GS. TSKH Nguyễn Đình Đức, trường Đại học Công nghệ, Đại học Quốc gia Hà Nội, chuyên gia nhiều năm phân tích điểm thi tốt nghiệp THPT và tuyển sinh đại học, đưa ra nhận định trên sau khi Bộ Giáo dục và Đào tạo công bố phổ điểm thi tốt nghiệp THPT năm 2026, sáng 1/7.
“Kỳ thi có sự đột phá trong phân hóa về điểm và độ khó của đề thi, khác xa so với năm trước”, ông Đức nói.
Ông dự đoán nếu không có sự biến động lớn về chỉ tiêu xét theo điểm thi tốt nghiệp THPT, điểm chuẩn sẽ giảm so với năm ngoái ở tất cả các tổ hợp, đặc biệt A01 (Toán, Lý, Anh) và C00 (Văn, Sử, Địa).
Điểm chuẩn các ngành và các trường top trên có thể giảm 1-3. Với các trường top dưới hoặc các ngành có điểm chuẩn mọi năm trong khoảng 15-21, điểm xét tuyển năm nay sẽ ổn định, dao động trên dưới 1 điểm.
Phân tích cụ thể, ông Đức cho biết phổ điểm 12 môn thi tốt nghiệp THPT đều có sự điều chỉnh so với năm ngoái. Điểm trung bình các môn từ 5,02 đến 6,96. Trong đó, ba môn Vật lý, Địa lý, Giáo dục Kinh tế và pháp luật giảm 1,43-2,67 điểm, xuống còn 5,02-5,56. Năm môn khác giảm điểm trung bình gồm Công nghệ Nông nghiệp, Tin học, ngữ văn, Lịch sử và Tiếng Anh.
Ở chiều ngược lại, điểm trung bình Toán tăng từ 4,78 lên thành 5,65. Ba môn khác cũng tăng gồm Hoá học, Sinh học và Công nghệ Nông nghiệp. Đây là những môn mà đề thi được đánh giá là khó hơn mặt bằng chung vào năm ngoái.
Xét ba môn theo các tổ hợp truyền thống, C00 (Văn, Sử, Địa) là tổ hợp duy nhất có điểm trung bình 3 môn giảm, trong khi các môn khối B00 (Toán, Hóa, Sinh) đều tăng.
“Điểm trung bình các môn năm ngoái thấp được điều chỉnh tăng, các môn cao được điều chỉnh xuống, phù hợp hơn với tình hình thực tế”, ông Đức nhìn nhận.
Phân tích cụ thể hơn, ông Đức cho biết tỷ lệ điểm giỏi (từ 8 trở lên) ở nhiều môn thấp hơn năm ngoái, như Ngữ văn, Vật lý, Lịch sử, Địa lý, Giáo dục Kinh tế và Pháp luật, Tin học. Trong đó, điểm giỏi ở môn Giáo dục Kinh tế và Pháp luật giảm đột biến từ 32,78% vào năm ngoái xuống còn 0,72% vào năm nay. Tỷ lệ này ở môn Vật lý giảm từ 25,64% xuống còn 7,86%.
Một số môn có tỷ lệ điểm giỏi tăng như Toán, Hoá, Sinh, Tiếng Anh nhưng không môn nào vượt 14%.
Phổ điểm của Bộ cũng cho thấy tỷ lệ điểm dưới trung bình (dưới 5) của hầu hết môn ở mức cao. Như với Tiếng Anh, hơn 50% bài thi thuộc diện này, còn ở các môn STEM như Vật lý, Toán học, Hoá học, Sinh học đều trên 30%.
Ở nhóm môn Khoa học xã hội, Địa lý, Giáo dục Kinh tế và Pháp luật có hơn 47% bài thi dưới 5 điểm.
“Tỷ lệ điểm giỏi nhìn chung ở mức thấp cho thấy đề thi có độ phân hóa tốt hơn”, ông Đức nói. “Trong khi đó, số bài dưới trung bình chiếm tỷ lệ cao là tín hiệu phân hóa tích cực, ngày càng tiến tới việc đánh giá thực chất năng lực học sinh”.
Nhìn vào phổ điểm, ông Đức cho rằng kỳ thi tốt nghiệp THPT năm nay đã rất thành công, đảm bảo được sự ổn định và góp phần nâng cao chất lượng giáo dục theo định hướng của Chính phủ.
“Các trường đại học hoàn toàn có thể sử dụng kết quả thi như một phương thức tuyển sinh quan trọng”, ông Đức bày tỏ.
Quy chế tuyển sinh đại học yêu cầu thí sinh dù xét tuyển bằng phương thức nào cũng phải đạt 15/30 điểm ba môn thi tốt nghiệp THPT. Chuyên gia này cho rằng phổ điểm phù hợp với ngưỡng này.
Để kỳ thi tốt hơn trong những năm tới, ông Đức ủng hộ tiếp tục ra đề phân hóa tốt, chấm thi chặt chẽ, nghiêm túc như năm nay.
Với môn Tiếng Anh, ông cho rằng cần cải thiện hơn nữa cách dạy và học ở bậc THPT cũng như đẩy mạnh giáo dục STEM, nâng cao năng lực môn Toán và các môn Khoa học tự nhiên cho học sinh.
Riêng với Ngữ văn, ông Đức đề nghị cần có sự phân hóa mạnh hơn nữa.
“Môn Văn khác với các môn khác, không chỉ ôn luyện kiến thức trong chương trình, mà cần có sự mở để thúc đẩy năng lực cảm xúc, tư duy, bồi dưỡng tâm hồn, nâng cao văn hóa đọc, ý chí, hoài bão cho học sinh”, ông Đức nói.
Bộ yêu cầu các trường thực hiện quy đổi điểm tương đương giữa các phương thức, tổ hợp xét tuyển nhằm bảo đảm công bằng, minh bạch và khắc phục những bất cập trong tuyển sinh ĐH thời gian qua.
Theo hướng dẫn mới của Bộ GD-ĐT, các cơ sở đào tạo sử dụng đồng thời nhiều phương thức, tổ hợp xét tuyển cho cùng một chương trình đào tạo hoặc nhóm ngành bắt buộc phải xây dựng và công bố công khai quy tắc quy đổi tương đương điểm trúng tuyển, ngưỡng đầu vào và điểm trúng tuyển, điều kiện nhận hồ sơ đăng ký xét tuyển.
Ông Nguyễn Tiến Thảo - Vụ trưởng Vụ Giáo dục ĐH - cho biết quy định quy đổi tương đương giữa các phương thức xét tuyển đã được đưa vào quy chế tuyển sinh từ năm 2025, tiếp tục được hoàn thiện trong mùa tuyển sinh 2026.
"Mục tiêu cốt lõi của việc quy đổi điểm là bảo đảm công bằng, công khai và minh bạch trong tuyển sinh. Một thí sinh có thể lựa chọn nhiều phương thức khác nhau để xét tuyển vào cùng một ngành đào tạo. Tuy nhiên giữa các thí sinh vẫn phải bảo đảm nguyên tắc công bằng tương đương dù sử dụng phương thức xét tuyển khác nhau", ông Thảo nhấn mạnh.
Đó là lý do quy chế yêu cầu các trường công bố phương thức xét tuyển nhưng không phân chia chỉ tiêu riêng cho từng phương thức như trước đây mà phải bảo đảm sự đối xử bình đẳng giữa các tổ hợp và phương thức xét tuyển.
Từ yêu cầu này, nếu một trường sử dụng nhiều tổ hợp hoặc nhiều phương thức khác nhau bắt buộc phải xây dựng mức quy đổi tương đương.
Về mức độ sẵn sàng của các trường ĐH khi phải xây dựng quy tắc quy đổi điểm giữa các phương thức xét tuyển, ông Thảo cho biết hiện nay các cơ sở đào tạo đang thống kê dữ liệu tuyển sinh và kết quả học tập của sinh viên các năm trước để làm cơ sở xây dựng quy tắc quy đổi.
Bộ GD-ĐT cũng sẽ cung cấp thêm nhiều dữ liệu của kỳ thi tốt nghiệp THPT như phổ điểm, phân bố điểm hay phân vị của các tổ hợp xét tuyển để các trường có thêm cơ sở phân tích và xây dựng mức quy đổi phù hợp.
Đối với các kỳ thi riêng như đánh giá năng lực hay đánh giá tư duy, bộ cũng hỗ trợ dữ liệu đối sánh với kết quả thi tốt nghiệp THPT để các trường xây dựng mức quy đổi phù hợp, hạn chế tối đa sai số trong quá trình quy đổi điểm tuyển sinh.
Ông Thảo nói năm 2025 là năm đầu tiên triển khai quy đổi điểm tương đương nên các trường đã có thêm kinh nghiệm thực tế. Từ năm 2026, việc áp dụng khoa học dữ liệu trong tuyển sinh sẽ tiếp tục được hoàn thiện.
Ngoài ra quy đổi điểm từ chứng chỉ ngoại ngữ sẽ được định lượng rõ hơn. Các trường ĐH phải xây dựng tối thiểu năm mức quy đổi khác nhau đối với chứng chỉ ngoại ngữ, đặc biệt là tiếng Anh, để tạo độ phân hóa tốt hơn.
"Khi đó các trường sẽ có thêm cơ sở để xây dựng mức điểm phù hợp hơn giữa các phương thức xét tuyển, giữa các trường và cả giữa những nhóm ngành có sử dụng chứng chỉ ngoại ngữ để quy đổi điểm", ông Thảo nói.
Theo yêu cầu của bộ, các cơ sở đào tạo khi xây dựng quy tắc quy đổi phải bảo đảm các nguyên tắc: tương đương về yêu cầu đầu vào, gắn với yêu cầu cụ thể của ngành; công bằng, minh bạch, công khai và thống nhất, bảo đảm tất cả thí sinh được xét chọn bình đẳng dựa trên điểm trúng tuyển tương đương không phụ thuộc vào thứ tự ưu tiên của nguyện vọng đăng ký; có căn cứ khoa học và thực tiễn; đơn giản và dễ hiểu.
Bộ cũng đưa ra khung quy đổi giữa các loại điểm thi như đánh giá năng lực ĐH Quốc gia Hà Nội (HSA), đánh giá tư duy ĐH Bách khoa Hà Nội (TSA), đánh giá năng lực ĐH Quốc gia TP.HCM (APT nay là V-ACT)... và khoảng điểm các tổ hợp môn thi tốt nghiệp THPT phù hợp theo phương pháp bách phân vị 9 trên cơ sở phân tích kết quả thi của những thí sinh có cả điểm bài thi riêng và điểm tổ hợp môn thi tốt nghiệp tương ứng của năm 2026.
Các đơn vị tổ chức kỳ thi tuyển sinh, kỳ thi độc lập có trách nhiệm công bố các tổ hợp môn thi tốt nghiệp phù hợp với đặc điểm của bài thi, trong đó làm rõ tổ hợp nào phù hợp nhất nếu có nhiều tổ hợp phù hợp.
Công bố bách phân vị của kết quả bài thi năm 2026 (X0, X1...) trước ngày 10-5, phối hợp với Bộ GD-ĐT để phân tích kết quả thi tốt nghiệp THPT của các thí sinh đã có kết quả bài thi, công bố các khoảng điểm của các tổ hợp môn thi phù hợp (A0, A1...) chậm nhất ba ngày sau khi công bố kết quả thi tốt nghiệp THPT 2026.
Trên cơ sở các số liệu này, điểm trúng tuyển và ngưỡng đầu vào của từng ngành, nhóm ngành cụ thể sẽ được quy đổi tuyến tính trong từng khoảng điểm. Việc xác định mức chênh lệch điểm trúng tuyển giữa các tổ hợp thông dụng sẽ dựa trên đối sánh phổ điểm do Bộ GD-ĐT công bố sau khi có kết quả thi tốt nghiệp THPT năm 2026 theo từng khoảng điểm trúng tuyển.
Liên quan vụ giám thị bị phản ánh đã đề nghị một học sinh đổi bài thi để hỗ trợ bạn trong kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026, đại diện Sở Giáo dục và Đào tạo Quảng Ninh, cho biết ngành giáo dục tỉnh đã xác minh, xử lý dứt điểm vụ việc và báo cáo Bộ Giáo dục và Đào tạo cùng UBND tỉnh.
Theo vị đại diện, kết quả xác minh cho thấy vụ việc không liên quan đến trách nhiệm của hai thí sinh. Thí sinh được phụ huynh nhờ giám thị giúp đỡ không xem được bài của bạn, đồng thời không thay đổi đáp án theo nội dung giám thị gợi ý. Do đó, bài thi của cả hai học sinh vẫn được công nhận và xử lý bình thường.
Đối với thí sinh phản ánh sự việc, đại diện Sở Giáo dục và Đào tạo Quảng Ninh cho biết em cho rằng bị ảnh hưởng tâm lý trong quá trình làm bài. Tuy nhiên, bài thi không thể hiện được yếu tố này nên không có căn cứ để xem xét điều chỉnh điểm. Sở cũng cho rằng thí sinh không phản ánh sự việc ngay tại thời điểm diễn ra mà đăng tải lên mạng xã hội sau khi kết thúc kỳ thi.
Theo báo cáo của Sở Giáo dục và Đào tạo Quảng Ninh, sự việc xảy ra tại phòng thi 1528, Điểm thi Trường THPT Cẩm Phả. Sau khi môn thi tự chọn kết thúc sáng 12/6, thí sinh V.H.H. phản ánh trong nhóm Zalo lớp về việc một giám thị xem đáp án của mình để nhắc cho thí sinh N.T.H., khiến em bị ảnh hưởng tâm lý khi làm bài.
Quá trình xác minh xác định trước kỳ thi, bà Trần Thị Bích Hảo, giáo viên Trường THPT Cẩm Phả và là mẹ của thí sinh N.T.H., đã nhờ ông Tô Văn Tiến, giáo viên Trường THCS và THPT Hải Đông, nếu được phân công coi thi tại phòng của con thì tạo điều kiện giúp đỡ.
Trong buổi thi sáng 12/6, ông Tiến được phân công làm Giám thị 2 tại phòng thi 1528. Ông đã đề nghị thí sinh V.H.H. hỗ trợ N.T.H. làm bài và xem đáp án để nhắc cho thí sinh này. Tuy nhiên, N.T.H. không xem được bài của bạn và không sửa đáp án theo nội dung được gợi ý.
Sở Giáo dục và Đào tạo Quảng Ninh xác định hành vi của các cán bộ coi thi đã ảnh hưởng đến uy tín của nhà trường và ngành giáo dục địa phương. Ông Tô Văn Tiến và bà Trần Thị Bích Hảo bị kỷ luật cảnh cáo; bà Vũ Ngọc Hà, Giám thị 1 tại phòng thi 1528, bị kỷ luật khiển trách do không ngăn chặn và báo cáo hành vi vi phạm.
Đối với lãnh đạo Điểm thi Trường THPT Cẩm Phả và bà Phạm Thị Nhung, các đơn vị liên quan tiếp tục kiểm điểm trách nhiệm, báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét xử lý theo quy định.
Theo kế hoạch tuyển sinh đầu cấp của Hà Nội, giai đoạn 2016-2018, mỗi năm thủ đô có hơn 80.000 học sinh hoàn thành chương trình THCS; từ 2019 đến nay, không năm nào dưới 100.000.
Năm 2026 được coi là mốc kỷ lục với 147.000 học sinh tốt nghiệp THCS, trong đó khoảng 130.000 em đăng ký thi lớp 10. Tuy nhiên, con số này sẽ sớm bị vượt qua, khi năm 2027 dự kiến có gần 190.000 em tốt nghiệp THCS, tính theo số học sinh vào lớp 6 năm 2023 (sinh năm Nhâm Thìn - 2012).
Với cách tính tương tự, giai đoạn 2028-2030, số học sinh lớp 9 được dự báo quanh mức 160.000, cao hơn khoảng 20.000 so với năm nay.
Còn so với thập kỷ trước, số học sinh lớp 9 của Hà Nội tăng 80.000-110.000; riêng giai đoạn 2021-2026 tăng 37.000.
Trong khi đó, từ năm 2021 đến nay, Hà Nội có thêm tổng cộng 11-13 trường THPT công lập (chưa gồm trường Việt Hùng, Minh Châu do chưa được giao chỉ tiêu). Nếu mỗi trường tuyển 15 lớp 10 (sĩ số 45) thì số suất học tăng thêm khoảng 7.400- 8.700, chỉ bằng 20-23% so với số học sinh tăng thêm. Chưa kể, không phải trường nào cũng tuyển được mức này.
"Học sinh tăng nhanh mà tốc độ xây trường thì chậm", TS. KTS Đào Ngọc Nghiêm, nguyên Giám đốc Sở Quy hoạch Kiến trúc Hà Nội, nhận định.
Chênh lệch cung - cầu khiến kỳ thi lớp 10 ở Hà Nội luôn được đánh giá căng thẳng nhất cả nước. Năm nay, tỷ lệ vào công lập chỉ 55-57%, thấp nhất trong 10 năm. Với mức gần 190.000 em năm tới, nhiều nhà giáo dự đoán tỷ lệ này còn giảm.
"Cuộc đua vào lớp 10 ở Hà Nội vẫn sẽ tiếp tục kéo dài, thậm chí tăng cao trong năm 2027", thầy Quang, hiệu trưởng một trường THCS ở ngoại thành Hà Nội, nhận định.
Theo ông Đào Ngọc Nghiêm, một trong những lý do khiến thủ đô thiếu trường THPT công lập là công tác dự báo chưa sát với mức tăng dân số thực tế. Trước đây, giới chức dự kiến Hà Nội có 9 triệu dân vào năm 2030, nhưng nay đã gần đạt ngưỡng này. Trong khi đó, quỹ đất dành cho trường học ít.
Dù vậy, ông thấy thành phố cũng đang thực hiện nhiều kế hoạch dài hạn để giải quyết việc thiếu trường.
Đầu tiên là xây trường mới. Đồ án Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm cho biết sẽ ưu tiên dành 5% quỹ đất phục vụ công cộng của các phường và đất chưa khai thác để xây trường học, tận dụng đất cải tạo chung cư cũ hoặc sau khi di dời trụ sở các cơ quan...
Ngoài ra, thành phố thử nghiệm áp dụng cơ chế đặc thù trong xây dựng trường. Trước đây, trường học không được xây quá 4 tầng, song một số ở khu vực đông dân như quận Hai Bà Trưng cũ đã xây cao hơn, như THCS Vân Hồ, THCS Lê Ngọc Hân. Gần đây, THPT Đỗ Mười được xây mới với 5 tầng nổi, sử dụng thang máy.
Một cán bộ Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội cho biết năm 2027, thành phố dự kiến có thêm bốn trường THPT công lập, nằm tại Đông Anh, Phú Diễn, Vĩnh Hưng và Tây Mỗ. Trong 5 năm tới, số trường tăng "ít nhất" 8-10, gồm 6 trường liên cấp tiên tiến dự kiến hoạt động từ năm 2029.
Trước mắt, thầy Quang khuyên phụ huynh không nên đợi tới khi con học lớp 9 mới tính chuyện thi lớp 10, mà cần lựa chọn lộ trình sớm, phù hợp. Ông cũng cho rằng phụ huynh nên cởi mở hơn với trường tư thục, học nghề, miễn sao phù hợp với năng lực của con và định hướng, tài chính của gia đình.
