Lời đe dọa này, giữa một cuộc chiến chưa có hồi kết, mở ra nhiều kịch bản leo thang khó lường.
Theo Hãng tin Reuters ngày 7-4, quân đội Mỹ đã tiến hành các cuộc không kích vào hàng chục mục tiêu quân sự của Iran trên đảo Kharg trong đêm 6-4 (giờ Mỹ).
Các đòn tấn công tập trung vào khu vực phía Bắc hòn đảo, nhằm vào các boongke, kho lưu trữ, hệ thống phòng không và nhiều cơ sở quân sự khác. Một số mục tiêu được cho là đã từng bị tấn công trước đó. Chiến dịch hoàn toàn được tiến hành từ trên không, không có sự tham gia của lực lượng bộ binh Mỹ, và không gây ảnh hưởng đến cơ sở hạ tầng dầu mỏ.
Đảo Kharg được xem là trung tâm xuất khẩu dầu quan trọng của Iran, đồng thời từng được nhắc đến như một địa điểm tiềm năng cho chiến dịch trên bộ của Mỹ.
Phát biểu tại Budapest (Hungary), Phó tổng thống Mỹ JD Vance khẳng định các cuộc không kích không phản ánh sự thay đổi trong chiến lược của Mỹ. Ông cho biết chính quyền Washington vẫn kỳ vọng nhận được phản hồi từ Iran trong các cuộc đàm phán nhằm chấm dứt xung đột.
Diễn biến này xảy ra trong bối cảnh Tổng thống Trump liên tục đưa ra cảnh báo cứng rắn, bao gồm khả năng tấn công hoặc kiểm soát đảo Kharg. Trong một bài đăng trên mạng xã hội ngày 30-3, ông cho biết Mỹ có thể phá hủy “các nhà máy điện, giếng dầu và đảo Kharg”.
Mỹ từng tấn công hòn đảo này vào ngày 13-3, tuyên bố 90 mục tiêu trên đảo bị đánh trúng, gồm “hầm chứa tên lửa, kho thủy lôi cùng nhiều địa điểm quân sự khác”. Tổng thống Trump khi đó cho biết Mỹ đã tránh tấn công cơ sở hạ tầng dầu mỏ trên đảo.
Washington hiện yêu cầu Tehran từ bỏ chương trình vũ khí hạt nhân và mở lại eo biển Hormuz – tuyến vận tải dầu mỏ chiến lược. Ông Vance nhấn mạnh Mỹ sẽ chưa nhắm tới các mục tiêu năng lượng và hạ tầng, trừ khi Iran không đưa ra đề xuất phù hợp, cho thấy dư địa đàm phán vẫn đang được duy trì song song với sức ép quân sự.
Trong kịch bản lý tưởng với nhiều nước không can dự, Mỹ sẽ đưa xung đột đến hồi kết trong tối đa 6 – 8 tuần kể từ khi khai hỏa. Chính quyền Trump sẽ định nghĩa việc phá hủy cơ sở hạ tầng công nghiệp – quân sự, làm suy yếu chương trình tên lửa đạn đạo và chương trình hạt nhân của Iran là mục tiêu chung cuộc rồi tuyên bố chiến thắng.
Các vụ ám sát có mục tiêu nhằm vào giới quan chức chính trị và quân sự Tehran cũng có thể được đẩy mạnh – dù cho tới nay các hoạt động này chưa làm gián đoạn được năng lực phòng thủ và đánh trả của Iran.
Kịch bản thứ hai, hiện thực hơn, là liên minh Mỹ – Israel mở rộng phạm vi sang cơ sở hạ tầng kinh tế của Iran: nhà máy điện, cầu đường, mạng lưới giao thông, nhà máy xi măng, thép và khai thác mỏ – đúng như lời đe dọa của ông Trump và ông Hegseth. Mục tiêu chiến lược của các hành động này là tạo áp lực kinh tế diện rộng, kích động bất mãn xã hội để buộc Tehran chấp nhận đầu hàng.
Tuy nhiên phản ứng của Iran trước kịch bản này hoàn toàn có thể dự báo: các cơ sở hạ tầng tương ứng trong khu vực – đặc biệt những nơi có quan hệ đầu tư của Mỹ – sẽ hứng chịu các đòn trả đũa. Tehran vẫn còn hỏa lực hiệu quả với máy bay không người lái và tên lửa, đồng nghĩa với việc họ chưa mất đi vị thế thương lượng.
Và “lá bài tẩy” quan trọng nhất của Iran vẫn còn nguyên đó: eo biển Hormuz. Giới phân tích nhận định chừng nào Iran còn kiểm soát thực tế tuyến đường thủy chiến lược này, Mỹ sẽ không thể tuyên bố chiến thắng một cách thuyết phục.
Dù các kịch bản tiềm tàng có đề cập đến việc đánh chiếm đảo Kharg và các đảo dọc bờ biển Iran, ngay cả khi Mỹ đổ bộ bộ binh và chiếm giữ được các đảo này, điều đó vẫn chưa đủ để khai thông hoàn toàn eo biển. Bất kỳ can thiệp trực tiếp nào vào Hormuz đều có thể kích hoạt một giai đoạn mới mang tính chiến tranh tiêu hao, kéo dài ít nhất vài tháng mà không đảm bảo kết quả quyết định.
Tổng hòa các tính toán đó, cuộc chiến sẽ còn kéo dài. Những bước leo thang mạo hiểm mà ông Trump tuyên bố có nguy cơ đưa tới hệ lụy không chỉ các đối thủ, mà cả đồng minh của Washington, cũng phải gánh chịu cái giá ngày càng đắt – hệ quả trực tiếp của tình trạng mất phương hướng chiến lược ở Nhà Trắng.
Theo Hãng tin AFP, ngày 8-4, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã chỉ trích Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) và dường như muốn nhắc lại lời đe dọa về Greenland sau cuộc gặp kín với Tổng thư ký NATO Mark Rutte.
Trong những bình luận đầu tiên sau cuộc gặp, ông Trump đã bày tỏ sự thất vọng của mình về NATO.
"NATO không có mặt khi chúng tôi cần họ, và họ cũng sẽ không có mặt nếu chúng tôi cần họ một lần nữa" - ông Trump viết trên nền tảng Truth Social ngày 8-4 theo giờ Mỹ (sáng 9-4 theo giờ Việt Nam).
Nhà lãnh đạo Mỹ nhắc nhở: "Đừng quên Greenland, cái tảng băng to đùng và bị quản lý kém đó!".
Trước khi phát động cuộc chiến với Iran, lời đe dọa của ông Trump về việc giành quyền kiểm soát Greenland - hòn đảo Bắc Cực rộng lớn - từ Đan Mạch từng là một vấn đề gây căng thẳng trong liên minh.
Khi đến cuộc họp kín với ông Trump vào ngày 8-4, Tổng thư ký NATO Mark Rutte đã vào Cánh Tây của Nhà Trắng qua một cổng phụ.
"Đó là một cuộc thảo luận rất thẳng thắn, rất cởi mở" - ông Rutte chia sẻ trong cuộc phỏng vấn trên Đài CNN sau đó.
Khi được hỏi nhiều lần liệu ông Trump có nói về việc rời NATO hay không, ông Rutte không trả lời trực tiếp.
Trước cuộc gặp, khi được hỏi liệu ông Trump sẽ thảo luận về khả năng rút khỏi NATO hay không, Thư ký báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt trả lời: "Đó là điều Tổng thống từng thảo luận, và tôi nghĩ ông ấy sẽ tiếp tục thảo luận vấn đề này trong vài giờ tới với Tổng thư ký Rutte".
"Thật đáng buồn khi NATO quay lưng với người Mỹ trong suốt sáu tuần qua, trong khi chính người Mỹ đã tài trợ cho quốc phòng của họ" - bà Leavitt bình luận.
Báo Wall Street Journal tường thuật ông Trump cũng đang cân nhắc trừng phạt một số thành viên NATO mà ông cho là không hỗ trợ trong xung đột, bằng cách rút quân Mỹ khỏi lãnh thổ của họ.
Cuộc gặp diễn ra chỉ một ngày sau khi Mỹ và Iran đạt được thỏa thuận ngừng bắn mong manh kéo dài hai tuần.
Trước đó, Tổng thống Trump đã gọi NATO là "con hổ giấy" vì không dẫn dắt các nỗ lực mở lại eo biển Hormuz, và vì hạn chế lực lượng Mỹ sử dụng các căn cứ trên lãnh thổ của họ. Ông Trump cũng công kích cá nhân một số lãnh đạo châu Âu.
Hành khách 48 tuổi này bắt đầu gây rối khi chuyến bay số hiệu 1837 của hãng hàng không Mỹ United Airlines khởi hành từ Cộng hòa Dominica hạ cánh xuống sân bay quốc tế Newark Liberty ở New Jersey, Mỹ hôm 2/5.
"Chuyến bay 1837 thông báo tình trạng khẩn cấp. Một hành khách vừa tấn công tiếp viên và đang cố mở cửa chính phía trước của khoang hành khách", phi công nói với kiểm soát viên không lưu sân bay Newark Liberty.
Phi công sau đó thêm rằng nam hành khách này đang cố tìm cách mở cửa xông vào buồng lái. Kiểm soát không lưu sau đó đã hướng dẫn phi công đưa máy bay vào vị trí đỗ an toàn, để cảnh sát sân bay có thể lên kiểm tra.
Chiếc Boeing 737 MAX 8 khi đó chở 170 hành khách cùng 6 thành viên phi hành đoàn. Cảnh sát sân bay Newark Liberty cho biết đã nhận được báo cáo về "vụ xô xát" trên chuyến bay của United Airlines và đã khống chế người này trên máy bay, rồi đưa đến bệnh viện để đánh giá tâm thần.
United Airlines ngày 3/5 xác nhận cảnh sát đã hỗ trợ phi hành đoàn xử lý hành khách gây rối. Hãng bày tỏ biết ơn phi hành đoàn vì những nỗ lực "đảm bảo an toàn cho các thành viên tổ bay và khách hàng của chúng tôi".
Cục hàng không Liên bang Mỹ (FAA) đang điều tra sự việc. Giới chức chưa công bố danh tính của hành khách gây rối.
Kể từ đầu năm, các hãng hàng không ở Mỹ đã ghi nhận gần 500 vụ hành khách gây rối, theo FAA. Số lượng báo cáo về hành khách gây rối lên mức cao nhất là 5.973 vào năm 2021, rồi giảm dần kể từ đó và xuống còn 1.621 vào năm ngoái.
Theo quy định của FAA, hành khách tấn công, đe dọa, uy hiếp hoặc gây trở ngại cho thành viên phi hành đoàn đều có thể bị phạt tới 43.658 USD đối với mỗi hành vi vi phạm.
Theo Hãng tin Tasnim, Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị đã mô tả các hành động quân sự của Mỹ và Israel nhắm vào Iran là "phi pháp", trong cuộc gặp với người đồng cấp Iran Abbas Araghchi tại Bắc Kinh ngày 6-5.
Cụ thể, ông nhận định Trung Đông đang ở "bước ngoặt mang tính quyết định" và nhấn mạnh ngừng bắn toàn diện là "không thể thiếu" để duy trì ổn định khu vực, đồng thời kêu gọi các bên sẽ sớm đáp lại đề nghị của cộng đồng quốc tế về việc đảm bảo an toàn cho hoạt động hàng hải qua eo biển Hormuz.
Ông cũng kêu gọi chấm dứt hoàn toàn giao tranh, cho rằng việc tái khởi động xung đột là không thể chấp nhận và nhấn mạnh đàm phán vẫn là giải pháp thiết yếu.
Ông Vương Nghị cũng cho biết Trung Quốc "đánh giá cao cam kết của Iran trong việc không phát triển vũ khí hạt nhân, đồng thời tin rằng Iran có quyền hợp pháp sử dụng năng lượng hạt nhân vì mục đích hòa bình", theo Đài CNN.
Đồng thời ông tái khẳng định cam kết của Bắc Kinh trong việc thúc đẩy hạ nhiệt căng thẳng.
Ông nhấn mạnh Trung Quốc sẽ "nỗ lực hơn nữa để hạ nhiệt căng thẳng, chấm dứt giao tranh và ủng hộ khởi động đàm phán hòa bình", đồng thời sẵn sàng đóng vai trò lớn hơn trong việc khôi phục ổn định tại Trung Đông.
Trung Quốc cũng là một trong những nước chịu ảnh hưởng trực tiếp từ việc eo biển Hormuz bị phong tỏa, khi hơn một nửa lượng dầu thô nhập khẩu bằng đường biển của nước này đến từ Trung Đông và chủ yếu đi qua tuyến hàng hải này, theo dữ liệu của Công ty phân tích Kpler.
Về phía Iran, Ngoại trưởng Araghchi đánh giá cao lập trường "kiên định" của Trung Quốc, đặc biệt trong việc lên án cuộc chiến Mỹ - Israel, và nói rằng quan hệ hợp tác giữa Tehran và Bắc Kinh "sẽ mạnh mẽ hơn bao giờ hết".
Phát biểu với truyền thông nhà nước, ông Araghchi gọi Trung Quốc là "người bạn chân thành" của Iran và cho biết trong bối cảnh hiện tại, hai nước sẽ tăng cường hợp tác sâu rộng.
Đây là lần đầu tiên ngoại trưởng hai nước gặp nhau kể từ khi nổ ra xung đột giữa Mỹ - Israel và Iran. Đáng chú ý, cuộc gặp này diễn ra trước thềm cuộc hội kiến giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump và Tổng Bí thư, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình dự kiến tổ chức tại Bắc Kinh vào tuần tới.
