Pháp hôm 24/6 trải qua ngày nóng nhất trong gần 80 năm qua, với nhiệt độ trung bình 29,8 độ C được ghi nhận tại 30 trạm quan trắc. Hơn nửa quốc gia này nằm trong cảnh báo nhiệt màu đỏ, mức cao nhất tại nhiều nước châu Âu, với hàng chục nghìn hộ gia đình bị mất điện.
Hầu hết miền tây nước Pháp có nhiệt độ 39-43 độ C, một số khu vực ở tỉnh Landes có thời điểm còn lên tới 44,3 độ C. Tháp Eiffel và Bảo tàng Louvre tại thủ đô Paris phải hạn chế giờ tham quan do nắng nóng. Giới chức Pháp cho biết ít nhất 48 người đã thiệt mạng do đuối nước khi tìm cách giải nhiệt.
Cơ quan khí tượng Pháp Meteo-France dự báo nắng nóng còn tiếp diễn, cảnh báo tình hình hiện nay tương tự đợt sóng nhiệt kéo dài 16 ngày hồi tháng 8/2003, khiến khoảng 80.000 người tử vong trên khắp châu Âu, trong đó khoảng 15.000 người thiệt mạng tại Pháp.
Các diễn biến làm dấy lên tranh luận trên chính trường Pháp về cách thích ứng với biến đổi khí hậu, với tâm điểm xoay quanh điều hòa không khí, vốn không phổ biến ở châu Âu. Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), hiện khoảng 80% hộ gia đình ở châu Âu không lắp điều hòa.
Phe ủng hộ cho rằng điều hòa là phương án khả thi nhất để làm mát giữa thời tiết nóng như “lò nung”, trong khi những người phản đối cho rằng giải pháp này không bền vững.
Lãnh đạo đảng cực hữu Tập hợp Quốc gia (RN) Marine Le Pen là một trong những người kêu gọi mạnh mẽ nhất về tăng cường dùng điều hòa. Bà kêu gọi Pháp cần triển khai chương trình lắp đặt điều hòa quy mô lớn tại các cơ sở phục vụ nhóm dễ bị tổn thương như bệnh viện, viện dưỡng lão và trường học.
“Thật vô lý khi để người dân tử vong vì nắng nóng”, bà Le Pen nói, đồng thời cam kết thực hiện một chương trình lắp đặt điều hòa nếu đắc cử tổng thống năm 2027. Quan điểm này nhận được sự ủng hộ từ nhiều chính trị gia cánh hữu và giới chức địa phương.
“Trong bối cảnh hiện nay, chúng ta nên lắp điều hòa ở khắp mọi nơi”, Olivier Terrien, đại diện công đoàn CGT, nói.
Valerie Pecresse, chủ tịch Hội đồng vùng Paris thuộc phe bảo thủ, cho rằng Pháp “đang vận hành dựa trên tư duy bài xích điều hòa”.
“Điều hòa cần được xem là một phần của giải pháp, bên cạnh các biện pháp khác nhằm giảm nhiệt”, bà Pecresse lập luận. Bà hy vọng đến năm 2032, tất cả xe buýt và tàu hỏa khu vực Paris sẽ được trang bị điều hòa, đồng thời chỉ trích người tiền nhiệm thuộc đảng Xã hội vì không nhận thấy tầm quan trọng của vấn đề.
Ở chiều ngược lại, các chính trị gia cánh tả và đảng Xanh cho rằng việc lắp điều hòa đại trà không phải giải pháp phù hợp, giữa lúc thế giới đang nỗ lực giảm phát thải khí nhà kính.
“Tuyệt đối không. Lắp điều hòa ở khắp nơi chỉ khiến thiệt hại tăng thêm”, Jean-Luc Melenchon, người đứng đầu đảng cực tả Nước Pháp Bất khuất (LFI), nói.
Theo đảng Xanh, điều hòa giúp giảm bớt tác động tức thời của nhiệt độ cao, nhưng không thể xử lý triệt để nguyên nhân dẫn tới hiện tượng nóng lên toàn cầu. Thậm chí, việc sử dụng rộng rãi điều hòa có thể làm gia tăng nhu cầu năng lượng và kéo theo những hệ lụy môi trường mới.
Lãnh đạo đảng Xanh Marine Tondelier chế giễu RN vì đột nhiên quan tâm đến khí hậu, trong khi nhiều năm trước đảng này lại cho rằng các nhà khoa học “lo lắng thái quá”.
Thay vào đó, phe cánh tả muốn đẩy nhanh việc cải tạo các tòa nhà để cải thiện lưu thông không khí và khả năng điều tiết nhiệt độ, đồng thời mở rộng thêm không gian xanh trong các thành phố.
Chính quyền của Tổng thống Emmanuel Macron, đảng Phục hưng, cũng hứng chỉ trích vì chậm triển khai kế hoạch thích ứng với kịch bản nhiệt độ toàn cầu tăng 4 độ C vào năm 2100. Chương trình chi hàng tỷ euro trợ cấp cải tạo nhà ở theo hướng xanh đang vướng nhiều thủ tục rườm rà và tình trạng gian lận, trong khi nỗ lực tăng cường năng lượng tái tạo diễn ra ì ạch.
“Đợt nắng nóng năm 2003 lẽ ra phải dẫn đến một kế hoạch lắp điều hòa quy mô lớn. Đáng tiếc là ở Pháp, đây là một điều cấm kỵ mang tính ý thức hệ do phe cánh tả áp đặt”, nghị sĩ RN Jean-Philippe Tanguy nói.
Các nhà khoa học lo ngại cuộc tranh luận trên chính trường Pháp đang bị đẩy về có hoặc không, trong khi bản chất vấn đề phức tạp hơn nhiều.
Chuyên gia khí hậu Christophe Cassou cảnh báo nếu tranh luận chỉ dừng lại ở hai lựa chọn này, các chính sách của chính phủ Pháp sẽ bỏ qua những lĩnh vực then chốt như quy hoạch đô thị, nông nghiệp hay hệ thống năng lượng.
Trong khi đó, Francois Gemenne, chuyên gia thuộc Ủy ban Liên chính phủ về Biến đổi Khí hậu, cho rằng điều hòa không phải là vấn đề với môi trường ở Pháp hiện nay, bởi phần lớn điện năng của nước này là từ năng lượng hạt nhân.
Tuy vậy, ông cảnh báo điều hòa không phải giải pháp vô hại, bởi các môi chất lạnh như HFC, vốn là loại khí nhà kính mạng gấp hàng nghìn lần CO2, nếu bị rò rỉ có thể gây tác động tiêu cực đến môi trường, trong khi cục nóng có thể làm tăng nhiệt độ cục bộ tại các đô thị đông đúc.
Theo cơ quan môi trường Ademe, tỷ lệ hộ gia đình Pháp sở hữu điều hòa đã tăng từ 14% năm 2016 lên 25% năm 2020, nhưng vẫn thấp hơn nhiều so với Mỹ, Nhật Bản hay các nước Nam Âu. Điều hòa cũng chưa được trang bị rộng rãi trong các cơ sở công cộng.
Nguyên nhân đến từ cả thói quen lẫn tranh luận về môi trường. Một khảo sát gần đây cho thấy 8 trong 10 người Pháp coi điều hòa là không thân thiện với môi trường, dù phần lớn vẫn thừa nhận đây là cách hiệu quả nhất để chống nóng.
Tuy nhiên, khi các đợt nắng nóng ngày càng thường xuyên và khắc nghiệt, nhiều người dân Pháp bắt đầu nhìn nhận lại điều hòa. Matthieu Ruquet, 35 tuổi, là một trong những người như vậy. Anh lớn lên tại thành phố Nice ven Địa Trung Hải, nơi gia đình thường sử dụng quạt để đối phó với cái nóng.
Mẹ Ruquet gần đây đã lắp điều hòa. Anh cũng dần thay đổi quan điểm khi vợ thuyết phục tìm cách làm mát cho con gái hai tuổi cùng thú cưng, vì căn hộ của họ ở ngoại ô Paris nóng đến 36 độ C.
“Tôi nghĩ mọi thứ đang thay đổi. Nhưng với tôi thì mua điều hòa sẽ khiến hành tinh nóng hơn”, ông Ruquet nói với AFP.
Các bức ảnh chụp từ vệ tinh ngày 27, 28 và 29.5 của hãng Vantor cho thấy một cấu trúc lạ nghi là phao hoặc bè tại bãi cạn Scarborough, ngoài ra còn có một rào chắn bắc ngang qua trong những bức ảnh ngày 27 và 29.5, theo Reuters.
Nhóm theo dõi hàng hải SeaLight tại Mỹ ngày 2.6 đăng ảnh chụp ngày 28.5 cho thấy một vật thể nhỏ, phản chiếu ánh sáng, có thể dễ dàng được nhận ra trên bãi đá gần lối vào vùng nước bên trong bãi cạn.
SeaLight cho rằng các bằng chứng gợi ý đây là một vật thể cố định chứ không phải là hiện tượng quang học tạm thời.
Tuy nhiên, cấu trúc lạ này đã biến mất trong ảnh chụp vệ tinh của Vantor ngày 1.6.
Trung Quốc giành quyền kiểm soát bãi cạn Scarborough ở Biển Đông từ Philippines sau đợt đối đầu căng thẳng giữa tàu hai bên hồi năm 2012. Bãi cạn này nằm cách đảo chính Luzon của Philippines 240 km về phía tây và cách đảo Hải Nam của Trung Quốc gần 900 km, theo AFP. Từ năm 2012, Trung Quốc đã duy trì việc triển khai liên tục các tàu hải cảnh và dân quân biển trong khu vực.
Bên lề Đối thoại Shangri-La tại Singapore hôm 30.5, Bộ trưởng Quốc phòng Philippines Gilberto Teodoro cho biết đã nhận được thông tin sơ bộ về sự xuất hiện của cấu trúc lạ tại bãi cạn Scarborough trong khi một lực lượng đặc trách của Philippines nói đang điều tra.
Phía Trung Quốc chưa bình luận về những thông tin trên. Theo Reuters, quân đội và hải cảnh Trung Quốc đã tuần tra tại khu vực bãi cạn Scarborough trong ngày 31.5, ngay sau khi Philippines và Mỹ tập trận 5 ngày tại cùng khu vực.
Tổ chức một sự kiện thể thao truyền hình trực tiếp phục vụ hơn 100.000 người khi không có sẵn bất kỳ cơ sở hạ tầng nào là thách thức lớn. Việc tổ chức sự kiện này tại Nhà Trắng lại khiến khó khăn tăng lên gấp bội.
UFC Freedom 250, sự kiện võ thuật tổng hợp đặc biệt của Giải vô địch Đối kháng Đỉnh cao (UFC), sẽ diễn ra tại Bãi cỏ phía Nam của Nhà Trắng ngày 14/6, với sự tham dự của Tổng thống Trump, Đệ nhất phu nhân cùng các quan chức cấp cao. Trước thềm các trận tranh tài, bầu không khí được hâm nóng bởi chuỗi sự kiện kéo dài nhiều ngày tại khu vực gần công viên National Mall.
Các chi tiết về công tác chuẩn bị đã được hé lộ qua hồ sơ tòa án mà chính quyền Tổng thống Donald Trump đệ trình hôm 10/6. Văn bản này được nộp do UFC Freedom 250 vướng vào một cuộc chiến pháp lý căng thẳng ngay trước giờ G. Hai người dân Virginia đã khởi kiện yêu cầu tòa liên bang trì hoãn sự kiện cho đến khi hoàn tất quy trình đánh giá tác động môi trường cùng các thủ tục cấp phép.
Tài liệu cho biết chi phí của sự kiện là 60 triệu USD. "Đây là một sự kiện vô cùng phức tạp, gồm nhiều công đoạn và đã được rất nhiều cơ quan chính phủ cùng các đơn vị tư nhân lên kế hoạch kỹ lưỡng suốt quãng thời gian dài", Joshua Fisher, giám đốc quản lý và vận hành Nhà Trắng, cho biết trong tờ khai gửi tòa án.
Đêm thi đấu trùng với dịp sinh nhật lần thứ 80 của Tổng thống Trump. Khi công bố kế hoạch tổ chức trận đấu tại bang Iowa hồi tháng 6/2025, ông Trump đã quảng bá đây là ngày hội mừng 250 năm quốc khánh Mỹ và dự đoán sự kiện có thể thu hút 20.000-25.000 người. Tuy nhiên, hồ sơ tòa án cho thấy số lượng khách dự kiến đã lên tới khoảng 125.000 người, chưa kể hàng chục nghìn người khác đang xếp hàng chờ mua vé.
Đơn kiện của hai người dân Virginia cho rằng việc tổ chức sự kiện tại Nhà Trắng là phạm pháp, bởi các quan chức đang lạm dụng quy định liên bang vốn chỉ miễn giảm một số thủ tục cấp phép cho các hoạt động xoay quanh đại lễ kỷ niệm 250 năm quốc khánh Mỹ.
Hai người này cho rằng sự kiện UFC không mang ý nghĩa tôn vinh ngày thành lập đất nước mà thực chất là để mừng sinh nhật ông Trump. Do đó, giới chức cùng đơn vị tổ chức tư nhân bắt buộc phải hoàn thành những thủ tục pháp lý thông thường, như đánh giá tác động môi trường, trước khi tiến hành dự án.
Ngày 12/6, thẩm phán liên bang Amit P. Mehta đã ra phán quyết bác bỏ yêu cầu của hai người người dân Virginia, cho phép trận đấu UFC diễn ra.
Công tác lên kế hoạch hậu cần cho sự kiện đã được kích hoạt từ trước khi ông Trump đưa ra thông báo tại bang Iowa. Ban tổ chức đã thuê các công ty sản xuất bên ngoài, nộp đơn xin cấp phép lên Cục Công viên Quốc gia, thiết kế và lắp đặt hệ thống chiếu sáng vòm "Móng vuốt" chuyên dụng, thu xếp lực lượng an ninh, chuẩn bị hệ thống nhà vệ sinh lưu động và phối hợp lịch trình ở những cấp cao nhất của chính phủ.
Fisher cho biết khoản chi phí hơn 60 triệu USD bao gồm một lượng lớn thực phẩm tươi sống phục vụ cho khoảng 4.000 khách mời và hơn 120.000 người tại công viên Ellipse.
Phía UFC chịu trách nhiệm trả các khoản chi phí sản xuất, nhân công, xây dựng và quảng bá, trong khi chính phủ liên bang cung cấp thiết bị và dịch vụ khẩn cấp, như sơ cứu, dịch vụ y tế và bảo đảm an ninh.
UFC tổ chức một cuộc họp báo và buổi chạm mặt giữa các võ sĩ tại Đài tưởng niệm Lincoln vào ngày 12/6, tiếp theo là lễ cân đo trọng lượng cùng các sự kiện khác vào ngày 13/6 tại công viên Ellipse, trước khi đêm tranh tài diễn ra vào tối 14/6.
Theo lịch trình chi tiết, hoạt động giải trí của sự kiện khá đa dạng: các ban nhạc quân đội biểu diễn, màn bay của đội dù lượn Hiệp sĩ Vàng, diễu hành xe ngựa Clydesdale, các trận đấu chính thức và khép lại bằng màn pháo hoa rực rỡ kéo dài 10 phút.
Quá trình vận chuyển và lắp đặt thiết bị cho sự kiện đã được khởi động từ hôm 20/5, đòi hỏi khả năng phối hợp nhịp nhàng trong một khung thời gian gấp rút cùng các điều kiện an ninh nghiêm ngặt. Fisher cho biết mỗi ngày có 20-30 xe tải chở trang thiết bị của UFC, như khung sân khấu và các vật tư kỹ thuật khác, được kiểm tra an ninh trước khi đưa vào khuôn viên Nhà Trắng. Công tác này cần đến 700-900 nhân công thầu phụ có chuyên môn phù hợp với từng hạng mục thi công.
Hệ thống an ninh diện rộng đã được thiết lập, gồm hàng rào chống leo trèo, rào chắn di động và các trạm kiểm tra an ninh của Mật vụ Mỹ. Giấy phép do Cục Công viên Quốc gia cấp yêu cầu phải có ít nhất một nhà vệ sinh lưu động cho mỗi 300 khách tham dự. Sẽ có ít nhất 116 nhà vệ sinh lưu động được bố trí tại khu vực Đài tưởng niệm Lincoln và ít nhất 350 nhà vệ sinh gần công viên Ellipse.
Hệ thống cơ sở hạ tầng được lắp đặt thần tốc này dự kiến cũng được tháo dỡ nhanh chóng không kém. Công tác dọn dẹp vòm đèn, thiết bị truyền hình, rào chắn, hệ thống chiếu sáng, sân khấu, khu vực ẩm thực và hàng rào chống leo trèo sẽ bắt đầu ngay từ sáng sớm ngày 15/6 và hoàn tất trước ngày 23/6.
Dù Tổng thống Trump từng ngỏ ý muốn giữ lại vòm đèn "Móng vuốt" trên Bãi cỏ phía Nam Nhà Trắng, Fisher khẳng định chúng "bắt buộc phải tháo dỡ ngay sau khi sự kiện kết thúc".
Hoạt động kiểu này không hẳn là chưa từng có tiền lệ, dù chưa bao giờ có một sự kiện thể thao truyền hình với quy mô lớn như vậy diễn ra tại Nhà Trắng. Dưới thời chính quyền tổng thống Barack Obama, Nhà Trắng từng là nơi diễn ra lễ hội "South by South Lawn" và một buổi hòa nhạc do kênh truyền hình BET tài trợ. Dưới thời chính quyền tổng thống Joe Biden, Nhà Trắng cũng từng được ghi hình cho buổi hòa nhạc của ca sĩ Elton John và có cả một sân trượt băng.
Chuyến bay thử nghiệm đầu tiên của nguyên mẫu Yak-130M diễn ra tại Nhà máy Hàng không Irkutsk ở thành phố cùng tên của Nga hôm 25/6. Máy bay đạt độ cao 2.000 m, tốc độ 600 km/h và hạ cánh sau khoảng 50 phút.
Tổ bay hai người, gồm phi công thử nghiệm Alexander Guskov và Andrei Voropayev, cho biết chuyến thử nghiệm đã hoàn tất mọi nhiệm vụ đề ra. "Máy bay đã thể hiện hiệu năng tuyệt vời", truyền hình quốc phòng Nga dẫn lời hai thành viên tổ lái cho hay.
Tập đoàn quốc phòng Nga Rostec khẳng định Yak-130M có vẻ ngoài tương đồng với phi cơ Yak-130 nguyên bản, song năng lực hoạt động đã được đổi mới hoàn toàn.
Yak-130 nguyên bản là máy bay phản lực được phát triển cho nhiệm vụ huấn luyện. Thiết bị điện tử và tính năng vận hành của Yak-130 tương đồng với các tiêm kích hiện đại như Su-30SM, Su-35S và Su-57, giúp đơn giản hóa quá trình huấn luyện và tiết kiệm chi phí.
Yak-130 có khối lượng rỗng 4,6 tấn, nhưng có thể mang tới 3 tấn vũ khí các loại trên 6 giá treo và 1,7 tấn nhiên liệu. Vũ khí uy lực nhất của nó là tên lửa đối không tầm ngắn R-73E với tầm bắn 30 km và bom dẫn đường quang truyền hình KAB-500Kr.
Điều này cho phép Yak-130 thực hiện nhiều nhiệm vụ như tấn công đường không và diệt mục tiêu mặt đất, không thua kém gì các mẫu tiêm kích đa năng của Nga.
Tính đến đầu năm nay, Tập đoàn Máy bay Thống nhất Nga (UAC) đã xuất xưởng hơn 200 máy bay Yak-130, phần lớn được bàn giao cho không quân và không quân hải quân Nga, cũng như phục vụ xuất khẩu cho 7 quốc gia.
Tại Nga, Yak-130 vẫn chỉ phục vụ công tác huấn luyện phi công, trong khi hàng loạt nước đã sử dụng chúng như cường kích hạng nhẹ. Điều đó dường như đã thúc đẩy UAC triển khai dự án Yak-130M, nhằm tận dụng tối đa tiềm năng chiến đấu của dòng máy bay huấn luyện này.
Phiên bản Yak-130M giữ nguyên khung thân và động cơ, giúp đơn giản hóa quá trình sản xuất và không đòi hỏi đào tạo chuyên biệt cho phi công so với hiện nay. Sự khác biệt lớn nhất nằm ở hệ thống điện tử và vũ khí.
Yak-130M trang bị radar mảng pha quét điện tử chủ động (AESA) BRLS-130R với khả năng trinh sát trong mọi thời tiết và phát hiện được máy bay không người lái cỡ nhỏ ở khoảng cách gần 30 km. Radar này cũng có thể vận hành trong chế độ quét mặt đất, tích hợp với hệ thống ngắm bắn quang học - laser và ảnh nhiệt SOLT-130K để chỉ thị mục tiêu cho vũ khí dẫn đường.
Số giá treo vũ khí được nâng từ 6 lên 9, cho phép sử dụng tên lửa đối không tầm ngắn R-73, tên lửa đối đất Kh-38MLE dẫn đường bằng laser và bom dẫn đường chính xác KAB-500.
Hệ thống phòng vệ President-S130 bao gồm thiết bị cảnh báo chiếu xạ và tên lửa tiếp cận, bộ gây nhiễu chủ động và mồi bẫy, giúp tăng khả năng sống sót của Yak-130M trên chiến trường. Tổ hợp liên lạc KSS-130 cũng bổ sung năng lực kết nối và chia sẻ dữ liệu, cải thiện khả năng hiệp đồng với những tiêm kích hạng nặng trong chiến đấu.
Những nâng cấp này biến Yak-130M thành chiến đấu cơ hạng nhẹ đa năng, phù hợp cho nhiệm vụ tuần tra biên giới, yểm trợ mặt đất và đánh chặn máy bay không người lái.
Chuyển đổi máy bay phản lực huấn luyện thành chiến đấu cơ là giải pháp được nhiều nước áp dụng, nổi bật là tiêm kích hạng nhẹ FA-50 do Hàn Quốc phát triển dựa trên dòng máy bay huấn luyện KAI T-50, hoặc cường kích EMB 314 Super Tucano của Brazil.
