hình của Iran,
Tổng thống Mỹ Donald Trump cũng được cho là đã nói rằng phía Iran sử dụng tên lửa vác vai và “họ đã gặp may”.
Trong khi phi công được giải cứu chỉ sau vài giờ, sĩ quan điều khiển vũ khí phải ẩn náu trong một khe đá khi cả lực lượng cứu hộ Mỹ lẫn quân Iran ráo riết tìm kiếm.
Người này chỉ được giải cứu khoảng 50 giờ sau khi phóng ghế thoát hiểm, trong một chiến dịch có sự tham gia của hàng trăm binh sĩ, hàng chục máy bay cùng các hoạt động nghi binh diễn ra tại nhiều khu vực khác nhau trên lãnh thổ Iran.
Chiến dịch cũng khiến Mỹ mất thêm một máy bay cường kích A-10 trên không, cùng 2 máy bay vận tải đặc nhiệm MC-130J Commando II và một số trực thăng đặc nhiệm H-6 Little Bird bị phá hủy trên mặt đất.
Những giả thuyết
Cách diễn giải kịch tính nhất là bầy UAV này đã trực tiếp góp phần vào việc bắn hạ chiếc F-15, dù chỉ là vô tình. Khả năng đó không thể hoàn toàn bị loại trừ, nhưng hiện không có bằng chứng công khai nào chứng minh điều đó.
Đáng chú ý là đội hình UAV được mô tả như một “bãi mìn”, tức thứ mà chiếc F-15 có thể vô tình lao vào.
Điều này đặt ra một giả thuyết thú vị. Có thể Iran đã triển khai một dạng “màn chắn UAV” dọc theo tuyến đường bay đã biết trước hoặc quanh các mục tiêu quan trọng. Trong trường hợp đó, máy bay có thể bị phá hủy nếu va chạm với UAV, nếu UAV tự kích nổ ở cự ly gần hoặc nếu chúng được nối với nhau bằng dây cáp và máy bay đâm phải.
Ý tưởng này phần nào phù hợp với mô tả của phi công mà không cần tới khả năng tác chiến bầy đàn quá phức tạp. Đó có thể được xem là một phiên bản hiện đại của khinh khí cầu chắn phòng không, linh hoạt hơn và có thể triển khai nhanh chóng khi cần thiết.
Ngoài ra, Iran từ lâu đã nổi tiếng với những chiến thuật và ý tưởng vũ khí khác biệt, nên giả thuyết này không hoàn toàn phi lý, dù vẫn chỉ là suy đoán.
Nếu phi công thực sự nhìn thấy một nhóm UAV “giống sứa” có khả năng tác chiến bầy đàn thực sự, điều đó sẽ cho thấy Iran sở hữu một năng lực chưa từng được biết đến trước đây. Tuy nhiên, xét về mặt công nghệ, đây hoàn toàn là điều khả thi.
Trong lĩnh vực quân sự, “bầy đàn” là nhóm phương tiện hoặc đạn dẫn đường được kết nối với nhau qua đường truyền dữ liệu và phối hợp hành động nhằm tối đa hóa hiệu quả tác chiến chung.
Điểm quan trọng nằm ở khả năng tính toán, mức độ tự động hóa và hệ thống liên lạc hỗ trợ. Các bầy UAV có thể chỉ sở hữu năng lực phối hợp cơ bản hoặc đạt tới trình độ rất tiên tiến với trí tuệ nhân tạo cho phép ra quyết định động theo thời gian thực.
Điều này khác với việc đơn thuần phóng nhiều UAV cùng lúc nhưng không có khả năng hợp tác thực sự. CNN dẫn lời 2 nguồn tin cho biết: “Các báo cáo ban đầu cho thấy có khả năng đội hình UAV này bằng cách nào đó đã giúp Iran bắn hạ chiếc máy bay Mỹ”.
Nếu điều đó đúng, sẽ xuất hiện hàng loạt câu hỏi về tính năng kỹ thuật của các UAV, độ cao hoạt động của chúng cũng như độ cao bay của chiếc Strike Eagle tại thời điểm xảy ra sự cố.
Các bầy UAV không chỉ dùng để áp đảo đối phương mà còn có thể phối hợp trinh sát trên diện rộng hoặc tạo thành một hệ thống tác chiến tổng hợp có hiệu quả lớn hơn nhiều so với từng phương tiện riêng lẻ.
Hiện nay, năng lực tác chiến bầy đàn đã trở thành một trong những xu hướng quan trọng nhất trong phát triển UAV quân sự hiện đại.
Ở một khía cạnh khác, Iran từng trình diễn loại tên lửa phòng không “lảng vảng”, một dạng vũ khí pha trộn giữa UAV cảm tử và tên lửa phòng không truyền thống.
Hiện chưa có dấu hiệu cho thấy Iran sử dụng các loại vũ khí này theo mô hình bầy đàn, nhưng rõ ràng việc vận hành chúng theo nhóm lớn sẽ giúp tăng đáng kể xác suất hạ mục tiêu.
Cho đến nay, cảnh tượng được cho là bầy UAV hình “con sứa” vẫn là một chi tiết gây tò mò nhưng chưa được kiểm chứng trong một câu chuyện lớn hơn nhiều, mà nhiều tình tiết quan trọng vẫn chưa được hé lộ.
Theo Hãng tin AFP, ngày 25-5, ba chuyên gia cứu hộ từng tham gia chiến dịch giải cứu đội bóng thiếu niên hồi năm 2018 đã có mặt tại Lào để hỗ trợ tìm kiếm, cứu nạn 7 người mắc kẹt nhiều ngày trong một hang động bị ngập nước.
Theo Hãng thông tấn Laophattana News, 7 người dân Lào vào hang ở tỉnh Xaysomboun (cách thủ đô Vientiane khoảng 125km về phía đông bắc) hôm 20-5 để tìm vàng. Tuy nhiên một trận mưa lớn sau đó đã gây lũ quét, chặn lối ra và khiến cả nhóm mắc kẹt bên trong.
Hãng tin này cho biết chính quyền và người dân địa phương đang nỗ lực bơm nước ra khỏi hang, song đến nay các đội cứu hộ vẫn chưa thể tiếp cận được nhóm người gặp nạn.
"Chúng tôi vẫn chưa biết có dấu hiệu sự sống nào hay liệu họ còn sống hay không", ông Bounkham Luanglat, lãnh đạo một hiệp hội cứu hộ tình nguyện của Lào, chia sẻ với AFP.
Hiệp hội này cho biết khoảng 100 người từ cả Lào và Thái Lan đã được điều động đến hiện trường để tham gia chiến dịch cứu hộ.
Sự góp mặt của ba chuyên gia trên, trong đó có hai người Thái Lan và một người Phần Lan, được xem là sự bổ sung quý giá cho nỗ lực cứu hộ.
Đây là những người từng góp công trong cuộc giải cứu đội bóng "Lợn Hoang" (Wild Boars) - đội bóng thiếu niên Thái Lan bị mắc kẹt gần 3 tuần do lũ quét trong hệ thống hang Tham Luang ở miền bắc Thái Lan hồi năm 2018.
Trong lá thư đề ngày 24-5, nhóm cứu hộ Lào cho biết đã kêu gọi các tổ chức từ thiện ở Thái Lan hỗ trợ nhân lực chuyên môn và trang thiết bị, bao gồm máy bơm nước, máy phát điện và máy chụp ảnh nhiệt nhằm phục vụ việc xác định vị trí và đưa 7 người mắc kẹt ra ngoài.
Nhóm này mô tả đây là tình huống nhân đạo khẩn cấp và kêu gọi các đối tác Thái Lan chung tay trong bối cảnh lực lượng cứu hộ đang phải làm việc trong điều kiện ngập lụt rất khó khăn.
"Nhiệm vụ rất gian nan vì trời đổ mưa khi chúng tôi xuống (hang). Chúng tôi đã phải rút lui vì mực nước dâng lên", chuyên gia cứu hộ Thái Lan Chakkit Taengtan chia sẻ trong một video đăng trên Facebook cá nhân hôm 24-5.
Theo nhóm cứu hộ Lào, hệ thống hang này nằm ở khu vực hẻo lánh, ăn sâu xuống lòng đất với nhiều tầng khác nhau, trong đó một số ngách cách cửa hang hơn 100m.
Hãng thông tấn AFP dẫn nguồn tin quân sự cho biết lực lượng phòng không Iraq tối 28/4 phát hiện thiết bị bay không người lái (drone) đang bay trên Vùng Xanh tại thủ đô Baghdad. "Các hệ thống phòng không đã khai hỏa nhằm vào mục tiêu", nguồn tin cho hay, thêm rằng drone không bị bắn rơi.
Mảnh đạn từ nỗ lực đánh chặn drone đã khiến một người bị thương. Chưa rõ chủng loại cũng như lực lượng vận hành drone. Phóng viên AFP trước đó nghe thấy tiếng súng và những vụ nổ nhỏ tại khu vực.
Các nguồn tin an ninh nói với hãng thông tấn Reuters rằng lực lượng an ninh Iraq đã khai hỏa nhằm vào drone bay trên Vùng Xanh, nhận định đây có thể là phương tiện trinh sát. Họ cho biết drone đã thoát ly thành công, chưa có thông tin về thiệt hại vật chất hay thương vong.
Vùng Xanh rộng khoảng 10 km2, là khu vực được bảo vệ cẩn mật ở thủ đô Baghdad. Đây là nơi tập trung các trụ sở quan trọng của chính quyền Iraq và nhiều cơ sở ngoại giao, trong đó có đại sứ quán Mỹ.
Đây là lần đầu xảy ra sự việc như vậy ở Baghdad kể từ khi lệnh ngừng bắn giữa Mỹ và Iran có hiệu lực hôm 8/4. Sau khi xung đột tại Trung Đông bùng phát, các nhóm vũ trang do Iran hậu thuẫn ở Iraq đã nhắm mục tiêu hạ tầng Mỹ, trong đó có đại sứ quán ở Baghdad và những cơ sở khác.
Đòn tập kích hôm 14/3 nhằm vào đại sứ quán Mỹ tại Baghdad đã phá hủy hoàn toàn radar cảnh giới Giraffe 1X, thiết bị chuyên đối phó máy bay không người lái (UAV) và có giá hơn 2 triệu USD. Lực lượng Mỹ sau đó lắp đặt radar thay thế và phải trang bị lồng chống drone để tăng khả năng phòng vệ.
Washington cũng tập kích các vị trí và căn cứ của những nhóm dân quân Iraq để trả đũa, khiến hàng chục tay súng thiệt mạng.
Theo chiến lược được điều chỉnh, Lực lượng Tuần duyên Đài Loan sẽ luân chuyển các tàu tuần tra lớn hơn, chẳng hạn như tàu 4.000 tấn và 2.000 tấn, đến vùng biển xung quanh quần đảo Đông Sa ở Biển Đông.
Cách tiếp cận này nhằm đối phó với các tàu Trung Quốc đồng thời phối hợp chặt chẽ với các tàu quân sự của Đài Loan để đảm bảo an toàn cho các tuyến đường tiếp tế hằng tháng, theo Taiwan News dẫn lại thông tin từ báo Liberty Times.
Lữ đoàn 99 lính thủy đánh bộ Đài Loan đang duy trì một đại đội trên quần đảo Đông Sa, được trang bị súng cối 120 mm, tên lửa chống tăng Kestrel và hệ thống tên lửa FIM-92 Stinger, theo Liberty Times. Đại đội này được giao nhiệm vụ bảo vệ các vị trí trọng yếu ở Đông Sa và tiến hành các hoạt động chống đổ bộ.
Trong tuần trước, một tàu tuần tra của tuần duyên Đài Loan đã đối đầu với một tàu hải cảnh Trung Quốc trong hơn 20 giờ sau khi tàu này đi vào vùng biển cấm gần quần đảo Đông Sa.
Tuần duyên Đài Loan hôm 31.5 thông báo các tàu hải cảnh Trung Quốc đã tăng cường xâm nhập vùng biển xung quanh quần đảo Đông Sa, cảnh báo rằng hoạt động này đã phát triển thành áp lực vùng xám kéo dài nhằm thử thách phản ứng từ Đài Loan và mở rộng sự hiện diện của Trung Quốc.
Sau sự cố ngày 14.2.2024, trong đó một tàu cao tốc Trung Quốc bị lật gần vùng biển xung quanh quần đảo Kim Môn do Đài Loan kiểm soát, dẫn đến 2 người thiệt mạng, các tàu hải cảnh Trung Quốc bắt đầu xâm nhập vùng biển Kim Môn, theo Liberty Times. Chiến thuật tương tự đã được mở rộng sang vùng biển Đông Sa bắt đầu từ tháng 2.2025.
Từ tháng 2.2025 đến ngày 28.5.2026 đã có 39 vụ xâm nhập do 12 tàu thực hiện xung quanh quần đảo Đông Sa, theo tuần duyên Đài Loan. Hiện chưa có thông tin phản ứng từ Trung Quốc đại lục.
Trung Quốc xem Đài Loan là một bộ phận lãnh thổ không thể tách rời, và không loại trừ khả năng dùng biện pháp quân sự để tái thống nhất.
