Sau một đêm không ngủ và đôi lúc căng thẳng ở Islamabad, các quan chức Iran và Mỹ đã kết thúc cuộc đàm phán cấp cao nhất trong nhiều thập kỷ mà không đạt được bước đột phá nào. Nhưng nhiều nguồn tin quen thuộc với các cuộc đàm phán cho biết đối thoại vẫn đang tiếp diễn, theo hãng tin Reuters.
Cuộc gặp cuối tuần qua nhằm giải quyết xung đột giữa Mỹ và Iran, được tổ chức 4 ngày sau tuyên bố ngừng bắn hôm 7/4, đánh dấu cuộc gặp trực tiếp đầu tiên giữa các quan chức Mỹ và Iran trong hơn một thập kỷ và là cuộc gặp cấp cao nhất kể từ sau cuộc Cách mạng Hồi giáo năm 1979.
Bên trong khách sạn Serena sang trọng ở thủ đô Islamabad, các cuộc đàm phán diễn ra ở hai khu riêng biệt và một khu vực chung – một khu dành cho phía Mỹ, một khu dành cho phía Iran và một khu dành cho các cuộc họp ba bên có sự tham gia của các nhà trung gian hòa giải Pakistan, các nhân viên điều hành tiết lộ.
Trong số hàng loạt vấn đề đang được đặt ra là eo biển Hormuz, điểm trung chuyển quan trọng cho nguồn cung năng lượng toàn cầu mà Iran đã phong tỏa trên thực tế kể từ khi bị Mỹ và Israel tấn công, cũng như chương trình hạt nhân của Iran và các lệnh trừng phạt quốc tế đối với Tehran.
Điện thoại không được phép sử dụng trong phòng chính, khiến các đại biểu, bao gồm cả Phó Tổng thống Mỹ JD Vance và Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Baqer Qalibaf, phải ra ngoài trong giờ giải lao để chuyển lời nhắn về chính phủ của mình, theo hai nguồn tin thân cận.
“Giữa cuộc đàm phán đã có hy vọng rằng sẽ có bước đột phá và hai bên sẽ đạt được thỏa thuận. Tuy nhiên, mọi thứ đã thay đổi rất nhanh chóng”, một nguồn tin từ chính phủ Pakistan cho biết.
Một nguồn tin khác tham gia vào cuộc đàm phán cho hay các bên đã gần như đã tiến đến mức “rất gần” đạt được thỏa thuận và “đã đạt được 80%”, trước khi gặp phải những quyết định không thể giải quyết ngay tại chỗ.
Hai nguồn tin cấp cao của Iran mô tả bầu không khí căng thẳng và không thân thiện, đồng thời cho biết thêm rằng trong khi Pakistan cố gắng xoa dịu tình hình, cả hai bên đều không thể hiện bất kỳ thiện chí nào để giảm căng thẳng.
Những giờ đàm phán căng thẳng
Tuy nhiên, hai nguồn tin từ Iran tiết lộ, đến sáng sớm 12/4, không khí đã có dấu hiệu cải thiện và bắt đầu nảy sinh khả năng kéo dài thêm một ngày đàm phán.
Tuy nhiên, những bất đồng vẫn còn tồn tại. Một nguồn tin từ Mỹ cho biết phía Iran không hiểu rõ mục tiêu cốt lõi của Mỹ là đạt được một thỏa thuận đảm bảo Tehran sẽ không bao giờ sở hữu vũ khí hạt nhân. Một trong những mối lo ngại của Iran là không có niềm tin vào Mỹ.
Nội dung tiết lộ này cho thấy cái nhìn đầu tiên về diễn biến nội bộ của cuộc họp, những thay đổi tâm trạng trong phòng, cách các cuộc đàm phán kết thúc sau khi có dấu hiệu cho thấy cuộc họp có thể được kéo dài thêm, và việc tiếp tục đối thoại vẫn còn khả thi.
Chính phủ Iran chưa đưa ra phản hồi ngay lập tức về yêu cầu bình luận liên quan đến các vấn đề được nêu trong bài báo này.
Hôm 13/4, Tổng thống Mỹ Donald Trump cho hay Iran đã “gọi điện vào sáng nay” và “họ muốn đạt được một thỏa thuận”. Tuyên bố này chưa được phía Iran xác nhận.
Một quan chức Mỹ đề cập đến bình luận của Tổng thống Trump cho hay Mỹ và Iran vẫn đang tiếp tục tham gia đàm phán và có những tiến triển tích cực trong nỗ lực đạt được một thỏa thuận.
Khi được hỏi về vấn đề này, người phát ngôn Nhà Trắng Olivia Wales cho biết lập trường của Mỹ chưa bao giờ thay đổi trong cuộc gặp ở Islamabad.
“Iran không bao giờ có thể sở hữu vũ khí hạt nhân, và nhóm đàm phán của Tổng thống Trump kiên định với lằn ranh đỏ này và nhiều lằn ranh đỏ khác. Các cuộc đàm phán hướng tới một thỏa thuận vẫn đang tiếp tục”, bà nói thêm.
“Mọi người rời khỏi phòng, rồi lại quay trở lại”
Một nhà ngoại giao tại Trung Đông tiết lộ, kể từ khi Phó Tổng thống Vance rời Islamabad, các cuộc đàm phán giữa các nhà trung gian và phía Mỹ vẫn tiếp tục diễn ra. Trong khi đó, nguồn tin tham gia vào các cuộc đàm phán cho biết Pakistan vẫn đang đứng trung gian chuyển các thông điệp cho Tehran và Washington.
“Tôi muốn nói với các bạn rằng chúng tôi vẫn đang nỗ lực hết sức để giải quyết các vấn đề”, Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif nói hôm 13/4.
Mặc dù có nhiều trở ngại cho hòa bình, cả hai bên dường như đều có lý do chính đáng để xem xét các nỗ lực giảm leo thang căng thẳng.
Các cuộc tấn công của Mỹ vấp phải làn sóng phản đối của người dân ở trong nước và khó có thể làm thay đổi hệ thống chính trị hiện nay của Iran. Việc Tehran siết chặt nguồn cung năng lượng đang gây tổn hại cho nền kinh tế toàn cầu và đẩy lạm phát lên cao chỉ vài tháng trước khi nước Mỹ bước vào cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ quan trọng.
Ngoài ra, thiệt hại chiến tranh đối với nền kinh tế đang suy yếu của Iran có nguy cơ làm suy yếu chính quyền nước này từ bên trong.
Các nguồn tin Iran cho hay hầu hết các cuộc trao đổi thực chất ở Islamabad đều diễn ra giữa Phó Tổng thống Vance, Chủ tịch Quốc hội Iran Qalibaf và Ngoại trưởng Iran Abbas Araqchi.
“Có lúc thăng lúc trầm. Có những khoảnh khắc căng thẳng. Mọi người rời khỏi phòng, rồi lại quay trở lại”, nguồn tin an ninh cho biết. Các đại diện Pakistan, bao gồm Tư lệnh Quân đội Asim Munir và Ngoại trưởng Ishaq Dar, đã đi lại giữa hai bên suốt đêm để đảm bảo cho mọi chiến lược đi đúng hướng.
“Làm sao chúng tôi có thể tin tưởng các ông?”
Các cuộc đàm phán kéo dài hơn 20 giờ, trong đó các nhân viên khách sạn trực ca đều ăn, ngủ và làm việc tại chỗ sau khi trải qua quá trình kiểm tra lý lịch cấp tốc, theo các nguồn tin.
Khi các cuộc thảo luận chuyển sang những cam kết, bao gồm cả đảm bảo không gây hấn và nới lỏng trừng phạt, tông giọng của ông Araqchi, người vốn thường ôn hòa, trở nên gay gắt hơn.
Các nguồn tin dẫn lời Ngoại trưởng Iran nói: “Làm sao chúng tôi có thể tin tưởng các ông khi trong cuộc gặp Geneva lần trước, các ông nói rằng Mỹ sẽ không tấn công trong khi các cuộc đàm phán ngoại giao đang diễn ra?”.
Mỹ và Israel tấn công Iran chỉ hai ngày sau khi hai bên tổ chức vòng đàm phán trước đó tại Geneva.
Trong một khoảnh khắc căng thẳng, hai bên dường như đã to tiếng trước khi các quan chức Pakistan kêu gọi tạm dừng cuộc đàm phán và đưa hai bên trở lại các phòng riêng biệt, một nguồn tin tiết lộ.
Một nguồn tin của Mỹ cho biết, Phó Tổng thống Vance đến bàn đàm phán với mục đích đạt được một thỏa thuận và thấu hiểu lẫn nhau. Phía Washington thận trọng với các cuộc đàm phán kéo dài, vì tin rằng Tehran rất giỏi trong việc trì hoãn và từ chối nhượng bộ.
Mặc dù rơi vào bế tắc, khi Phó Tổng thống Vance xuất hiện trước các phóng viên sau đó để tuyên bố các cuộc đàm phán đã kết thúc, những phát biểu của ông cho thấy có thể sẽ có thêm một số cuộc trao đổi nào đó trong tương lai.
“Chúng tôi rời khỏi đây với một đề xuất rất đơn giản, một giải pháp để hiểu nhau hơn, đó là đề nghị cuối cùng và tốt nhất của chúng tôi”, Phó Tổng thống Mỹ nói. “Chúng tôi sẽ xem liệu phía Iran có chấp nhận điều đó hay không”.
Hãng AFP ngày 22.6 dẫn lời Tổng thống Syria Ahmed al-Sharaa phủ nhận việc nước ông tìm cách can thiệp quân sự vào Lebanon, nơi Israel và lực lượng Hezbollah xảy ra giao tranh, sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump nhiều lần ám chỉ rằng Damascus có thể tham gia.
"Chúng tôi đang tìm kiếm các kênh kinh tế giữa Lebanon và Syria, chứ không phải kênh quân sự", ông al-Sharaa phát biểu trong một cuộc phỏng vấn với truyền thông.
Hôm 21.6, Tổng thống Trump cho biết ông "thất vọng vì Israel không thể đánh bại Hezbollah" và nói thêm rằng "tôi sắp giao việc đó cho Syria".
Trước đó, phát biểu trên Đài NBC News, ông nói rằng mình "muốn thấy một cuộc tấn công có chọn lọc hơn vào Hezbollah... Và chúng ta có thể giúp họ làm điều đó, hoặc chúng ta có thể đề xuất Syria", đồng thời cho biết ông al-Sharaa "rất muốn giúp đỡ".
Hezbollah tháng 3 phóng rốc két vào Israel để trả thù cho cái chết của Lãnh tụ tối cao Iran Ali Khamenei trong các cuộc tấn công của Mỹ và Israel vài ngày trước đó. Israel đã đáp trả bằng không kích và đổ bộ vào miền nam Lebanon.
Thỏa thuận giữa Iran và Mỹ được ký kết sau đó bao gồm việc chấm dứt xung đột tại Lebanon, nơi giao tranh đã tạm ngừng từ tối 20.6.
Trong cuộc phỏng vấn, ông al-Sharaa cho biết "chúng tôi đã đề xuất với Mỹ rằng cuộc chiến phải chấm dứt", đồng thời nói thêm rằng "cần có nhiều giải pháp khác nhau, bao gồm kinh tế, chính trị và xã hội, cũng như việc thiết lập lại quan hệ và hợp tác kinh tế thiết yếu giữa Syria và Lebanon".
Dự luật có tên Đạo luật trừng phạt Nga (Sanctioning Russia Act) đã được xây dựng trong hơn một năm qua, nhằm gia tăng sức ép lên Matxcơva và làm suy giảm nguồn thu phục vụ chiến dịch quân sự của Nga tại Ukraine.
Dự luật này đang gây nhiều sự chú ý vì nếu được thông qua, Mỹ có thể áp thuế quan thứ cấp rất cao lên cả những nước mua dầu mỏ và khí đốt của Nga.
Hôm 10-7, chỉ một ngày trước khi đột ngột qua đời, Thượng nghị sĩ Cộng hòa Lindsey Graham thông báo các nhà lập pháp đã đạt được thỏa thuận với Nhà Trắng để thúc đẩy dự luật.
Ngày 14-7 (giờ Mỹ), các thượng nghị sĩ đã công bố phiên bản sửa đổi của dự luật trừng phạt Nga do ông Graham khởi xướng.
Theo Đài CNN, nếu được thông qua, dự luật dài hơn 60 trang này sẽ áp các biện pháp trừng phạt đối với giới lãnh đạo chính trị và quân sự Nga, gồm cả Tổng thống Vladimir Putin, cùng các nhà tài phiệt, doanh nghiệp nhà nước và các công ty nước ngoài hỗ trợ nền công nghiệp quốc phòng của Nga.
Dự luật cũng sẽ cho phép trừng phạt các tàu chở dầu, dự án năng lượng và tổ chức tài chính của Nga.
Ngoài ra, dự luật sẽ trao cho Tổng thống Mỹ quyền áp thuế quan thứ cấp rất cao đối với hàng hóa nhập khẩu từ các quốc gia tiếp tục làm ăn với lĩnh vực năng lượng của Nga.
Phiên bản sửa đổi của dự luật sẽ cho phép Mỹ áp mức thuế quan lên tới 100% đối với 5 quốc gia nhập khẩu nhiều dầu thô và khí đốt tự nhiên của Nga nhất.
Phiên bản ban đầu của dự luật thậm chí đề xuất áp mức thuế tới 500%.
Theo các trợ lý tại Thượng viện Mỹ, 5 nước mua dầu thô Nga nhiều nhất là Trung Quốc, Ấn Độ, Slovakia, Hungary và Azerbaijan.
Năm nước nhập khẩu khí tự nhiên của Nga nhiều nhất là Trung Quốc, Pháp, Nhật Bản, Hungary và Bỉ.
Một trợ lý Thượng viện giải thích rằng "phần lớn nguồn thu của Nga, đặc biệt là khoản được sử dụng cho cuộc chiến tại Ukraine, đến từ xuất khẩu dầu mỏ và khí đốt", vì vậy dự luật được "thiết kế có mục tiêu rõ ràng", tập trung vào lĩnh vực này của nền kinh tế Nga.
Theo một trợ lý khác tại Thượng viện, tại Hội nghị thượng đỉnh NATO tuần trước, ông Graham và Thượng nghị sĩ Đảng Dân chủ Jeanne Shaheen đã có nhiều cuộc trao đổi cấp cao với các quan chức trong chính quyền ông Trump, trong đó có Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent, nhằm thúc đẩy dự luật.
Thượng nghị sĩ Đảng Dân chủ Richard Blumenthal, một trong những người bảo trợ chính của dự luật, cho biết các điểm đàm phán với chính quyền ông Trump "chủ yếu mang tính kỹ thuật". Ông nói rằng trong phiên bản ban đầu của dự luật, hơn 60 quốc gia có thể bị áp thuế.
Tuy nhiên phiên bản mới sửa đổi của dự luật chỉ còn áp thuế với 5 nước mua dầu Nga nhiều nhất và 5 nước mua khí đốt Nga nhiều nhất. Trong đó Trung Quốc đều thuộc cả hai nhóm này.
Ông Blumenthal nói rằng mức thuế cụ thể sẽ do Đại diện Thương mại Mỹ quyết định và dự kiến được ấn định ở "mức phù hợp" để ngăn cản Trung Quốc, Ấn Độ và các nước khác mua dầu khí Nga.
Hiện chưa rõ khi nào dự luật sẽ được đưa ra bỏ phiếu, nhưng Hãng Reuters dẫn thông tin từ các trợ lý tại Thượng viện Mỹ cho biết dự luật hiện có 26 nghị sĩ đồng bảo trợ và con số này vẫn đang tăng.
Các thượng nghị sĩ tin tưởng dự luật sẽ được thúc đẩy thông qua tại cả Thượng viện lẫn Hạ viện Mỹ sau khi nhận được sự ủng hộ của Tổng thống Donald Trump.
Thượng nghị sĩ Đảng Dân chủ Richard Blumenthal cho biết ông tin rằng dự luật này có thể được thông qua "trước tháng 8".
Ông nói lãnh đạo phe đa số tại Thượng viện John Thune đã phát tín hiệu "sẵn sàng đưa dự luật ra xem xét khi có đủ số phiếu, và tôi tin rằng chúng tôi đã có đủ số phiếu đó".
"Dự luật này đã được đàm phán trong gần hai năm, rất công phu, đôi lúc gian nan và kéo dài" - vị thượng nghị sĩ đến từ bang Connecticut nói.
Các thượng nghị sĩ thuộc Đảng Dân chủ và Đảng Cộng hòa đều kêu gọi thông qua dự luật này, cho rằng đây là "sự tưởng niệm xứng đáng" dành cho ông Graham.
Ông Blumenthal kể lại ông đã nói chuyện với ông Graham "chỉ vài giờ trước khi ông qua đời" và "chưa từng thấy ông ấy phấn khởi đến vậy, bởi chúng tôi vừa nhận được thông tin Nhà Trắng sẽ ủng hộ dự luật trừng phạt sau quá trình đàm phán lưỡng đảng công phu, đôi lúc khó khăn, với Đại diện Thương mại Mỹ, Nhà Trắng và Bộ Tài chính Mỹ".
Thượng nghị sĩ Cộng hòa Katie Britt từ bang Alabama - một người đồng bảo trợ khác - cho biết bà đã nói chuyện với ông Graham tối 11-7 và "ông ấy rất hào hứng khi Nhà Trắng đồng ý ủng hộ dự luật trừng phạt Nga".
"Ông ấy vừa nói chuyện với Tổng thống. Ông nói đây sẽ là thành tựu có ý nghĩa nhất trong sự nghiệp chính trị lâu dài của mình" - bà Britt kể.
Thượng nghị sĩ Cộng hòa Rick Scott từ bang Florida khẳng định ông sẽ ủng hộ dự luật.
Ngày 14-7, Tổng thống Donald Trump bày tỏ lạc quan rằng dự luật sẽ được thông qua và trở thành luật, nhưng gợi ý có thể bổ sung các biện pháp nhằm vào Iran và nhóm vũ trang Hezbollah.
"Tôi tôn trọng Tổng thống, nhưng ông ấy đã chấp thuận dự luật này và chúng ta nên thúc đẩy thông qua dự luật, thay vì mở rộng nó sang những mục tiêu khác" - ông Blumenthal nói với các phóng viên ngày 14-7.
Bộ Quốc phòng Nga ngày 2/7 cho biết, trong vòng 24 giờ qua, các lực lượng phòng không của họ được cho là đã đánh chặn một "tên lửa chiến dịch - chiến thuật tầm xa", cùng với 7 quả bom hàng không và hơn 600 máy bay không người lái (UAV) của Ukraine.
Dù vậy, Moscow không nêu rõ loại tên lửa cụ thể cũng như không cung cấp bất kỳ chi tiết nào về vụ việc, song gợi ý rằng Ukraine có thể đã lần đầu tiên sử dụng tên lửa đạn đạo tầm xa tự sản xuất để tập kích các mục tiêu nằm sâu trong lãnh thổ Nga.
Ukraine hiện chưa chính thức xác nhận việc sử dụng tên lửa đạn đạo này.
Tuyên bố từ phía Nga xuất hiện ngay giữa bối cảnh có thông tin từ Fire Point, một công ty quốc phòng của Ukraine. Công ty này gần đây thông báo mẫu tên lửa đạn đạo mang mã hiệu FP-9 của họ đã tiến rất gần đến giai đoạn thử nghiệm bay.
Nhà thiết kế trưởng của công ty, ông Denys Shtilerman, trước đó từng cho biết các cuộc thử nghiệm có thể bắt đầu vào mùa hè hoặc đầu mùa thu năm nay.
Theo dữ liệu sơ bộ, tên lửa đạn đạo FP-9 được phát triển riêng cho các cuộc tấn công sâu và sở hữu tầm bắn khoảng 850km.
"Nếu được xác nhận, việc phóng tên lửa đạn đạo này sẽ đánh dấu một bước tiến mới trong nỗ lực của Kiev nhằm mở rộng năng lực tấn công tầm xa tự sản xuất trong nước, vượt ra khỏi phạm vi của UAV và các hệ thống tên lửa hành trình", Bloomberg nhận định.
Ông Denys Shtilerman trước đó cũng chia sẻ rằng Fire Point đang đẩy nhanh tiến độ phát triển một hệ thống phòng thủ tên lửa. Theo ông, những tên lửa đánh chặn đầu tiên dự kiến sẽ được sản xuất vào cuối năm nay.
Đồng thời, Fire Point gần đây đã thử nghiệm thành công lần đầu tiên đối với dòng tên lửa đánh chặn FP-7.X. Đây sẽ là nền tảng cơ sở cho dự án Freya. Khi bay, loại tên lửa này có khả năng đạt tốc độ từ 1.500m/s đến 2.000m/s.
Gần đây, Ukraine đã mở rộng các cuộc tấn công vào cơ sở hạ tầng năng lượng nhằm gây sức ép buộc Moscow ngồi vào bàn đàm phán.
Nhà máy lọc dầu Moscow bị cho là sẽ phải ngừng hoạt động trong ít nhất 6 tháng sau khi chịu thiệt hại trên diện rộng trong các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái của Ukraine.
Tổng thống Vladimir Putin đã chỉ thị cho chính phủ và Bộ Quốc phòng Nga thực hiện các biện pháp nhằm giảm thiểu về mức bằng không hậu quả từ các cuộc tấn công của Ukraine vào cơ sở hạ tầng.
Để đáp trả các cuộc tấn công này, đêm 1/7, rạng sáng 2/7, Nga đã phóng gần 600 UAV và tên lửa vào các thành phố của Ukraine, trong đó mục tiêu chính là thủ đô Kiev. Điện Kremlin tuyên bố, Nga sẽ tiếp tục gây sức ép lên Ukraine.
