Vẫn còn nhiều câu hỏi chưa có lời giải về chiến dịch phức tạp nhằm giải cứu tổ lái chiếc tiêm kích F-15E Strike Eagle của Không quân Mỹ bị rơi trên lãnh thổ Iran vào tháng 4 năm nay cũng như những nguyên nhân dẫn tới sự cố đó.
Giờ đây, truyền thông Mỹ đã đưa tin về lời kể được cho là của phi công F-15E liên quan tới vụ việc. Người này mô tả việc nhìn thấy một bầy UAV trên bầu trời có hình dạng giống “con sứa”, chỉ ít phút trước khi họ phải phóng ghế thoát hiểm khỏi chiếc máy bay gặp nạn.
Theo truyền thông Mỹ, phi công kể lại rằng anh nhìn thấy “nhiều UAV của Iran lơ lửng trên không, di chuyển như một thể thống nhất, theo đội hình giống một con sứa”.
Theo báo cáo, trong cuộc trao đổi sau sự cố, phi công F-15E đã nói với các quan chức tình báo rằng anh nhìn thấy: “Nhiều UAV liên kết với nhau và di chuyển như một thể thống nhất, với các UAV nhỏ hơn nằm bên dưới những UAV lớn hơn giống như những cái chân. Thứ gì đó đúng kiểu người ngoài hành tinh”.
Một nguồn tin khác nói với CNN rằng phi công này còn mô tả cảnh tượng như một “bãi mìn UAV” trên không.
Tuy nhiên, ngay cả khi những lời kể này là chính xác, cũng không thể khẳng định phi công thực sự nhìn thấy đúng những gì anh mô tả.
Thời điểm đó là giai đoạn căng thẳng tột độ, và phi công sau đó được xác định bị chấn động não. Theo CNN, ngay cả các quan chức tình báo Mỹ tham gia thẩm vấn cũng bất đồng về cách diễn giải những gì phi công mô tả cũng như mức độ chính xác trong lời kể của anh.
Về vụ F-15E bị rơi trên lãnh thổ Iran, nguyên nhân chính xác hiện vẫn chưa được công bố.
Trước đó, NBC News dẫn lời ba quan chức giấu tên cho biết chiếc tiêm kích này “nhiều khả năng đã bị trúng một tên lửa vác vai”, và cuộc tấn công có thể được hỗ trợ bởi một hệ thống radar cảnh giới tầm xa có khả năng phát hiện máy bay tàng hình của Iran,
Tổng thống Mỹ Donald Trump cũng được cho là đã nói rằng phía Iran sử dụng tên lửa vác vai và “họ đã gặp may”.
Trong khi phi công được giải cứu chỉ sau vài giờ, sĩ quan điều khiển vũ khí phải ẩn náu trong một khe đá khi cả lực lượng cứu hộ Mỹ lẫn quân Iran ráo riết tìm kiếm.
Người này chỉ được giải cứu khoảng 50 giờ sau khi phóng ghế thoát hiểm, trong một chiến dịch có sự tham gia của hàng trăm binh sĩ, hàng chục máy bay cùng các hoạt động nghi binh diễn ra tại nhiều khu vực khác nhau trên lãnh thổ Iran.
Chiến dịch cũng khiến Mỹ mất thêm một máy bay cường kích A-10 trên không, cùng 2 máy bay vận tải đặc nhiệm MC-130J Commando II và một số trực thăng đặc nhiệm H-6 Little Bird bị phá hủy trên mặt đất.
Những giả thuyết
Cách diễn giải kịch tính nhất là bầy UAV này đã trực tiếp góp phần vào việc bắn hạ chiếc F-15, dù chỉ là vô tình. Khả năng đó không thể hoàn toàn bị loại trừ, nhưng hiện không có bằng chứng công khai nào chứng minh điều đó.
Đáng chú ý là đội hình UAV được mô tả như một “bãi mìn”, tức thứ mà chiếc F-15 có thể vô tình lao vào.
Điều này đặt ra một giả thuyết thú vị. Có thể Iran đã triển khai một dạng “màn chắn UAV” dọc theo tuyến đường bay đã biết trước hoặc quanh các mục tiêu quan trọng. Trong trường hợp đó, máy bay có thể bị phá hủy nếu va chạm với UAV, nếu UAV tự kích nổ ở cự ly gần hoặc nếu chúng được nối với nhau bằng dây cáp và máy bay đâm phải.
Ý tưởng này phần nào phù hợp với mô tả của phi công mà không cần tới khả năng tác chiến bầy đàn quá phức tạp. Đó có thể được xem là một phiên bản hiện đại của khinh khí cầu chắn phòng không, linh hoạt hơn và có thể triển khai nhanh chóng khi cần thiết.
Ngoài ra, Iran từ lâu đã nổi tiếng với những chiến thuật và ý tưởng vũ khí khác biệt, nên giả thuyết này không hoàn toàn phi lý, dù vẫn chỉ là suy đoán.
Nếu phi công thực sự nhìn thấy một nhóm UAV “giống sứa” có khả năng tác chiến bầy đàn thực sự, điều đó sẽ cho thấy Iran sở hữu một năng lực chưa từng được biết đến trước đây. Tuy nhiên, xét về mặt công nghệ, đây hoàn toàn là điều khả thi.
Trong lĩnh vực quân sự, “bầy đàn” là nhóm phương tiện hoặc đạn dẫn đường được kết nối với nhau qua đường truyền dữ liệu và phối hợp hành động nhằm tối đa hóa hiệu quả tác chiến chung.
Điểm quan trọng nằm ở khả năng tính toán, mức độ tự động hóa và hệ thống liên lạc hỗ trợ. Các bầy UAV có thể chỉ sở hữu năng lực phối hợp cơ bản hoặc đạt tới trình độ rất tiên tiến với trí tuệ nhân tạo cho phép ra quyết định động theo thời gian thực.
Điều này khác với việc đơn thuần phóng nhiều UAV cùng lúc nhưng không có khả năng hợp tác thực sự. CNN dẫn lời 2 nguồn tin cho biết: “Các báo cáo ban đầu cho thấy có khả năng đội hình UAV này bằng cách nào đó đã giúp Iran bắn hạ chiếc máy bay Mỹ”.
Nếu điều đó đúng, sẽ xuất hiện hàng loạt câu hỏi về tính năng kỹ thuật của các UAV, độ cao hoạt động của chúng cũng như độ cao bay của chiếc Strike Eagle tại thời điểm xảy ra sự cố.
Các bầy UAV không chỉ dùng để áp đảo đối phương mà còn có thể phối hợp trinh sát trên diện rộng hoặc tạo thành một hệ thống tác chiến tổng hợp có hiệu quả lớn hơn nhiều so với từng phương tiện riêng lẻ.
Hiện nay, năng lực tác chiến bầy đàn đã trở thành một trong những xu hướng quan trọng nhất trong phát triển UAV quân sự hiện đại.
Ở một khía cạnh khác, Iran từng trình diễn loại tên lửa phòng không “lảng vảng”, một dạng vũ khí pha trộn giữa UAV cảm tử và tên lửa phòng không truyền thống.
Hiện chưa có dấu hiệu cho thấy Iran sử dụng các loại vũ khí này theo mô hình bầy đàn, nhưng rõ ràng việc vận hành chúng theo nhóm lớn sẽ giúp tăng đáng kể xác suất hạ mục tiêu.
Cho đến nay, cảnh tượng được cho là bầy UAV hình “con sứa” vẫn là một chi tiết gây tò mò nhưng chưa được kiểm chứng trong một câu chuyện lớn hơn nhiều, mà nhiều tình tiết quan trọng vẫn chưa được hé lộ.
Trả lời phỏng vấn NBC ngày 14/5, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio cho biết, trong cuộc gặp sáng nay tại Bắc Kinh, Tổng thống Donald Trump đã thảo luận với Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình về cuộc chiến Iran và việc phong tỏa eo biển Hormuz.
Ông khẳng định Washington không đề nghị Bắc Kinh giúp đỡ trong vấn đề Iran. Tuy nhiên, ông nói: “Phía Trung Quốc cho biết họ không ủng hộ việc quân sự hóa eo biển Hormuz, không ủng hộ một hệ thống thu phí, và đó cũng là lập trường của chúng tôi”.
Ông Trump từng được kỳ vọng sẽ tìm kiếm sự hỗ trợ của nhà lãnh đạo Trung Quốc trong việc chấm dứt cuộc xung đột giữa Mỹ, Israel với Iran và giải quyết bế tắc tại eo biển Hormuz, một tuyến đường vận tải biển quan trọng đối với hoạt động trung chuyển năng lượng toàn cầu.
Iran trên thực tế đã đóng cửa eo biển Hormuz sau khi Mỹ và Israel phối hợp mở chiến dịch không kích Iran, làm gián đoạn nguồn cung năng lượng toàn cầu và khiến giá xăng dầu tăng vọt.
Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent hôm nay nhấn mạnh việc mở lại eo biển Hormuz cũng phục vụ lợi ích của Trung Quốc và ông tin rằng Bắc Kinh sẽ làm những gì có thể để mở lại tuyến đường thủy này.
"Tôi nghĩ họ sẽ làm những gì có thể. Đối với Trung Quốc, việc mở lại eo biển Hormuz rất có lợi cho họ, và tôi nghĩ họ sẽ làm việc ở hậu trường trong phạm vi mà bất kỳ ai có tiếng nói đối với giới lãnh đạo Iran”, ông Bessent nói trong một cuộc phỏng vấn với CNBC.
Cuộc xung đột Iran đã bao trùm chuyến công du Trung Quốc của ông Trump, sau khi chuyến thăm bị hoãn lại 6 tuần. Trung Quốc, quốc gia có quan hệ chặt chẽ với Iran, đã chỉ trích các cuộc không kích của Mỹ và Israel nhằm vào Iran, và kêu gọi một giải pháp ngoại giao cho cuộc chiến.
Ông Rubio cho biết ông Trump và ông Tập đã tìm thấy tiếng nói chung về vấn đề Iran, khi Trung Quốc nhắc lại sự phản đối đối với việc Tehran phát triển vũ khí hạt nhân.
Trong khi đó, một bản thông cáo của Trung Quốc về cuộc hội đàm giữa 2 nhà lãnh đạo không đề cập trực tiếp đến Iran, chỉ nói rằng họ “đã trao đổi quan điểm về các vấn đề quốc tế và khu vực lớn bao gồm tình hình Trung Đông”.
Tổng thống Mỹ Donald Trump đang có chuyến thăm 2 ngày đến Trung Quốc. Đây là chuyến thăm Trung Quốc đầu tiên của một tổng thống Mỹ kể từ năm 2017.
Trong ngày đầu tiên, 2 nhà lãnh đạo đã có cuộc hội đàm kín kéo dài khoảng 2 tiếng 15 phút, trao đổi về nhiều vấn đề khác nhau trong quan hệ song phương cũng như vấn đề quốc tế cùng quan tâm.
Sau các hoạt động vào buổi sáng, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đã chủ trì quốc yến thết đãi Tổng thống Trump cùng phái đoàn vào buổi tối. Nhân dịp này, ông Trump đã mời nhà lãnh đạo Trung Quốc thăm Nhà Trắng vào ngày 24/9.
Hãng tin Axios của Mỹ ngày 20/6 đưa tin, Đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff và Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi đều đang trên đường đến Thụy Sĩ để đàm phán.
Động thái này diễn ra trong bối cảnh lệnh ngừng bắn tại Li Băng dường như đã khôi phục các nỗ lực nhằm biến thỏa thuận tạm thời về cuộc chiến Iran thành một thỏa thuận khu vực lâu dài.
Israel và Hezbollah, lực lượng do Iran hậu thuẫn tại Li Băng, đã đồng ý ngừng bắn vào ngày 20/6, sau khi giao tranh leo thang làm dấy lên nghi ngờ về các cuộc đàm phán Mỹ - Iran. Các cuộc đàm phán được xem là yếu tố then chốt để mở lại eo biển Hormuz và ổn định nguồn cung dầu mỏ.
Diễn biến này xảy ra sau khi Mỹ và Iran ký kết trực tuyến một bản ghi nhớ gồm 14 điểm trong tuần này nhằm chấm dứt giao tranh và mở ra khoảng thời gian 60 ngày để giải quyết các bất đồng liên quan đến chương trình hạt nhân của Iran, cũng như nhiều vấn đề gai góc khác cần được tháo gỡ để đạt được một thỏa thuận bền vững hơn.
Sau khi bản ghi nhớ (MOU) được ký kết ngày 17/6, công tác chuẩn bị cho các cuộc đàm phán kỹ thuật tại khu nghỉ dưỡng Buergenstock của Thụy Sĩ đã được xúc tiến nhanh chóng. Tuy nhiên, Nhà Trắng ngày 18/6 thông báo Phó Tổng thống Mỹ JD Vance sẽ không tham dự.
Bộ Ngoại giao Thụy Sĩ cho biết các cuộc đàm phán đã bị hoãn lại, nhưng nước này vẫn sẵn sàng đóng vai trò trung gian và công tác chuẩn bị vẫn tiếp tục.
Quyết định của Phó Tổng thống Vance về việc hủy kế hoạch tới Thụy Sĩ vào ngày 18/6 để tham gia các cuộc đàm phán với Iran được đưa ra trong bối cảnh căng thẳng gia tăng giữa Israel và Hezbollah.
Sau khi lệnh ngừng bắn được thiết lập, Đặc phái viên Mỹ Witkoff đã tới Thụy Sĩ để tham gia phái đoàn cùng ông Jared Kushner, con rể của Tổng thống Mỹ Donald Trump, người đã có mặt tại đây. Trong khi đó, Ngoại trưởng Iran Araghchi cũng dự kiến đến Thụy Sĩ trong ngày 20/6.
Sự có mặt của các quan chức cấp cao trong phái đoàn Mỹ và Iran tại Thụy Sĩ làm dấy lên hy vọng rằng hai bên có thể nối lại kế hoạch đàm phán bị tạm hoãn và ký thỏa thuận hòa bình trực tiếp.
Diễn biến mới cho thấy cả hai bên đều có ý định khởi động các cuộc đàm phán kỹ thuật nhằm hướng tới một thỏa thuận ngừng bắn lâu dài.
Thỏa thuận tạm thời yêu cầu Mỹ, Iran và các đồng minh của họ tuyên bố chấm dứt ngay lập tức và vĩnh viễn các hoạt động quân sự trên mọi mặt trận, bao gồm cả Li Băng.
Israel, nước không tham gia các cuộc đàm phán, khẳng định nước này không phải là một bên của thỏa thuận.
Trong cuộc điện đàm với người đồng cấp Pakistan ngày 19/6, Ngoại trưởng Araghchi cho rằng Mỹ sẽ phải chịu trách nhiệm nếu có bất kỳ vi phạm nào đối với các cam kết trong thỏa thuận, bao gồm cả việc chấm dứt giao tranh tại Li Băng.
Bản ghi nhớ cũng đề cập đến việc nới lỏng các lệnh trừng phạt kinh tế đối với Iran, giải phóng các tài sản bị đóng băng trị giá hàng chục tỷ USD và cho phép miễn trừ ngay lập tức đối với hoạt động xuất khẩu dầu của nước này. Thỏa thuận còn bao gồm một quỹ tái thiết trị giá 300 tỷ USD dành cho Iran cùng nhiều ưu đãi tài chính khác.
Trái ngược với bầu không khí căng thẳng mà Phó tổng thống Mỹ JD Vance đối mặt trong cuộc đàm phán suốt 21 tiếng giữa Mỹ và Iran tại Pakistan, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã tận hưởng bầu không khí sôi động của trận đấu võ tổng hợp UFC ở Florida ngày 11-4, theo Đài CNN.
Sau khi ông Trump bước vào đấu trường, Ngoại trưởng Marco Rubio được nhìn thấy đang thì thầm điều gì đó với tổng thống, theo các phóng viên đi cùng ông Trump và video từ sự kiện.
Hai người nói vài câu trước khi ông Trump quay sang đám đông phía sau và giơ nắm đấm lên, mỉm cười.
Hình ảnh Ngoại trưởng Rubio được chiếu trên màn hình lớn bên trong đấu trường, ngay sau khi Phó tổng thống Vance tuyên bố rằng chưa có thỏa thuận nào được ký kết với Iran sau cuộc đàm phán tại Pakistan.
Hôm 11-4 (giờ Mỹ), sau khi đàm phán giữa Mỹ và Iran bắt đầu được vài tiếng, Tổng thống Trump khẳng định ông không quan tâm đến kết quả cuộc gặp. Thay vào đó, ông nhấn mạnh rằng Mỹ đã chiến thắng trên chiến trường bằng cách tiêu diệt các lãnh đạo Iran và phá hủy các cơ sở hạ tầng quân sự quan trọng.
"Chúng tôi đã liên tục nói chuyện với Tổng thống Trump. Tôi không biết chúng tôi đã nói chuyện với ông ấy bao nhiêu lần, khoảng nửa tá hay có khi một tá lần trong 21 giờ qua", ông Vance nói với các phóng viên ở Islamabad ngày 12-4.
Phó tổng thống Mỹ cũng cho biết ông đã nói chuyện với các quan chức cấp cao khác của Mỹ trong suốt các cuộc đàm phán, bao gồm Ngoại trưởng Marco Rubio, Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth, Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent và Đô đốc Brad Cooper, chỉ huy Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ.
Phía Iran tuyên bố đàm phán tại Pakistan bế tắc là do các yêu cầu vô lý và tham vọng từ Mỹ.
"Phái đoàn Iran đã đàm phán liên tục và tích cực trong 21 giờ để bảo vệ lợi ích quốc gia của người dân Iran. Bất chấp nhiều sáng kiến từ phía phái đoàn Iran, những yêu cầu vô lý của phía Mỹ đã cản trở tiến trình đàm phán. Do đó, các cuộc đàm phán đã kết thúc", Đài IRIB của Iran cho biết trên Telegram.
Fars nhấn mạnh triển vọng đạt thỏa thuận phụ thuộc vào việc Mỹ có thay đổi những "yêu cầu vô lý" hay không, trong đó vấn đề eo biển Hormuz là trọng tâm.
Hãng tin này cũng cho biết các chuyên gia hai bên đang nỗ lực tìm điểm chung, còn Pakistan - nước trung gian hòa giải - đang cố thu hẹp khoảng cách giữa hai phái đoàn. Trước mắt, cả hai bên không có kế hoạch tiếp tục cuộc đàm phán tại Pakistan, theo truyền thông Iran.
