Trang Euromaidan Press ngày 25.6 dẫn lời Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky cho biết chiến dịch tấn công bán đảo Crimea đã được “tính toán cẩn thận”, trong khi sự giúp đỡ từ các đối tác phương Tây sẽ nhanh chóng buộc Nga hướng tới hòa bình.
Ông không công khai nói rõ sự giúp đỡ đó là gì, chỉ cho biết các đối tác G7 “biết chính xác” ý ông muốn nói. Ông kết hợp tuyên bố này với các phát hiện tình báo cho thấy các cuộc tấn công sâu vào lãnh thổ Nga hiện gây tác động đến Điện Kremlin. G7 gồm Anh, Canada, Đức, Mỹ, Nhật Bản, Pháp và Ý.
Bán đảo Crimea hiện là điểm tựa hậu cần cho lực lượng của Nga trên khắp miền nam Ukraine. Chiến dịch kéo dài nhiều tháng của Kyiv nhằm cắt đứt các tuyến đường tiếp tế của bán đảo đã biến sự phụ thuộc vào một số ít tuyến đường hậu cần này thành điểm yếu thường trực.
Các cuộc tấn công diễn ra trong bối cảnh Ukraine triển khai chiến dịch phong tỏa hậu cần, tập trung kinh phí cho các đơn vị máy bay không người lái (UAV) nhằm cắt đứt các tuyến đường tiếp tế của Nga.
Tổng thống Zelensky coi chiến dịch ở Crimea là một phần trong nỗ lực nhằm ngăn chặn Nga sử dụng vùng đất đã kiểm soát được để kéo dài chiến dịch. Ông nói rằng các cuộc tấn công chứng minh Ukraine có thể hành động nhanh chóng nếu các đối tác thực hiện đúng cam kết.
“Chiến dịch của chúng tôi, bao gồm cả chiến dịch liên quan Crimea, được tính toán kỹ lưỡng”, ông cho biết, đồng thời nói thêm rằng nếu Ukraine có được chính xác những gì đã được thảo luận trong khuôn khổ G7, “chúng tôi sẽ nhanh chóng tạo ra các điều kiện buộc Nga phải chọn hòa bình”.
Ukraine đã dành nhiều tháng hối thúc Mỹ cấp giấy phép sản xuất tên lửa đánh chặn Patriot, một yêu cầu được ông Trump đáp lại tích cực tại hội nghị G7, theo giới thạo tin.
Theo Tổng thống Zelensky, lực lượng tình báo quân sự Ukraine đã có được tài liệu của Nga cho thấy Moscow đang chịu áp lực từ việc bị Ukraine tấn công sâu vào lãnh thổ.
Ông cho biết Ukraine đã phá hủy hơn 6.000 tấn đạn dược tại một kho vũ khí của Hạm đội Baltic gần thành phố St. Petersburg của Nga, tấn công một nhà máy sản xuất linh kiện tên lửa ở Voronezh và một nhà máy khác ở Cheboksary. UAV của Ukraine cũng đã tấn công các cơ sở khí đốt ở tỉnh Orenburg của Nga, cách tiền tuyến hơn 1.200 km.
Các tài liệu còn cho thấy Nga đang di chuyển các hệ thống phòng không từ khắp cả nước để bảo vệ Moscow và cầu Crimea bắc qua eo biển Kerch, theo ông Zelensky.
Nga chưa bình luận về những thông tin trên.
Hãng TASS ngày 25.6 dẫn lời chuyên gia quân sự Nga Andrey Marochko cho hay lực lượng Nga tiếp tục tiến lên thêm 15 km sau khi giành kiểm soát làng Ivolzhanskoye ở tỉnh Sumy của Ukraine hôm 24.6.
Ngoài ra, phía Nga còn mở rộng kiểm soát gần khu vực Lyubitskoye ở tỉnh Zaporizhzhia ở đông nam Ukraine.
Diễn biến trên xảy ra sau khi Ngoại trưởng Nga Sergei Lavrov tuyên bố nước này không chấp nhận điều kiện dừng giao tranh ở tiền tuyến để bắt đầu đàm phán.
Thủ tướng Ukraine Yulia Svyrydenko ngày 25.6 cho biết rằng nước này dự kiến ký kết các thỏa thuận trị giá hơn 10 tỉ euro trong tại Hội nghị tái thiết Ukraine ở Ba Lan, trong bối cảnh Liên minh châu Âu (EU) đang chuyển khoản giải ngân đợt đầu tiên của một khoản vay lớn dành cho Kyiv.
Bà Syvyrdenko cho biết Kyiv dự kiến ký hơn 160 thỏa thuận tại hội nghị, bao gồm các lĩnh vực quốc phòng, kinh doanh và phát triển khu vực.
“Những thách thức mà lục địa chúng ta đang đối mặt mang tính sống còn… Chúng ta buộc phải đổi mới để tồn tại, và điều này đã trở thành thế mạnh của chúng ta. Vì vậy, Ukraine tăng cường sức mạnh quốc phòng của châu Âu. Ukraine tăng cường khả năng phục hồi năng lượng”, bà phát biểu.
Bà Svyrydenko cho biết khoản giải ngân đầu tiên trị giá 3,2 tỉ euro trong tổng số 90 tỉ euro vay từ EU sẽ được công bố. Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen cho biết số tiền này đang được chuyển đến Kyiv trong ngày 25.6 và Bộ Tài chính Ukraine sau đó đã xác nhận đã nhận được.
Ukraine cho biết sẽ sử dụng khoản vay này cho quốc phòng và an ninh, tăng cường năng lượng và bù đắp thâm hụt ngân sách.
Bà von der Leyen cho biết quỹ đầu tư đã được hứa hẹn để tái thiết Ukraine, được EU, Pháp, Đức và Ba Lan hậu thuẫn, cũng đã “sẵn sàng hoạt động” và có thể huy động khoảng 500 triệu euro trong năm nay.
Theo ước tính của Ngân hàng Thế giới (World Bank), Liên Hiệp Quốc, Ủy ban châu Âu và chính phủ Ukraine hồi tháng 2, việc tái thiết nền kinh tế Ukraine sẽ cần khoảng 588 tỉ USD trong thập niên tới.
"Tàu hàng Touska treo cờ Iran hôm nay cố gắng vượt vòng phong tỏa của hải quân Mỹ, song không thành công. Tàu khu trục USS Spruance bám theo Touska và yêu cầu dừng lại, nhưng thủy thủ đoàn Iran từ chối tuân lệnh, nên chiến hạm Mỹ đã bắn thủng phòng máy của phương tiện", Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết trong bài đăng trên mạng xã hội Truth Social hôm 19/4.
Bộ tư lệnh Trung tâm (CENTCOM), cơ quan đặc trách hoạt động của quân đội Mỹ, sau đó công bố video khu trục hạm USS Spruance di chuyển song song với tàu Touska. Sĩ quan liên lạc Mỹ nói qua điện đàm rằng "tàu Touska, yêu cầu rời khỏi phòng máy, chúng tôi chuẩn bị khai hỏa", trước khi USS Spruance nã ít nhất 3 phát đạn pháo 127 mm về phía mục tiêu.
"Khu trục hạm USS Spruance tiếp cận tàu Touska khi phương tiện di chuyển với tốc độ 31 km/h hướng đến cảng Bandar Abbas. Lực lượng Mỹ đã phát cảnh báo nhiều lần rằng tàu hàng treo cờ Iran đang vi phạm lệnh phong tỏa. Thủy thủ đoàn không tuân thủ cảnh báo trong suốt 6 tiếng", CENTCOM thông báo.
Binh sĩ thuộc Đơn vị Thủy quân lục chiến Viễn chinh số 31 của Mỹ đã đổ bộ và kiểm soát tàu.
Bộ tư lệnh Trung tâm Khatam al-Anbiya, "đầu não tối cao" của các lực lượng vũ trang Iran, xác nhận thông tin về sự việc. "Mỹ đã vi phạm lệnh ngừng bắn và thực hiện hành vi cướp biển nhằm vào tàu thương mại Iran trên biển Oman. Lực lượng vũ trang Iran sẽ sớm trả đũa hành động của quân đội Mỹ", cơ quan này cho hay.
Dữ liệu trên trang theo dõi hàng hải Marine Traffic cho thấy khoảng 6 tiếng trước khi ông Trump đưa ra thông báo, tàu Touska đang ở cách thành phố Chabahar tại miền nam Iran khoảng 45 km. Trang Tanker Tracker cho thấy Touska đã khởi hành từ Malaysia.
Sự việc xảy ra trong lúc căng thẳng leo thang ở eo biển Hormuz, tuyến hàng hải huyết mạch đối với nguồn cung dầu mỏ và khí đốt cho toàn thế giới. Khu vực này đã bị đóng cửa gần như hoàn toàn sau khi Mỹ và Israel phát động chiến dịch nhằm vào Iran ngày 28/2.
Quân đội Mỹ ngày 13/4 bắt đầu nỗ lực chặn tàu thuyền đến và đi từ các cảng của Iran, sau khi cuộc đàm phán ở Pakistan hai ngày trước đó kết thúc mà không có kết quả và Iran từ chối mở cửa trở lại tuyến đường biển trọng yếu nói trên.
Iran ngày 17/4 thông báo mở cửa eo biển Hormuz để hoan nghênh lệnh ngừng bắn giữa Israel và Lebanon có hiệu lực, song tiếp tục phong tỏa tuyến hàng hải này chỉ sau một ngày để đáp trả chiến dịch ngăn chặn cảng biển do Mỹ thực thi.
Phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baqaei tuyên bố Mỹ phong tỏa các cảng và bờ biển của Iran không chỉ vi phạm lệnh ngừng bắn do Pakistan làm trung gian, mà còn là "hành động bất hợp pháp, phạm tội và trừng phạt tập thể người dân".
Căng thẳng giữa hai nước láng giềng nổ ra vào tháng 5, sau khi Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky ký sắc lệnh gọi một đơn vị quân đội là Những anh hùng UPA. Trong khi đó, UPA là từ viết tắt của Quân Khởi nghĩa Ukraine, lực lượng theo chủ nghĩa dân tộc trong Thế chiến 2 bị cáo buộc gây ra nhiều đau thương cho người dân Ba Lan, theo RBC-Ukraine ngày 30.6.
Tổng thống Ba Lan Karol Nawrocki sau đó tước huân chương Đại bàng Trắng danh giá mà nhà nước Ba Lan trao cho ông Zelensky, khiến giới chức Ukraine phẫn nộ và trả lại những huân chương mà nước láng giềng trao tặng, trong khi một số quan chức Ba Lan cũng làm điều ngược lại.
Trong cuộc phỏng vấn với truyền thông trong nước ngày 29.6, Phó thủ tướng kiêm Bộ trưởng Quốc phòng Ba Lan Wladyslaw Kosiniak-Kamysz tuyên bố Warsaw sẽ chặn đường gia nhập EU của Kyiv nếu Ukraine tiếp tục tôn vinh những nhân vật gây tranh cãi trong lịch sử.
"Chúng ta (trong EU) không nên tôn vinh những kẻ phá hoại sự hợp tác của châu Âu. Với Bandera, Ukraine sẽ không gia nhập EU. Không ai có quyền buộc chúng tôi bỏ phiếu kết nạp nước này hay nước kia vào EU", ông Kosiniak-Kamysz nói.
Ngoài ra, vị bộ trưởng nhấn mạnh rằng mỗi quốc gia phải tuân thủ các yêu cầu nghiêm ngặt trong quá trình gia nhập EU, bao gồm cả những yêu cầu liên quan ký ức lịch sử. Ông cho rằng không thể xây dựng sự hợp tác trong khối dựa trên sự tôn trọng đối với những nhân vật hoặc phong trào gây ra đau thương, phản đối và lan truyền những lời dối trá về các nước láng giềng trong khối.
Ukraine chưa bình luận về tuyên bố mới của ông Kosiniak-Kamysz.
Trước đó, Ngoại trưởng Ukraine Andrii Sybiha gọi hành động của ông Nawrocki là "sai lầm chiến lược", làm leo thang căng thẳng lên mức không thể chấp nhận. Ukraine giải thích rằng cái tên là do các binh sĩ chọn vì họ muốn tôn vinh cuộc chiến của UPA chống Moscow và không có ý xúc phạm Ba Lan.
Mặt khác, Bộ trưởng Quốc phòng Ba Lan cũng tuyên bố sẽ không chuyển các chiến đấu cơ MiG-29 cho Ukraine vì nước này không chia sẻ công nghệ sản xuất máy bay không người lái (UAV) như đã thỏa thuận.
Thỏa thuận được ký trong chuyến thăm Warsaw của Tổng thống Zelensky hồi tháng 7.2024. Theo đó, Ba Lan cân nhắc chuyển phi đội MiG-29 cũ của mình (ít nhất 14 chiếc) cho Ukraine sau khi nhận được chiến đấu cơ F-35 mới mua từ Mỹ.
Đổi lại, Ukraine sẽ cung cấp công nghệ và kinh nghiệm trong sản xuất UAV và biện pháp ngăn chặn UAV cho Ba Lan. "Ban đầu phía Ukraine đã đồng ý, nhưng họ đã không thực hiện thỏa thuận này, vì vậy Ukraine sẽ không nhận được máy bay MiG, vì Ba Lan không có máy bay không người lái cũng như khả năng sử dụng chúng", ông Kosiniak-Kamysz tuyên bố.
Tuy nhiên, ông Kosiniak-Kamysz không cho rằng quyết định của chính quyền tiền nhiệm khi chuyển giao vũ khí cho Ukraine vào những tháng đầu chiến sự mà không đính kèm điều kiện gì là một sai lầm. "Họ đã làm đúng. Nếu là mình thì tôi cũng sẽ làm vậy. Ukraine khi đó đang trong tình trạng khó khăn hơn nhiều", ông Kosiniak-Kamysz nói.
Theo AFP, các nhà nghiên cứu và hoạt động môi trường ở Thái Lan đang cảnh báo về tình trạng ô nhiễm thạch tín đang đe dọa sức khỏe và nguồn sinh kế của nhiều người dân sống bên dòng sông Mê Kông tại đây.
Các chuyên gia và nhà hoạt động cho rằng tình trạng ô nhiễm này bắt nguồn từ hoạt động khai thác mỏ trái phép ở Myanmar, và kết quả kiểm tra cho thấy tình trạng này đang lan rộng xuống hạ lưu.
AFP dẫn lời ngư dân Thái Lan Somdet Singthong cho biết người dân địa phương trước đây thường mua cá trực tiếp từ ông tại một bến tàu gần thành phố Chiang Saen ở miền bắc Thái Lan, trên biên giới với Myanmar và Lào.
Nhưng kể từ khi giới chức phát hiện thạch tín và các kim loại nặng khác trong một số nhánh của sông Mê Kông, lượng khách hàng của ông Somdet đã giảm sút. Các bác sĩ đã phát hiện mức thạch tín độc hại cao trong móng tay và nước tiểu của ông Somdet. "Tác động rất lớn. Tôi thì chẳng bao giờ sợ, nhưng những người dân làng khác thì lo lắng. Họ không ăn cá; một số người thậm chí không đụng đến con cá nào", ông Somdet (69 tuổi) nói.
Trong tháng 4, cơ quan kiểm soát ô nhiễm Thái Lan thông báo đã phát hiện nồng độ thạch tín lên tới 296 mg trong mỗi kg trầm tích gần Chiang Saen, cao hơn gấp 9 lần mức được coi là nguy hiểm đối với sinh vật thủy sinh. Đó là lần đầu tiên nhà chức trách phát hiện tình trạng ô nhiễm ở chính con sông Mê Kông, chứ không chỉ các nhánh của con sông này.
Bà Pianporn Deetes thuộc tổ chức vận động Rivers and Rights (Thái Lan) nhận định khi dòng sông bị ô nhiễm kim loại nặng và các loại độc tố khác, những chất này sẽ chảy đến tận vùng đồng bằng sông Mê Kông.
Các nhà nghiên cứu và nhà hoạt động môi trường thường cho rằng nguồn ô nhiễm xuất phát từ các mỏ khai thác trái phép ở Myanmar, nơi cuộc xung đột kéo dài tạo điều kiện cho hoạt động khai thác tài nguyên thiên nhiên không kiểm soát.
"Xung đột, quản trị phân tán và thị trường toàn cầu cùng hội tụ để thúc đẩy và duy trì việc khai thác tài nguyên, gây tổn hại đến tính toàn vẹn môi trường và an ninh con người", trung tâm nghiên cứu Stimson Center (Mỹ) cảnh báo trong một báo cáo hồi tháng 5.
Các nhà nghiên cứu từ Đại học Chiang Mai (Thái Lan) đã phát hiện nồng độ thạch tín cao gấp 10 lần mức bình thường trong trầm tích từ sông Kok, một nhánh của sông Mê Kông. Phó giáo sư Wan Wiriya mô tả tình trạng này như một "quả bom hẹn giờ", làm tăng nguy cơ ung thư và rối loạn thần kinh lâu dài, đặc biệt là ở những người dễ bị tổn thương.
Gần đây, một nhóm nhà sư đã dẫn đầu một cuộc tuần hành phản đối dọc theo dòng sông bị ô nhiễm. Những người tham gia cầm các biển hiệu có dòng chữ "Sông là mạch máu của cuộc sống chúng ta".
"Chúng ta không còn thấy trẻ em chơi đùa dưới sông nữa. Chúng ta không thấy chim chóc. Chúng ta không thấy bướm. Nước đã chết. Và nếu nước đã chết, thì con người như thế nào?", AFP dẫn lời một nghệ sĩ 69 tuổi tên Sansoen Duangdee".
Nhà hoạt động Deetes, một trong những người tổ chức cuộc tuần hành nói trên, kêu gọi "đối thoại ngoại giao" giữa Thái Lan và các nước láng giềng, cùng với Trung Quốc, nước nhập khẩu chính các nguyên tố đất hiếm từ Myanmar và Lào. Bà lên án những "kẻ côn đồ" "làm những gì chúng muốn mà không chịu trách nhiệm", cũng như sự thờ ơ từ giới chính trị trước mối nguy hiểm phần lớn là "vô hình".
Ủy ban sông Mê Kông liên chính phủ cho hay đang tăng cường giám sát và hợp tác khu vực sau những phát hiện mới nhất, nhưng cả Myanmar lẫn Trung Quốc đều không phải là thành viên của ủy ban này.
Chính quyền khuyến cáo không nên ăn bất kỳ loại động vật có vỏ từ sông hoặc nội tạng cá sông, nhưng nhiều người dân không đủ khả năng mua những thứ thay thế có thể an toàn hơn.
Ngư dân Somdet cho biết ông không thay đổi chế độ ăn uống của mình và vẫn sống duy trì cách sống như trước. "Dù sao thì cũng chẳng thể làm gì khác. Chúng tôi phải sống chung với dòng sông này, bất kể chuyện gì xảy ra với nó", ông nói.
