Rời những vòng quay du lịch cưỡi voi, hai cá thể voi Ban Nang và Ana Tuk đang học lại cách sống tự do giữa đại ngàn. Hành trình ấy mở ra cuộc sống khác của những con voi từng phục vụ du lịch cưỡi voi, đồng thời hé lộ nhiều điều thú vị về loài vật khổng lồ nhưng giàu cảm xúc bậc nhất đại ngàn.
Chiếc xe điện chuyên dụng rời trung tâm xã Liên Sơn Lắk, tỉnh Đắk Lắk từ sáng sớm, men theo cung đường bê tông chạy dọc hồ Lắk. Chị Lương Thị Sang, cán bộ của Dự án du lịch thân thiện với voi, nhìn những vạt rừng úa vàng phía xa nói: "Mùa này thức ăn ít nên voi phải đi rất xa mới đủ ăn".
Xe chỉ đi được đến một điểm nhất định. Từ đây, muốn tìm voi phải cuốc bộ hơn 5 km đường rừng. Không có lối đi rõ ràng, chỉ là những vệt mòn nhỏ xuyên qua bụi le, tre gai, dây leo, khe đá lởm chởm… Càng đi sâu, không gian càng tĩnh lặng.
Giữa rừng thâm u, chị Sang cất tiếng hú dài vang vọng. Vài chục giây sau, từ phía sâu trong rừng vọng lại tiếng hú khác. "Nài voi trả lời đó", Sang cười rồi tiếp tục dẫn đường theo hướng âm thanh vọng tới.
Gần 1 giờ len lỏi qua rừng, chúng tôi cuối cùng cũng nhìn thấy hai bóng voi phía trước. Chúng vừa đi vừa dùng vòi cuốn lá cây, le bỏ vào miệng. Đó là Ban Nang và Ana Tuk, hai cá thể voi nhà từng nhiều năm phục vụ du lịch cưỡi voi ở hồ Lắk.
Ban Nang, voi cái 47 tuổi, của ông Y Sanh Triết ở buôn M'Liêng, được đưa vào rừng từ tháng 9.2025. Ana Tuk, 56 tuổi, của ông Ma Nguyên ở buôn Jun, mới tham gia mô hình từ tháng 4.2026. Trước đây, cả hai đều chở khách du lịch.
Nhưng giờ cuộc sống của chúng khác hẳn. "Những con voi tham gia mô hình du lịch thân thiện sẽ được sống gần với tự nhiên. Chúng được tự do kiếm ăn, tắm nước, nghỉ ngơi, không còn phải chở khách nữa", chị Sang nói.
Nhìn 2 con voi hùng hục đi tìm thức ăn, Y Khoa Bkrông cất giọng "Nao! Đun!", hai con voi lập tức đổi hướng rồi dừng lại. Y Khoa giải thích rằng voi nhận biết không chỉ bằng từ ngữ mà còn qua giọng điệu của nài voi. "Mỗi nài voi có giọng riêng. Voi quen ai thì nghe người đó hơn", Y Khoa nói.
Điều thú vị nhất là câu chuyện của Ana Tuk. Theo Sang, Ban Nang và Ana Tuk vốn rất thân nhau từ khi còn phục vụ du lịch cưỡi voi. Khi Ban Nang tham gia vào mô hình du lịch thân thiện và quay về rừng sống, Ana Tuk vẫn ở lại tiếp tục chở khách mỗi ngày. "Gần như nó cam chịu cuộc sống đó", Sang cho hay.
Cuối cùng Ana Tuk cũng đã chấm dứt việc chở khách du lịch và tham gia vào mô hình du lịch thân thiện. Đó là một ngày đầu tháng 4.2026, khi gia đình ông Ma Nguyên quyết định chuyển nhượng Ana Tuk cho Trung tâm Bảo tồn voi tỉnh Đắk Lắk chăm sóc.
Ba Nang đã từ rừng về tận buôn để đón người bạn thân lâu năm của mình quay về với tự nhiên. "Giống như Ban Nang dụ bạn mình bỏ phố về rừng vậy", Sang cười.
"Ban Nang được vào rừng sớm nên thể trạng trông khoẻ khoắn, linh hoạt hơn trước đây. Ana Tuk mới tham gia nên vẫn chưa lấy lại thể trạng sau thời gian dài chở khách", Sang nói thêm.
Khi trở lại với môi trường tự nhiên, nhiều bản năng của voi cũng dần thức tỉnh. "Nó đau bụng là tự biết tìm lá cây chữa bệnh", Y Khoa kể. Ban ngày, voi được thả tự do đi kiếm ăn trong rừng cảnh quan hồ Lắk. Gặp chỗ có nước, chúng sẽ xuống tắm rồi mới đi tiếp. "Mùa này nóng nên voi rất thích tắm", Y Khải góp chuyện.
Nếu voi đang học lại cách sống tự nhiên, thì nài voi cũng phải học lại cách đồng hành với chúng bằng phương thức khác. Trước đây, họ là những nài voi truyền thống, quen với việc điều khiển voi phục vụ khách cưỡi. Nay, họ được đào tạo lại theo phương pháp chăm sóc tích cực.
"Bây giờ tụi em dùng lời nói nhẹ nhàng hơn với voi. Những cây gậy chuyên dụng chỉ còn dùng trong tình huống khẩn cấp", Y Khoa nói.
Ở tuổi 23, Y Khoa gần như dành trọn tuổi trẻ trong rừng cùng Ba Nang. "Ngày nào em cũng vô rừng từ 7 giờ sáng tới 5 giờ chiều", Khoa chia sẻ.
Công việc không chỉ là chăn voi mà còn phải quan sát sức khỏe, tâm lý và lượng thức ăn của chúng. Mùa khô là khoảng thời gian vất vả nhất vì le, tre và các loại lá nhanh khô héo nên các nài voi phải liên tục thay đổi khu vực kiếm ăn cho voi.
Với Y Khải, cuộc sống giờ gần như gắn trọn với những bước chân voi. "Suốt ngày theo voi trong rừng. Chiều về mới tìm chỗ có cỏ xích nó lại rồi sáng hôm sau lại lên rừng với voi", Y Khải nói.
Vì sao vẫn phải xích voi lại vào mỗi buổi tối? Y Khải giải thích: "Bởi ruộng rẫy của bà con rất nhiều, buổi tối mình về nhà ngủ thì phải xích voi lại để nó không ra phá hoa màu. Ban ngày thì nài giám sát nên voi đi lại tự do".
Ngồi dưới bóng cây nhìn voi thong thả kiếm ăn, Y Khải kể nhiều chuyện lạ về voi khiến tôi rất bất ngờ. Theo Y Khải, voi cực kỳ thông minh, có trí nhớ tốt và nhạy cảm với mùi. "Hôm nay anh gặp nó, lần sau quay lại nó vẫn nhớ anh", chàng nài voi nói với tôi.
Những con voi bị cưỡng ép lao động quá sức, căng thẳng kéo dài cũng dễ phản kháng. Đã có trường hợp voi quật gãy cổ nài voi ở hồ Lắk và từ đó con voi ấy không bao giờ còn được đưa đi phục vụ khách du lịch nữa.
Bởi vậy, với những người làm du lịch thân thiện, điều quan trọng nhất là để voi được sống đúng với bản năng của nó. Du khách không được tự ý sờ hay chạm vào voi, không tiếp cận gần voi.
"Các cá thể voi này được tôn trọng tối đa. Hơn nữa, khi voi được thả vào môi trường tự nhiên, chúng dần khôi phục lại những bản năng hoang dã vốn có. Việc không sờ chạm và tiếp xúc gần voi còn đảm bảo an toàn cho du khách", Sang giải thích.
Chiều muộn, Ban Nang và Ana Tuk đến bên vũng nước dùng vòi hút nước phun lên lưng. Trước mắt chúng là những cánh rừng dài hun hút, nơi chúng đang học lại cách sống tự do như một con voi thực thụ giữa đại ngàn Tây nguyên.
Tin Gốc: Thanh Niên
