Hơn 5h sáng ngày đầu tháng 6, bà Lê Thị Nhung, 56 tuổi, cùng nhóm 5 người trong bản Háng, xã Giao An bắt đầu hành trình vào rừng tìm măng đắng. Mỗi người mang theo gùi, dao, thuổng và một ít thức ăn là xôi nếp nương hoặc cơm nắm muối vừng cho cả ngày lao động.
Từ bản đến khu vực có nhiều măng phải đi bộ khoảng 3-4 km qua các sườn núi và khe suối khúc khuỷu trên dãy Pù Rinh. Vào chính vụ từ tháng 3 đến tháng 6, việc lên rừng đào măng trở thành công việc thường ngày của nhiều hộ dân.
"Tầm này đang mùa giáp hạt nên trong bản nhiều người đi hái măng. Có hôm bà con đi như hội", bà Nhung nói.
Bản Háng cách trung tâm xã Giao An gần 10 km, có hơn 100 hộ với gần 500 nhân khẩu, chủ yếu là đồng bào Thái. Do diện tích đất sản xuất hạn chế, ngoài làm nương rẫy, người dân phụ thuộc khá nhiều vào nguồn lợi từ rừng như dược liệu, nấm, mật ong, cua đá và măng đắng... Trong số đó, măng đắng là một trong những sản vật mang lại thu nhập ổn định nhất vào mỗi đầu hè.
Theo người dân địa phương, măng đắng mọc tự nhiên dưới tán rừng trên núi Pù Rinh. Loại măng này có hình dáng tương tự măng luồng nhưng kích thước nhỏ hơn, khi ăn có vị đắng ban đầu rồi dần chuyển sang vị ngọt hậu đặc trưng.
Đến khu vực có măng, người đi rừng dùng thuổng nhỏ đào quanh gốc rồi tách từng búp măng khỏi đất. Những cây chưa đủ kích cỡ thường được để lại để tiếp tục phát triển hoặc trở thành cây mẹ cho mùa sau. "Chỉ lấy những cây đã đủ tuổi thu hoạch thôi còn măng nhỏ thì để lại cho năm tới", bà Nhung cho hay.
Theo chị Lương Thị Sự, 39 tuổi, người dân trong bản đã duy trì cách khai thác này nhiều năm nhằm bảo vệ nguồn măng tự nhiên. "Cây măng đắng rất khỏe. Nếu khai thác đúng cách thì năm sau vẫn mọc đều", chị Sự nói.
Ngoài đào măng, nhiều người còn tranh thủ tìm nấm rừng, hái các loại thảo dược, bắt cua đá hoặc lấy mật ong để tăng thêm thu nhập trong những tháng nông nhàn.
Theo người dân bản Háng, đầu vụ, măng đắng thường được thương lái thu mua với giá 40.000-50.000 đồng mỗi kg. Bước vào chính vụ như hiện nay, giá giảm còn khoảng 20.000-25.000 đồng mỗi kg. Những ngày đầu tháng 6, gần 20 người trong bản thường xuyên vào rừng lấy măng. Trung bình mỗi người thu được 10-20 kg một ngày.
Với mức giá hiện tại, thu nhập từ măng đạt khoảng 250.000-500.000 đồng mỗi ngày. Những hôm gặp khu vực nhiều măng, một lao động có thể thu về khoảng 600.000 đồng. Gia đình có hai hoặc ba người cùng đi rừng có thể kiếm hơn một triệu đồng mỗi ngày.
Sau khoảng 7-8h đi rừng, đầu buổi chiều, người dân bắt đầu gùi măng về bản để sơ chế và tiêu thụ. Măng sau khi thu hoạch thường được bóc bớt lớp bẹ ngoài rồi luộc ngay nhằm giữ độ tươi và vị ngọt tự nhiên.
Không chỉ là sản vật mang lại thu nhập, măng đắng còn gắn bó với đời sống ẩm thực của đồng bào Thái ở Giao An. Măng được chế biến thành nhiều món như luộc chấm chẻo, nướng trên than hồng, xào với thịt lợn bản hoặc nấu canh cùng cá suối.
Tại bản Háng, vợ chồng ông Phạm Văn Quyết và bà Đào Thị Lan là những người thu mua măng đắng lâu năm cho bà con trong vùng. Hơn 15 năm sinh sống tại đây, ngoài kinh doanh tạp hóa, gia đình ông còn thu gom măng để cung cấp cho các đầu mối ở địa phương.
Ông Quyết cho biết phần lớn sản lượng măng được tiêu thụ trong xã và các vùng lân cận. Do sản lượng khai thác không lớn nên măng đắng chủ yếu được bán theo hình thức nhỏ lẻ. "Măng đưa về đến đâu tiêu thụ gần hết đến đó, rất ít khi tồn hàng", ông Quyết nói.
Dù mang lại nguồn thu đáng kể, nghề hái măng đắng cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro. Địa hình núi Pù Rinh dốc, nhiều đoạn trơn trượt sau mưa. Người đi rừng thường gặp nguy cơ ngã, bị ong đốt hoặc côn trùng cắn... "Có hôm đi từ sáng đến chiều mới về, chân tay xây xát là chuyện bình thường", bà Nhung cho biết.
Mùa măng đắng chỉ kéo dài khoảng bốn tháng trong năm. Đây là khoảng thời gian nhiều hộ tranh thủ tăng thu nhập trước khi bước vào các vụ sản xuất nông nghiệp tiếp theo.
Với nhiều gia đình ở bản Háng, những chuyến lên núi Pù Rinh mỗi sáng không chỉ là hoạt động khai thác lâm sản phụ mà còn là nguồn sinh kế quan trọng, góp phần cải thiện đời sống giữa vùng cao còn nhiều khó khăn.
Tin Gốc: Vnexpress
