Trong bài đăng trên mạng xã hội Truth Social ngày 24/6, Tổng thống Donald Trump cho biết Iran đã thông báo với Mỹ rằng nước này sẽ không thu bất kỳ khoản phí cầu từ các tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz.
“Trái với những bản tin sai sự thật từ truyền thông giả mạo chuyên gây rối, Iran đã thông báo với Mỹ rằng họ không thu phí, không thu phí bảo hiểm hay áp đặt bất kỳ khoản phí nào khác đối với các tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz, cũng như không nhận bất kỳ khoản tiền nào như vậy. Nếu thông tin này là sai, các cuộc đàm phán sẽ chấm dứt ngay lập tức!”, ông Trump cảnh báo.
Ông Trump cũng khẳng định “Mỹ không chuyển bất kỳ khoản tiền nào cho Iran, cũng không giải ngân bất kỳ khoản tiền nào thuộc về Iran cho nước này”.
“Chúng tôi sẽ chuyển một phần tiền của họ, vốn hoàn toàn do chúng tôi kiểm soát, cho nông dân và chủ trang trại của chúng tôi để mua ngô, lúa mì, đậu nành và nhiều loại nông sản khác. Iran đang rất cần lương thực, và chúng tôi sẽ mua lương thực cho họ từ Mỹ”, ông Trump cho biết thêm.
Trước đó, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio ngày 23/6 tuyên bố không quốc gia nào được phép thu phí trên eo biển Hormuz, tuyến hàng hải chiến lược vận chuyển 1/5 lượng dầu mỏ toàn cầu.
“Đây là tuyến đường thủy quốc tế. Không quốc gia nào được phép thu phí trên tuyến đường thủy quốc tế. Đó là luật quốc tế hiện hành. Đó là quy định ở các vùng biển quốc tế trên toàn thế giới”, Ngoại trưởng Mỹ nói, đề cập đến eo biển Hormuz.
Tuyên bố của các quan chức Mỹ được đưa ra giữa lúc có nhiều lo ngại rằng Iran có thể thu phí đối với các tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz trong tương lai, vì thỏa thuận hòa bình sơ bộ tuần trước giữa Washington và Tehran quy định việc tàu thuyền đi qua tuyến đường thủy này một cách an toàn “miễn phí trong vòng 60 ngày”.
Theo nội dung thỏa thuận được phía Mỹ công bố, Iran sẽ thực hiện các sắp xếp bằng nỗ lực cao nhất của mình để đảm bảo sự qua lại an toàn không thu phí cho các tàu thương mại, chỉ trong vòng 60 ngày, từ vịnh Ba Tư đến biển Oman và ngược lại.
Các bên cũng đã nhất trí về một cơ chế chấm dứt giao tranh giữa Israel, đồng minh của Mỹ, và Hezbollah, lực lượng được Iran hậu thuẫn tại Li Băng. Đồng thời, họ cũng thiết lập một đường dây liên lạc nhằm bảo đảm hoạt động đi lại an toàn của tàu thương mại qua eo biển Hormuz, tuyến hàng hải quan trọng đối với nguồn cung dầu mỏ toàn cầu từng bị Iran phong tỏa trong thời gian xung đột.
Ưu tiên hàng đầu của các cuộc đàm phán hiện nay là bảo đảm eo biển Hormuz tiếp tục được mở cửa. Hai bên cũng đồng ý thành lập cơ chế giảm xung đột với sự tham gia của Lebanon, dưới sự trung gian của Qatar và Pakistan.
Về vấn đề hạt nhân, ông Vance cho biết Iran đã đồng ý cho phép các thanh sát viên của Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) tiếp cận và kiểm tra các cơ sở liên quan.
Về việc giải phóng các tài sản bị phong tỏa của Iran, theo đề xuất, số tiền được giải ngân sẽ chỉ được sử dụng để mua các sản phẩm nông nghiệp của Mỹ như đậu tương, ngô và lúa mì nhằm phục vụ nhu cầu dân sinh tại Iran.
Tổng thống Trump cho biết Iran phải sử dụng số tiền được giải ngân để mua thực phẩm từ Mỹ.
“Tất cả số tiền đó sẽ quay trở lại dưới hình thức mua thực phẩm mà họ đang rất cần. Họ có 91 triệu dân và không thể nuôi sống được họ. Vì vậy, số tiền mà chúng tôi dỡ bỏ phong tỏa sẽ được chuyển đến các nông dân của chúng ta”, ông Trump khẳng định.
Đây còn là phép thử về đoàn kết thống nhất nội bộ trong bối cảnh tình hình chính trị thế giới và quan hệ quốc tế hiện tại.
Cuộc chiến giữa Mỹ và Iran đã làm thay đổi rất đáng kể chương trình nghị sự của hội nghị và của cả nhóm BRICS bởi Iran và UAE đều là thành viên. BRICS ở tình thế rất khó xử khi gần như không thể có được đồng thuận quan điểm nội bộ về Mỹ và Iran, về căng thẳng Iran - UAE. Đảm bảo an ninh năng lượng và hoạt động của chuỗi cung ứng toàn cầu về năng lượng được đặt ở vị trí ưu tiên cao trong chương trình nghị sự của BRICS nhưng nhóm lại không thể có được đồng thuận quan điểm giữa các thành viên. Tất cả những chủ đề nội dung nghị sự khác cũng bị vạ lây.
BRICS hiện bị thử thách ở đúng điểm mà tất cả các tổ chức liên minh hay liên kết, tập hợp giữa các quốc gia trên thế giới luôn phải trực diện, là đoàn kết thống nhất nội bộ, đồng thuận quan điểm và định hướng để có thể phối hợp hành động hiệu quả.
Với tình trạng nội bộ như thế thì BRICS không thể gây dựng vai trò và mở rộng phạm vi ảnh hưởng, liên kết thực chất và phát triển vững mạnh để có thể cạnh tranh với những khuôn khổ hay nhóm liên kết khác như G7 hay G20. Hội nghị cấp bộ trưởng ngoại giao này báo hiệu Ấn Độ không dễ để đạt được nhiệm kỳ chủ tịch luân phiên BRICS thành công.
Báo Mỹ Wall Street Journal ngày 28/4 dẫn lời một số quan chức giấu tên cho biết trong các cuộc họp gần đây ở Nhà Trắng, Tổng thống Donald Trump đã chọn tiếp tục gây sức ép lên nền kinh tế và ngành xuất khẩu dầu mỏ của Iran, bằng cách ngăn chặn tàu chở hàng hóa đến và đi từ các cảng biển nước này.
Theo các nguồn tin, ông Trump đánh giá rằng những phương án khác, như nối lại không kích hoặc rút khỏi cuộc xung đột, tiềm ẩn nhiều rủi ro hơn so với duy trì lệnh phong tỏa.
Mỹ và Iran nhất trí ngừng bắn từ ngày 8/4, nhưng không đạt được thỏa thuận về chấm dứt xung đột trong cuộc đàm phán tại Islamabad vài ngày sau đó. Tổng thống Trump lệnh phong tỏa cảng biển Iran từ ngày 13/4 để gây áp lực buộc nước này chấp nhận các điều khoản của thỏa thuận, nhưng Tehran không nhượng bộ và đáp trả bằng cách siết kiểm soát eo biển Hormuz.
Iran tuyên bố sẽ chỉ mở lại eo biển Hormuz sau khi Mỹ dỡ bỏ lệnh phong tỏa. Lệnh phong tỏa từ hai phía đã khiến số lượng tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz thấp nhất kể từ khi chiến sự bắt đầu.
Ông Trump nói rằng sẽ gia tăng sức ép lên chính quyền ở Iran cho đến khi Tehran chấp thuận yêu cầu then chốt của ông là chấm dứt toàn bộ chương trình hạt nhân.
Người đứng đầu Nhà Trắng hôm 27/4 nói với các trợ lý rằng đề nghị ba bước của Iran về việc mở lại eo biển Hormuz và hoãn đàm phán hạt nhân đến giai đoạn cuối chứng tỏ Tehran không đàm phán thiện chí.
Tại quốc yến chiêu đãi Vua Charles của Anh tại Nhà Trắng ngày 28/4, ông Trump tuyên bố Iran đã bị "đánh bại về mặt quân sự". "Chúng tôi sẽ không bao giờ để đối thủ đó sở hữu vũ khí hạt nhân", ông nói.
Trong bài đăng trước đó cùng ngày trên Truth Social, ông cho hay Iran đã nói với Mỹ rằng họ "đang trên bờ vực sụp đổ" và đề nghị Washington dỡ lệnh phong tỏa với cảng biển của nước này càng sớm càng tốt.
Iran chưa đưa ra phản ứng về những tuyên bố của ông Trump.
Trước đó, Reza Talaei-Nik, phát ngôn viên Bộ Quốc phòng Iran, nói rằng Mỹ "phải từ bỏ những yêu cầu bất hợp pháp và vô lý của họ". "Mỹ không còn ở vị thế áp đặt chính sách của mình lên các quốc gia độc lập", ông nói.
Theo WSJ, việc kéo dài lệnh phong tỏa cho thấy ông Trump không còn nhiều giải pháp hữu hiệu với Iran. Đơn phương chấm dứt giao tranh có thể mang lại lối thoát nhanh khỏi xung đột và giúp giảm áp lực cho kinh tế Mỹ cũng như toàn cầu. Tuy nhiên, đề xuất của Iran cuối tuần qua lại cho phép Tehran định hình các điều kiện của lối thoát đó.
Việc thiếu lộ trình rõ ràng và mang tính quyết định khiến một số quan chức Mỹ nhận định cái kết cho cuộc xung đột ở Trung Đông nhiều khả năng sẽ là hai bên không đạt được thỏa thuận hạt nhân, nhưng cũng không tiếp tục chiến sự.
Hãng tin Fox News dẫn lời một quan chức cấp cao của Mỹ cho biết, hôm 25/5, lực lượng Mỹ phát hiện 2 tàu của Iran đang rải thủy lôi tại eo biển Hormuz. Lực lượng Mỹ cũng đã đáp trả sau khi một trận địa tên lửa của Iran nhắm mục tiêu vào các chiến đấu cơ của Mỹ trong khu vực.
Nguồn tin của Fox News cho biết thêm, nhiều tiếng nổ lớn đã được nghe thấy vào hôm 25/5 tại các khu vực dọc theo eo biển Hormuz, bao gồm cả các vùng lân cận Sirik và Jask gần tuyến đường thủy chiến lược này. Quan chức trên sau đó xác nhận các cuộc tấn công của Mỹ “hiện đã kết thúc”.
Kết quả là, quân đội Mỹ đã phá hủy cả 2 tàu cao tốc của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC), đồng thời tấn công một trận địa tên lửa đất đối không tại thành phố cảng Bandar Abbas.
“Đây là những đòn tấn công mang tính phòng vệ”, vị quan chức này khẳng định. Hai nguồn tin khác cũng nhấn mạnh các cuộc không kích này không đồng nghĩa với việc lệnh ngừng bắn với Iran đã chấm dứt. Hãng thông tấn bán chính thức Mehr của Iran cũng đưa tin tình hình hiện đã nằm trong tầm kiểm soát.
Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) sau đó xác nhận, quân đội Mỹ đã tiến hành các cuộc "tấn công tự vệ" nhắm vào các trận địa phóng tên lửa và tàu thuyền của Iran xung quanh khu vực eo biển Hormuz.
"Các lực lượng Mỹ hôm nay đã tiến hành các cuộc tấn công tự vệ ở miền nam Iran nhằm bảo vệ binh sĩ của chúng tôi trước các mối đe dọa từ phía lực lượng Iran", người phát ngôn của CENTCOM, ông Timothy Hawkins, cho hay khi được hỏi về các vụ nổ xung quanh eo biển Hormuz.
Ông cho biết thêm: "Các mục tiêu bao gồm các bệ phóng tên lửa và các tàu thuyền của Iran đang cố gắng rải thủy lôi. CENTCOM tiếp tục bảo vệ các lực lượng của mình trong khi vẫn duy trì sự kiềm chế trong thời gian lệnh ngừng bắn đang diễn ra".
Iran hiện chưa đưa ra bình luận về vụ việc.
Iran trên thực tế đã đóng cửa eo biển chiến lược Hormuz kể từ khi Mỹ và Israel mở chiến dịch không kích Iran hồi cuối tháng 2. Tuy giao tranh đã chấm dứt sau khi các bên đạt được lệnh ngừng bắn hôm 8/4, nhưng Iran tiếp tục hạn chế hoạt động lưu thông qua Hormuz.
Các cuộc đàm phán giữa Mỹ và Iran thông qua các bên trung gian đến nay vẫn bế tắc do những khác biệt quan điểm trong việc kiểm soát eo biển Hormuz, chương trình hạt nhân Iran.
Cuối tuần qua, Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố một thỏa thuận với Iran “phần lớn đã đàm phán xong”.
Các nguồn tin cho hay, theo dự thảo thỏa thuận đình chiến giữa Mỹ và Iran, 2 bên sẽ gia hạn ngừng bắn 60 ngày. Trong thời gian này, eo biển Hormuz sẽ được mở cửa trở lại, Iran sẽ có thể tự do bán dầu và các cuộc đàm phán sẽ được tiến hành nhằm hạn chế chương trình hạt nhân của Iran.
Đổi lại, Mỹ sẽ dỡ bỏ lệnh phong tỏa đối với các cảng biển của Iran và ban hành một số lệnh miễn trừ trừng phạt để cho phép Iran tự do bán dầu.
Bản dự thảo thỏa thuận cũng bao gồm các cam kết từ phía Iran về việc không bao giờ theo đuổi vũ khí hạt nhân, đồng thời tiến hành đàm phán về việc đình chỉ chương trình làm giàu uranium và loại bỏ kho dự trữ uranium đã được làm giàu ở cấp độ cao của nước này.
Iran xác nhận đạt được hiểu biết chung với Mỹ trên nhiều phương diện nhưng bác bỏ thông tin thỏa thuận hòa bình đang cận kề.
