Trưa 29.6, tiếp tục phiên tòa phúc thẩm vụ án sân bay Nha Trang (cũ), hội đồng xét xử Tòa án quân sự Trung ương xét hỏi đối với các bị cáo, bị hại liên quan đến nội dung kháng cáo.
Cựu thiếu tướng Hoàng Viết Quang, cựu Phó cục trưởng Cục Tác chiến, Bộ Quốc phòng, bị tòa sơ thẩm tuyên phạt 2 năm 6 tháng tù về tội vi phạm các quy định về quản lý đất đai. Ban đầu ông Quang kháng cáo xin miễn trách nhiệm hình sự, song về sau thay đổi sang xin hưởng án treo.
Trước bục khai báo, ông Quang nói vụ án là “tai nạn thảm khốc trên con đường sự nghiệp”, mong được xem xét thêm về vai trò, mức độ tham gia để giảm nhẹ hình phạt.
Nhằm thuyết phục cho nội dung kháng cáo, cựu thiếu tướng nêu nhiều tình tiết giảm nhẹ: có đơn đầu thú trước khi bị khởi tố, tích cực hợp tác với cơ quan điều tra, có nhiều huân chương, gia đình có công với cách mạng…
Cựu phó cục trưởng nghẹn ngào cho biết sau khi phiên tòa sơ thẩm diễn ra, vợ bị cáo vì lo nghĩ nhiều mà lâm bệnh nặng, đã qua đời.
Cùng chịu mức án sơ thẩm như ông Quang, cựu thiếu tướng Nguyễn Duy Cường, cựu Hiệu trưởng Trường sĩ quan Không quân, cũng xin được hưởng án treo.
Phân trần tại tòa hôm nay, ông Cường nói phạm tội với vai trò thụ động, bởi thẩm quyền xem xét bàn giao đất thuộc các đơn vị chuyên môn chứ bị cáo không tự ý quyết định.
Bị cáo cho hay bản thân làm công tác huấn luyện, đào tạo bay, không được đào tạo chuyên sâu về quản lý đất đai. Các cuộc họp của ban chỉ đạo không có đại diện nhà trường, nên nhiều chủ trương, quyết định liên quan đến dự án bị cáo không nắm được, dẫn tới sai sót.
Từ thực tế trên, cựu hiệu trưởng khẳng định sai phạm của bản thân chỉ là về mặt trình tự, thủ tục chứ không phải sai về nguyên tắc theo kiểu độc đoán, chuyên quyền, làm ẩu hoặc tư lợi cá nhân.
Nhóm bị cáo kháng cáo còn có Nguyễn Văn Hậu, cựu Chủ tịch Tập đoàn Phúc Sơn. Ban đầu, Hậu kháng cáo muốn được tạo điều kiện để ủy quyền cho một doanh nhân mua lại cổ phần của tập đoàn và thay mình bồi thường cho các bị hại.
Tuy nhiên tại tòa hôm nay, Hậu cho biết thỏa thuận với doanh nhân trên đã kết thúc, bị cáo sẽ trực tiếp đứng ra bồi thường cho các bị hại.
Cựu chủ tịch Tập đoàn Phúc Sơn cũng cho hay đã chuẩn bị được gần 1.600 tỉ đồng, cộng thêm hỗ trợ từ bạn bè và đối tác thì dự kiến có thể hoàn thành nghĩa vụ bồi thường trong khoảng 3 tháng, nếu được tạo điều kiện.
Đáng chú ý, vụ án có tới 385 bị hại là các khách hàng mua suất đầu tư tại dự án có đơn kháng cáo. Họ đề nghị xác định mình là bên thứ ba ngay tình chứ không phải bị hại, do đó dự án cần được tiếp tục triển khai thay vì bồi thường số tiền đã bỏ ra mua đất.
Tòa triệu tập các bị hại, 150 người có mặt tại phòng xử. Một trong số này cho rằng họ ký hợp đồng với Tập đoàn Phúc Sơn chứ không phải ký với cá nhân bị cáo Nguyễn Văn Hậu. Vì thế, nếu bị cáo làm sai thì phải bồi thường cho công ty, còn nghĩa vụ giữa công ty với khách hàng cần tiếp tục được thực hiện.
Đại diện UBND tỉnh Khánh Hòa cũng được triệu tập. Cơ quan này đề nghị cấp phúc thẩm xem xét, áp dụng quy định pháp luật để tháo gỡ khó khăn, tạo điều kiện cho dự án tiếp tục triển khai, bảo đảm quyền lợi các bên liên quan và góp phần phát triển kinh tế – xã hội địa phương.
Theo Công an tỉnh Hưng Yên, những năm gần đây, tại nhiều địa phương trên cả nước, trong đó có Hưng Yên, vào mỗi mùa thu hoạch thường xuất hiện vấn nạn bảo kê máy gặt lúa để trục lợi bất chính, gây bức xúc và tác động tiêu cực đến tình hình an ninh nông thôn, trật tự, an toàn xã hội.
Công an tỉnh Hưng Yên cho hay, phần lớn đối tượng thực hiện hành vi bảo kê máy gặt lúa không có nghề nghiệp ổn định, thường tụ tập thành nhóm túc trực tại các khu vực đồng ruộng.
Sau đó các đối tượng sẽ đe dọa, ép buộc chủ máy gặt phải nộp tiền phí bảo kê mới được hoạt động trên địa bàn hoặc áp đặt giá gặt lúa cao bất hợp lý, ép buộc người dân chỉ được thuê một nhóm máy gặt nhất định với chi phí đắt đỏ, đánh dấu ruộng lúa chưa trả phí bảo kê…
Đáng chú ý, nếu không được đồng thuận, các đối tượng sẵn sàng hành hung chủ máy và đập phá phương tiện để gây sức ép, buộc các chủ máy phải chấp nhận nộp tiền để tránh phiền phức, ảnh hưởng đến công việc làm ăn.
Công an tỉnh Hưng Yên khẳng định, hành vi bảo kê kể trên có dấu hiệu cưỡng đoạt tài sản, gây rối trật tự công cộng, sẽ bị truy cứu trách nhiệm hành sự.
Công an tỉnh Hưng Yên khuyến cáo các chủ máy gặt liên hệ trực tiếp với chính quyền địa phương để đăng ký địa bàn và thời gian hoạt động, tránh thông qua các đầu mối trung gian không rõ ràng.
Người dân cũng cần chủ động nhận diện phương thức, thủ đoạn của các đối tượng "bảo kê" máy gặt và không thỏa hiệp, tiếp tay cho hoạt động phạm tội. Thay vào đó, cần chủ động lựa chọn dịch vụ máy gặt tùy theo nhu cầu và tố giác ngay tới công an gần nhất nếu bị ép buộc, bảo kê.
Công an tỉnh Hưng Yên khẳng định, cơ quan này sẽ triển khai các lực lượng, phương tiện, biện pháp để nắm chắc tình hình, kịp thời phát hiện hành vi bảo kê trong hoạt động thu hoạch nông sản, từ đó xử lý nghiêm kịp thời và không để phát sinh "điểm nóng" về an ninh trật tự.
Các dự án của FLC đã dừng mà quyết định thu hồi đất "quên" hủy bỏ, khiến không ít người dân dù chưa nhận tiền bồi thường vẫn bị hạn chế quyền sử dụng đất.
Giai đoạn 2018 - 2019, Ban Quản lý Khu kinh tế Dung Quất và các khu công nghiệp Quảng Ngãi cấp chủ trương đầu tư cho 9 dự án của FLC, gồm 4 dự án khu đô thị và 5 dự án du lịch sinh thái, với tổng diện tích khoảng 247ha. Sau đó công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng được triển khai.
Đến năm 2023, Ban Quản lý Khu kinh tế Dung Quất và các khu công nghiệp Quảng Ngãi lần lượt thu hồi chủ trương đầu tư đối với toàn bộ 9 dự án.
Dự án không còn, nhưng nhiều quyết định thu hồi đất do UBND huyện Bình Sơn (cũ) ban hành trước đó vẫn tồn tại. Điều này khiến nhiều hộ dân chưa nhận tiền bồi thường nhưng đất vẫn "treo" quyết định thu hồi, ảnh hưởng quyền lợi.
Ông Phạm Tấn Rỏ, ở xã Đông Sơn, là một trong những trường hợp như vậy. Năm 2019, ông nhận quyết định thu hồi đất từ huyện Bình Sơn (cũ) và chưa nhận được tiền bồi thường.
Cuối năm 2025, khi làm thủ tục chuyển nhượng quyền sử dụng đất, ông mới biết thửa đất của mình vẫn bị vướng quyết định thu hồi. Chi nhánh Văn phòng Đăng ký đất đai khu vực I đã trả hồ sơ, với lý do đất đã có quyết định thu hồi nên không đủ điều kiện giải quyết thủ tục.
Ông Nguyễn Quốc Tin cũng có đất tại xã Đông Sơn bị thu hồi để thực hiện dự án của FLC và phát hiện tương tự.
Sau đó cả hai hộ dân có đơn đề nghị cơ quan chức năng xem xét hủy các quyết định thu hồi đất đã ban hành.
Qua rà soát hồ sơ và phối hợp với các bên, ngày 8-6, UBND xã Đông Sơn đã ban hành quyết định hủy các quyết định thu hồi đất đối với hai trường hợp trên.
Sau hơn 6 năm bị ảnh hưởng quyền lợi, ông Rỏ và ông Tin mới được khôi phục đầy đủ quyền sử dụng đất.
Nhiều người dân trong vùng dự án mong cơ quan chức năng sớm rà soát, hủy các quyết định thu hồi đất không còn phù hợp.
Theo tìm hiểu, trong quá trình triển khai các dự án FLC, Trung tâm Phát triển quỹ đất tỉnh chịu trách nhiệm lập phương án bồi thường, còn UBND huyện Bình Sơn (cũ) ký các quyết định thu hồi đất.
Nhưng năm 2023, các dự án bị thu hồi, UBND huyện Bình Sơn (cũ) lại không rà soát, hủy bỏ các quyết định thu hồi đất liên quan, ảnh hưởng quyền lợi của người dân.
Sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, hai xã Đông Sơn và Vạn Tường (9 dự án FLC trước đây ở 2 xã) đang tiến hành rà soát để tháo gỡ các tồn tại.
Ông Ung Đình Hiền, Chủ tịch UBND xã Vạn Tường, cho biết các trường hợp đã nhận tiền bồi thường, đất sẽ bàn giao cho Trung tâm Phát triển quỹ đất hoặc UBND xã quản lý.
Riêng những trường hợp đã có quyết định thu hồi đất nhưng chưa nhận tiền bồi thường phải xem xét hủy quyết định thu hồi đất, nhằm bảo đảm quyền sử dụng đất của người dân.
Ông Hiền cho rằng "các cơ quan chức năng cần tham mưu cho tỉnh có chỉ đạo thống nhất để vừa giải quyết dứt điểm các tồn tại, vừa tính toán phương án sử dụng quỹ đất trong tương lai".
Ông Võ Minh Vương, Phó giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Quảng Ngãi, cho biết khi dự án chấm dứt, UBND huyện Bình Sơn (cũ) phải ra quyết định hủy các quyết định thu hồi đất không còn phù hợp.
"Giờ vướng mắc, UBND các xã phải rà soát, ban hành quyết định hủy các quyết định thu hồi đất mà huyện Bình Sơn (cũ) đã ban hành. Bởi chức năng quản lý đất đai cấp huyện được chuyển giao về xã quản lý", ông Vương nói.
Còn ông Đỗ Tâm Hiển, Phó chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ngãi, nói "UBND xã và Trung tâm Phát triển quỹ đất phải chủ động phối hợp, rà soát, xử lý dứt điểm, đồng loạt".
Sau 8 năm hình thành, khu đất rộng 11ha tại xã Cái Nước, tỉnh Cà Mau vẫn chưa tiếp nhận bất kỳ m3 đất nào. Ngân hàng đất từng được xem là lời giải cho bài toán vật liệu san lấp trong bối cảnh cát ngày càng khan hiếm và đắt đỏ, nhưng đến nay lại rơi vào trạng thái "đóng băng", bỏ hoang.
Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Cà Mau, điểm nghẽn lớn nhất của dự án không nằm ở hạ tầng hay nhu cầu sử dụng, mà ở việc mô hình này chưa có quy định cụ thể trong hệ thống pháp luật hiện hành. Việc thiếu khung pháp lý làm cho quá trình vận hành rơi vào tình trạng "vừa làm, vừa dò đường".
Từ khi được bàn giao vào năm 2018, đơn vị quản lý đã nhiều lần xây dựng đề án khai thác nhưng liên tục vướng mắc về cơ chế, buộc phải điều chỉnh, bổ sung và làm lại từ đầu. Phương án vận hành theo hình thức đối tác công tư từng được đề xuất nhưng không thể triển khai do không đáp ứng điều kiện tổng mức đầu tư tối thiểu.
Tương tự, phương án đấu thầu lựa chọn đơn vị khai thác cũng rơi vào bế tắc vì các bộ, ngành trung ương chưa có hướng dẫn cụ thể. Mặc dù tỉnh đã chủ động xin ý kiến, các phản hồi nhận được vẫn mang tính chung chung, chưa đủ cơ sở pháp lý để áp dụng vào thực tế.
Nhằm "mở đường" pháp lý, từ cuối năm 2023, dự án đã được đổi tên từ ngân hàng đất thành "bãi vật tư". Tuy nhiên việc thay tên không giải quyết được căn nguyên vấn đề. Đề án vẫn phải chỉnh sửa nhiều lần do thiếu cơ sở định giá và chưa có chứng thư giá cho thuê.
Song song với "nút thắt" cơ chế, dự án còn đối mặt với tình trạng không có nguồn vật liệu. Do nguồn phù sa từ thượng nguồn đổ về hạn chế, cộng với việc địa phương đang ưu tiên đất cho công tác xây dựng nông thôn mới, ngân hàng đất hoàn toàn không có nguồn đất đầu vào để tiếp nhận.
Theo cơ quan quản lý, tiến độ dự án chậm có yếu tố khách quan, và khi hành lang pháp lý chưa rõ ràng thì dự án vẫn chưa thể "về đích".
Ý tưởng về ngân hàng đất được hình thành sau chuyến khảo sát học tập mô hình tại Hà Lan cùng Ngân hàng Thế giới - đơn vị tài trợ vốn. Theo định hướng ban đầu, đây sẽ là nơi tiếp nhận, lưu trữ đất bùn nạo vét từ hệ thống kênh cấp 1, cấp 2 thuộc tiểu vùng 10 - nam Cà Mau, sau đó xử lý để tái sử dụng phục vụ san lấp và xây dựng.
Cuối năm 2017, khu vực này hoàn tất giải phóng mặt bằng, được bàn giao cho Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (nay là Sở Nông nghiệp và Môi trường) quản lý. Đến tháng 8-2018, ngân hàng đất hoàn thành các hạng mục xây dựng và được giao cho Trung tâm Quản lý, khai thác công trình thủy lợi tỉnh Cà Mau vận hành.
Hiện tại đề án "bãi vật tư" vẫn đang trong giai đoạn thẩm định. Nếu được phê duyệt, dự án dự kiến sẽ được triển khai theo hình thức liên doanh với tỉ lệ 60% vốn nhà nước và 40% vốn tư nhân. Dù vậy, khối tài sản hơn 26,6 tỉ đồng này vẫn sẽ tiếp tục "treo" cho đến khi các vướng mắc cốt lõi về cơ chế được tháo gỡ hoàn toàn.
