Theo kế hoạch tuyển sinh đầu cấp của Hà Nội, giai đoạn 2016-2018, mỗi năm thủ đô có hơn 80.000 học sinh hoàn thành chương trình THCS; từ 2019 đến nay, không năm nào dưới 100.000.
Năm 2026 được coi là mốc kỷ lục với 147.000 học sinh tốt nghiệp THCS, trong đó khoảng 130.000 em đăng ký thi lớp 10. Tuy nhiên, con số này sẽ sớm bị vượt qua, khi năm 2027 dự kiến có gần 190.000 em tốt nghiệp THCS, tính theo số học sinh vào lớp 6 năm 2023 (sinh năm Nhâm Thìn – 2012).
Với cách tính tương tự, giai đoạn 2028-2030, số học sinh lớp 9 được dự báo quanh mức 160.000, cao hơn khoảng 20.000 so với năm nay.
Còn so với thập kỷ trước, số học sinh lớp 9 của Hà Nội tăng 80.000-110.000; riêng giai đoạn 2021-2026 tăng 37.000.
Trong khi đó, từ năm 2021 đến nay, Hà Nội có thêm tổng cộng 11-13 trường THPT công lập (chưa gồm trường Việt Hùng, Minh Châu do chưa được giao chỉ tiêu). Nếu mỗi trường tuyển 15 lớp 10 (sĩ số 45) thì số suất học tăng thêm khoảng 7.400- 8.700, chỉ bằng 20-23% so với số học sinh tăng thêm. Chưa kể, không phải trường nào cũng tuyển được mức này.
“Học sinh tăng nhanh mà tốc độ xây trường thì chậm”, TS. KTS Đào Ngọc Nghiêm, nguyên Giám đốc Sở Quy hoạch Kiến trúc Hà Nội, nhận định.
Chênh lệch cung – cầu khiến kỳ thi lớp 10 ở Hà Nội luôn được đánh giá căng thẳng nhất cả nước. Năm nay, tỷ lệ vào công lập chỉ 55-57%, thấp nhất trong 10 năm. Với mức gần 190.000 em năm tới, nhiều nhà giáo dự đoán tỷ lệ này còn giảm.
“Cuộc đua vào lớp 10 ở Hà Nội vẫn sẽ tiếp tục kéo dài, thậm chí tăng cao trong năm 2027”, thầy Quang, hiệu trưởng một trường THCS ở ngoại thành Hà Nội, nhận định.
Theo ông Đào Ngọc Nghiêm, một trong những lý do khiến thủ đô thiếu trường THPT công lập là công tác dự báo chưa sát với mức tăng dân số thực tế. Trước đây, giới chức dự kiến Hà Nội có 9 triệu dân vào năm 2030, nhưng nay đã gần đạt ngưỡng này. Trong khi đó, quỹ đất dành cho trường học ít.
Dù vậy, ông thấy thành phố cũng đang thực hiện nhiều kế hoạch dài hạn để giải quyết việc thiếu trường.
Đầu tiên là xây trường mới. Đồ án Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm cho biết sẽ ưu tiên dành 5% quỹ đất phục vụ công cộng của các phường và đất chưa khai thác để xây trường học, tận dụng đất cải tạo chung cư cũ hoặc sau khi di dời trụ sở các cơ quan…
Ngoài ra, thành phố thử nghiệm áp dụng cơ chế đặc thù trong xây dựng trường. Trước đây, trường học không được xây quá 4 tầng, song một số ở khu vực đông dân như quận Hai Bà Trưng cũ đã xây cao hơn, như THCS Vân Hồ, THCS Lê Ngọc Hân. Gần đây, THPT Đỗ Mười được xây mới với 5 tầng nổi, sử dụng thang máy.
Một cán bộ Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội cho biết năm 2027, thành phố dự kiến có thêm bốn trường THPT công lập, nằm tại Đông Anh, Phú Diễn, Vĩnh Hưng và Tây Mỗ. Trong 5 năm tới, số trường tăng “ít nhất” 8-10, gồm 6 trường liên cấp tiên tiến dự kiến hoạt động từ năm 2029.
Trước mắt, thầy Quang khuyên phụ huynh không nên đợi tới khi con học lớp 9 mới tính chuyện thi lớp 10, mà cần lựa chọn lộ trình sớm, phù hợp. Ông cũng cho rằng phụ huynh nên cởi mở hơn với trường tư thục, học nghề, miễn sao phù hợp với năng lực của con và định hướng, tài chính của gia đình.
Thạc sĩ Cù Xuân Tiến, Trưởng phòng Tuyển sinh và công tác sinh viên Trường ĐH Kinh tế - Luật (ĐH Quốc gia TP.HCM), cho rằng: "Một trong những nguyên nhân khiến số lượng thí sinh (TS) đăng ký tham gia kỳ thi đánh giá năng lực (ĐGNL) của ĐH Quốc gia TP.HCM năm 2026 đông kỷ lục là do nhiều trường ĐH chuyển qua sử dụng phương thức xét tuyển tổng hợp; trong đó, một thành phần điểm quan trọng trong phương thức này là kết quả bài thi ĐGNL". Dẫn ra ví dụ, thạc sĩ Tiến chỉ ra thực tế Trường ĐH Kinh tế - Luật cùng 7 trường thành viên khác của ĐH Quốc gia TP.HCM sử dụng phương thức xét tuyển tổng hợp, căn cứ trên điểm bài thi tốt nghiệp THPT, điểm học bạ và điểm bài thi ĐGNL do ĐH Quốc gia TP.HCM tổ chức.
Thạc sĩ Tiến nhấn mạnh: "Đặc biệt điểm bài thi ĐGNL chiếm trọng số chính trong phương thức tổng hợp này". Cụ thể với Trường ĐH Kinh tế - Luật năm 2026 tỷ lệ lần lượt của 3 điểm thành phần bài thi ĐGNL, bài thi tốt nghiệp THPT, học bạ là 55 - 35 - 10%. Với năm 2027, tỷ lệ này lần lượt là 60 - 30 - 10%, từ năm 2028 trở đi tỷ lệ này là 65 - 25 - 10%. Trường hợp TS không sử dụng bài thi ĐGNL để xét tuyển vào trường thì sẽ được thay thế bằng bài thi tốt nghiệp THPT với tỷ lệ quy đổi là 1:1 cho năm 2026, 1:0,9 cho năm 2027, từ năm 2028 là 1:0,8.
"Trong khi đó, dù sử dụng phương thức xét tuyển tổng hợp nhưng trường có nhiều cách thức dành cho các nhóm đối tượng TS khác nhau. Khi đăng ký vào một ngành/chương trình, TS đủ điều kiện xét tuyển sẽ được xét đồng thời để đảm bảo cơ hội trúng tuyển cao nhất. Trường hợp TS có đồng thời kết quả thi ĐGNL và kết quả thi tốt nghiệp THPT, TS sẽ được xét theo kết quả cao nhất của 2 loại điểm này", thạc sĩ Tiến phân tích thêm về giá trị điểm bài thi ĐGNL trong xét tuyển năm nay.
Thạc sĩ Hoàng Thanh Tú, Phó trưởng phòng Thông tin - Truyền thông Trường ĐH Khoa học tự nhiên (ĐH Quốc gia TP.HCM), cho hay năm 2026 trường bắt đầu xét tuyển theo phương thức xét tuyển tổng hợp kết quả kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026 hoặc kết quả kỳ thi ĐGNL do ĐH Quốc gia TP.HCM tổ chức năm 2026 với điểm học bạ 3 năm lớp 10, 11, 12. Đối với những TS có đầy đủ cả điểm thi tốt nghiệp THPT và điểm thi ĐGNL, nhà trường sẽ xét đồng thời các phương án kết hợp và lựa chọn kết quả có lợi nhất, tức phương án cho tổng điểm cao hơn. Trong đó, hệ số dành cho kết quả kỳ thi ĐGNL hoặc kỳ thi tốt nghiệp THPT dự kiến dao động từ 0,7 - 0,9.
"Sau khi quy đổi điểm thi ĐGNL về thang điểm 30 như điểm thi tốt nghiệp THPT, trường hợp TS có điểm ĐGNL cộng với điểm học bạ cao hơn điểm tốt nghiệp THPT cộng với học bạ thì trường sẽ lấy kết quả cao hơn để xét tuyển", thạc sĩ Tú nói thêm.
Như vậy, theo thạc sĩ Tú, việc tham gia kỳ thi ĐGNL không chỉ giúp TS gia tăng cơ hội trúng tuyển vào ngành học phù hợp với năng lực và định hướng cá nhân, mà còn là dịp cọ sát, làm quen với dạng bài thi ĐGNL trước kỳ thi tốt nghiệp THPT. Qua đó, TS có thêm sự chuẩn bị về tâm lý và chiến lược, chủ động hơn trong kỳ xét tuyển ĐH.
PGS-TS Bùi Hoài Thắng, Trưởng phòng Đào tạo Trường ĐH Bách khoa (ĐH Quốc gia TP.HCM), cho hay qua theo dõi kết quả xét tuyển tổng hợp các năm vừa qua, trường nhận thấy học lực của TS khá tương đồng với nguyên tắc tính điểm xét tuyển của trường, trong đó trọng số phần điểm thi ĐGNL chiếm cao hơn, ở mức 70%. Năm 2026, trường tiếp tục thực hiện chính sách tuyển sinh kết hợp giữa các thành phần: điểm thi ĐGNL giữ nguyên trọng số 70%, điểm thi tốt nghiệp THPT 20% và điểm học tập THPT 10%. Trong đó, tất cả các điểm toán có hệ số 2.
Đối với các TS không có điểm thi ĐGNL ĐH Quốc gia TP.HCM năm nay, theo PGS Thắng, Trường ĐH Bách khoa sẽ dùng điểm thi tốt nghiệp THPT (toán x 2) để quy đổi về thành phần năng lực để bù cho điểm thiếu. Theo đánh giá đối sánh giữa kết quả học tập với điểm thi tốt nghiệp THPT và với điểm thi ĐGNL, trường chọn hệ số quy đổi từ điểm thi tốt nghiệp THPT sang điểm năng lực là 0,75. Do đó, PGS Thắng nhìn nhận: "Các TS không có điểm thi ĐGNL cần nỗ lực cao trong kỳ thi tốt nghiệp THPT để có điểm xét tuyển tốt vào Trường ĐH Bách khoa. Nói cách khác, các TS có điểm thi ĐGNL cao sẽ có nhiều lợi thế cạnh tranh hơn trong quá trình tuyển sinh vào trường".
PGS-TS Đinh Đức Anh Vũ, Phó hiệu trưởng Trường ĐH Quốc tế (ĐH Quốc gia TP.HCM), cho hay theo thông tin tuyển sinh 2026 của trường và kết quả học tập của các TS trúng tuyển vào trường các năm trước từ điểm thi ĐGNL, kết quả học tập của các TS này khá tốt. Năm nay, trường xét tuyển tổng hợp căn cứ vào điểm học lực, điểm cộng và điểm ưu tiên (nếu có). Trong đó, điểm học lực gồm 3 thành phần: điểm thi tốt nghiệp THPT 2026, điểm thi ĐGNL năm 2026 và điểm học bạ THPT nhân với các hệ số tương ứng. Trong đó, hệ số từ điểm thi ĐGNL dao động trong khoảng 40 - 50%, là thành phần điểm chiếm trọng số cao nhất. "Do đó, các TS có điểm thi ĐGNL cao sẽ có lợi thế hơn", PGS-TS Vũ khẳng định.
Để được miễn thi tất cả các môn trong kỳ thi tốt nghiệp THPT, bên cạnh các điều kiện chung, thí sinh còn phải đáp ứng các điều kiện về điểm học tập, hạnh kiểm...
Theo quy chế thi tốt nghiệp THPT vừa được Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành ngày 17-4, có bốn trường hợp thí sinh sẽ được miễn thi tất cả các môn trong kỳ thi tốt nghiệp THPT.
Thứ nhất, thí sinh được triệu tập tham gia kỳ thi chọn đội tuyển quốc gia dự thi Olympic quốc tế hoặc Olympic khu vực các môn văn hóa.
Tuy nhiên thí sinh phải đáp ứng các điều kiện: được triệu tập vào học kỳ 2 lớp 12, kết quả rèn luyện cả năm lớp 12 đạt mức tốt, học lực lớp 12 từ khá trở lên, có tên trong danh sách miễn thi của bộ.
Thứ hai, là thí sinh trong đội tuyển tham gia các cuộc thi Olympic quốc tế hoặc Olympic khu vực về khoa học kỹ thuật, văn hóa - văn nghệ.
Thí sinh cần đáp ứng các điều kiện gồm: được triệu tập vào học kỳ 2 lớp 12, kết quả rèn luyện và học tập cả năm lớp 12 đạt mức từ đạt trở lên; có tên trong công văn đề nghị miễn thi và xác nhận tham dự tập huấn, dự thi đúng quy định của cơ quan tuyển chọn gửi đến Sở giáo dục và đào tạo trước ngày thi tốt nghiệp THPT.
Thứ ba, thí sinh là người khuyết tật đặc biệt nặng và người khuyết tật nặng theo quy định; người hoạt động kháng chiến bị nhiễm chất độc hóa học suy giảm khả năng lao động từ 61% trở lên; con đẻ của người hoạt động kháng chiến bị nhiễm chất độc hóa học, bản thân bị suy giảm khả năng lao động từ 61% trở lên. Thí sinh cần có giấy xác nhận do cơ quan có thẩm quyền cấp.
Theo quy chế, để được miễn thi môn ngoại ngữ trong xét công nhận tốt nghiệp THPT, bộ quy định theo ba nhóm.
Thứ nhất, thí sinh là thành viên đội tuyển quốc gia dự thi Olympic quốc tế môn ngoại ngữ theo quyết định của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo.
Thứ hai, thí sinh có một trong các chứng chỉ ngoại ngữ được quy định của quy chế hoặc các chứng chỉ ngoại ngữ được Bộ Giáo dục và Đào tạo công nhận tương đương với Khung năng lực ngoại ngữ 6 bậc dùng cho Việt Nam (đạt từ bậc 3 trở lên và có giá trị sử dụng đến ngày làm thủ tục dự thi).
Thứ ba, thí sinh có đủ điều kiện miễn thi môn ngoại ngữ nhưng vẫn muốn tham gia thi môn ngoại ngữ trong kỳ thi tốt nghiệp thì phải sử dụng kết quả thi môn ngoại ngữ để tính điểm xét tốt nghiệp THPT.
Danh mục chứng chỉ ngoại ngữ quy định của bộ như sau:
Thí sinh xem chi tiết quy chế thi tốt nghiệp THPT tại đây.
Theo đó, công tác tuyển sinh lớp 1 và 6 được triển khai theo lộ trình cụ thể, đảm bảo đồng bộ dữ liệu, tạo thuận lợi cho phụ huynh trong quá trình đăng ký, xác nhận và nhập học cho học sinh. Cụ thể như sau:
Giai đoạn 1 (từ ngày 14-4 đến 25-5): Sở Giáo dục và Đào tạo TP.HCM triển khai kế hoạch tổng thể tuyển sinh lớp 1 và 6. UBND xã, phường xây dựng hệ thống kết nối với cổng tuyển sinh tại địa chỉ: tuyensinhdaucap.hcm.edu.vn, đồng thời tổ chức tập huấn cho các đơn vị tham gia.
Giai đoạn 2 (từ ngày 27-5 đến 7-6): Phụ huynh đăng ký nguyện vọng trực tuyến trên hệ thống. Việc đăng ký được thực hiện song song cho cả diện đại trà và chương trình đặc thù.
Chương trình đặc thù gồm: chương trình chất lượng cao, tiên tiến, hội nhập khu vực và quốc tế; chương trình tiếng Anh tích hợp theo đề án 5695; chương trình tăng cường tiếng Pháp; các trường có mô hình đặc thù như Trường tiểu học - THCS - THPT Nam Sài Gòn, Trường THCS - THPT Lương Thế Vinh.
Giai đoạn 3 (từ ngày 8 đến 15-6): UBND cấp xã và các trường thuộc diện đặc thù tiến hành xét tuyển và công bố kết quả. Dữ liệu phải được đồng bộ lên hệ thống trước 17h ngày 15-6.
Giai đoạn 4 (từ ngày 16 đến 23-6): Các trường tiếp nhận hồ sơ nhập học, phụ huynh xác nhận trực tuyến. Những học sinh đã xác nhận sẽ không tham gia xét tuyển đại trà.
Giai đoạn 5 (từ ngày 24-6 đến 10-7): Phân bổ học sinh diện đại trà. UBND cấp xã sử dụng dữ liệu từ hệ thống, bản đồ số và địa chỉ VNeID để phân bổ học sinh vào các trường phù hợp, ưu tiên gần nơi cư trú. Kết quả phải được đồng bộ lên hệ thống trước 17h ngày 10-7.
Giai đoạn 6 (từ ngày 11 đến 20-7): Phụ huynh đăng nhập hệ thống để xem kết quả phân bổ và xác nhận nhập học trực tuyến. Sau đó nộp hồ sơ trực tiếp tại trường theo danh sách.
Giai đoạn 7 (từ ngày 21 đến 23-7): Các trường tổng hợp kết quả tuyển sinh gửi về UBND cấp xã. Sau khi phê duyệt, UBND cấp xã báo cáo toàn bộ kết quả về Sở Giáo dục và Đào tạo TP.HCM.
Giai đoạn 8 (trước khai giảng): Các đơn vị rà soát học sinh chưa được phân bổ, tổ chức tuyển sinh bổ sung nếu còn chỉ tiêu, đảm bảo tất cả học sinh đều có chỗ học trước khi năm học mới bắt đầu.
