Theo Đài Al Jazeera, ngày 8-4 (giờ Việt Nam), Mỹ và Iran đã đồng thuận về lệnh ngừng bắn kéo dài hai tuần, với các cuộc đàm phán hướng tới một thỏa thuận hòa bình dự kiến khởi động tại thành phố Islamabad, Pakistan ngày 10-4.
Dựa trên thỏa thuận ngừng bắn do Tổng thống Mỹ Donald Trump công bố, Iran sẽ mở lại eo biển Hormuz – tuyến hàng hải mà 1/5 lượng dầu thô thế giới đi qua.
Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi sau đó cũng xác nhận: “Trong hai tuần tới, việc qua lại an toàn qua eo biển Hormuz sẽ được thực hiện thông qua phối hợp với Lực lượng Vũ trang Iran và có tính đến các hạn chế kỹ thuật”.
Liên hợp quốc và nhiều quốc gia trên thế giới đã lên tiếng hoan nghênh diễn biến này.
Tổng thư ký Liên hợp quốc Antonio Guterres hoan nghênh thông báo tạm ngừng bắn và kêu gọi tất cả các bên tuân thủ các điều khoản “nhằm mở đường cho một nền hòa bình lâu dài và toàn diện trong khu vực”, theo người phát ngôn của ông.
“Việc chấm dứt thù địch là điều cấp thiết để bảo vệ tính mạng dân thường và giảm bớt đau khổ cho nhân loại”, ông Guterres nhấn mạnh.
Bộ Ngoại giao Iraq hoan nghênh tin tức về lệnh ngừng bắn, song nhấn mạnh cả Mỹ lẫn Iran đều phải cam kế thực hiện thỏa thuận để đạt được một giải pháp hòa bình bền vững.
“Bộ khẳng định sự ủng hộ đối với các nỗ lực khu vực và quốc tế nhằm kiểm soát khủng hoảng, ưu tiên việc đối thoại, đồng thời nhấn mạnh sự cần thiết phải tuân thủ đầy đủ lệnh ngừng bắn và tránh mọi hành động leo thang”, tuyên bố của cơ quan này nêu rõ.
Iraq trước đó đã bị cuốn vào vòng xoáy bạo lực khi các nhóm vũ trang thân Iran và lực lượng Mỹ liên tục đánh trả nhau trên lãnh thổ nước này.
Bộ Ngoại giao Ai Cập gọi thỏa thuận ngừng bắn là cơ hội rất quan trọng cần tận dụng để mở đường cho đối thoại, đồng thời kêu gọi tôn trọng tự do hàng hải quốc tế.
Cairo cho biết sẽ tiếp tục phối hợp với Pakistan và Thổ Nhĩ Kỳ thúc đẩy an ninh khu vực, và nhấn mạnh các cuộc đàm phán Mỹ – Iran phải tính đến mối quan ngại chính đáng của các nước vùng Vịnh.
Chánh Văn phòng Nội các Nhật Bản Minoru Kihara cho biết Tokyo hoan nghênh lệnh ngừng bắn hai tuần giữa Mỹ và Iran như một bước tiến tích cực và đang chờ đợi thỏa thuận cuối cùng.
Bộ Ngoại giao Malaysia cũng gọi đây là bước tiến quan trọng, kêu gọi các bên thực hiện đầy đủ các điều khoản một cách thiện chí, tránh mọi hành động khiêu khích có thể đe dọa an ninh năng lượng toàn cầu.
Thủ tướng Úc Anthony Albanese và Ngoại trưởng Penny Wong đã ra tuyên bố chung bày tỏ hy vọng rằng thỏa thuận ngừng bắn sẽ dẫn đến một giải pháp lâu dài.
“Việc Iran thực tế đóng cửa eo biển Hormuz, kết hợp với các cuộc tấn công nhằm vào tàu thương mại, cơ sở hạ tầng dân sự và các cơ sở dầu khí, đang gây ra những cú sốc chưa từng có đối với nguồn cung năng lượng và tác động trực tiếp đến giá dầu và giá nhiên liệu”, hai quan chức cho biết.
“Chiến tranh kéo dài càng lâu, tác động đến kinh tế toàn cầu sẽ càng nghiêm trọng và thiệt hại về người sẽ càng lớn”.
Ông Albanese và bà Wong gửi lời cảm ơn tới Pakistan, Ai Cập, Thổ Nhĩ Kỳ và Saudi Arabia vì vai trò trung gian đàm phán.
Ngoại trưởng New Zealand Winston Peters cho biết chính phủ nước này hoan nghênh tin tức về lệnh ngừng bắn, dù nhiều mối lo ngại vẫn còn đó.
“Đây là tin tức đáng mừng nhưng vẫn còn nhiều công việc quan trọng cần thực hiện trong những ngày tới để đảm bảo một lệnh ngừng bắn lâu dài”, ông viết trên mạng xã hội X.
Theo Hãng tin AFP ngày 31-5, Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf khẳng định Tehran "sẽ không chấp nhận bất kỳ thỏa thuận nào với Mỹ cho đến khi chắc chắn rằng các quyền lợi của người dân Iran được bảo đảm".
Phát biểu được đưa ra sau khi tờ New York Times và trang Axios đồng loạt đưa tin Tổng thống Mỹ Donald Trump đã gửi tới Iran một khuôn khổ đàm phán mới với những điều khoản được cho là "cứng rắn hơn". Tuy nhiên, nội dung cụ thể của đề xuất hiện chưa được công bố.
Nếu Washington siết chặt các điều kiện đàm phán, tiến trình thỏa thuận chấm dứt cuộc xung đột tại Trung Đông và khôi phục hoạt động hàng hải qua eo biển Hormuz sẽ tiếp tục kéo dài.
Phía Mỹ, Tổng thống Trump nhiều lần nhấn mạnh hai ưu tiên hàng đầu là ngăn chặn Iran phát triển vũ khí hạt nhân và mở lại hoàn toàn tuyến hàng hải chiến lược qua eo biển Hormuz.
Trong một cuộc phỏng vấn phát trên Đài Fox News, ông Trump tuyên bố: "Điều bảo đảm duy nhất tôi cần là sẽ không có vũ khí hạt nhân. Họ đã đồng ý điều đó".
Tuy nhiên, Iran cho biết vẫn hoài nghi tuyên bố của nhà lãnh đạo Mỹ và cho rằng khoảng cách giữa hai bên về các vấn đề cốt lõi vẫn rất lớn.
Iran yêu cầu được giải phóng 12 tỉ USD tài sản đang bị phong tỏa trước khi bước vào các cuộc đàm phán thực chất về chương trình hạt nhân.
Nước Cộng hòa Hồi giáo cũng bác bỏ phát biểu của ông Trump về khả năng phá hủy kho uranium làm giàu, cho rằng đây là những nhận định "không có cơ sở".
Ngoài ra, Iran cũng thúc đẩy việc đưa Lebanon vào các thỏa thuận trong tương lai, trong bối cảnh giao tranh giữa Israel và lực lượng Hezbollah vẫn chưa có dấu hiệu hạ nhiệt.
"Chúng tôi kiên quyết bác bỏ và phủ nhận mọi cáo buộc về sự liên quan của lực lượng vũ trang Iran trong sự việc gây hư hại tàu Hàn Quốc tại eo biển Hormuz", đại sứ quán Iran tại Hàn Quốc cho biết hôm nay.
Đại sứ quán thêm rằng Iran đã "nhiều lần nhấn mạnh eo biển Hormuz là một phần không thể tách rời trong không gian phòng thủ chung của mình" kể từ khi Mỹ - Israel tiến hành chiến dịch tấn công hồi cuối tháng 2.
"Hoạt động đi lại an toàn qua eo biển Hormuz đòi hỏi tuân thủ đầy đủ quy định hiện hành. Trong những tình huống như vậy, mọi hành vi phớt lờ các yêu cầu đã được công bố và thực tế tác chiến đều có thể dẫn tới sự cố ngoài ý muốn. Trách nhiệm thuộc về bên tiến hành di chuyển hoặc hoạt động trong khu vực mà không cân nhắc đầy đủ các yếu tố nói trên", đại sứ quán Iran cho hay.
Vụ nổ và hỏa hoạn xảy ra tối 4/5 trên tàu hàng HMM Namu do một công ty vận tải biển Hàn Quốc vận hành, khi phương tiện đang neo đậu ngoài khơi cảng Umm Al Quwain của Các tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE), trong eo biển Hormuz. Trên tàu khi đó có 24 thành viên thủy thủ đoàn, không ai bị thương.
Tổng thống Donald Trump cáo buộc Iran đã "nã đạn" vào tàu và kêu gọi Hàn Quốc tham gia chiến dịch "Dự án Tự do" của Mỹ nhằm khôi phục hoạt động hàng hải qua eo biển Hormuz.
Chính phủ Hàn Quốc cho biết sẽ "xem xét lập trường" về tham gia chiến dịch. Tuy nhiên, Cố vấn An ninh Quốc gia Wi Sung-lac hôm 6/5 cho biết "Dự án Tự do" đã bị đình chỉ nên quá trình xem xét không còn cần thiết.
Chính phủ Hàn Quốc ngày 6/5 cử tổ công tác đến UAE để tìm hiểu nguyên nhân vụ cháy. Cuộc điều tra dự kiến bắt đầu sau khi tàu được kéo đến một cảng ở Dubai. Quan chức Bộ Đại dương và Thủy sản Hàn Quốc cho biết có thể phải mất nhiều ngày mới có kết quả, thêm rằng còn quá sớm để xác định nguyên nhân vụ cháy nổ.
Từ khi chiến sự bùng phát, Iran cấm hầu hết tàu thuyền qua eo biển Hormuz, ngoại trừ tàu của nước này và một số quốc gia "thân thiện", trong khi Mỹ áp đặt phong tỏa mọi cảng biển Iran từ ngày 13/4.
Theo Tổ chức Hàng hải Quốc tế, hàng trăm tàu và khoảng 20.000 thủy thủ đã không thể đi qua eo biển trong suốt cuộc xung đột. Hãng thông tấn Yonhap cho biết trong số này có 26 tàu treo cờ Hàn Quốc.
Hàn Quốc phụ thuộc đáng kể vào nhiên liệu nhập khẩu từ Trung Đông, hầu hết vận chuyển qua eo biển Hormuz, để đảm bảo nhu cầu năng lượng. Seoul tháng trước cho biết một tàu chở dầu Hàn Quốc đã đi qua vùng biển an toàn.
Theo một tuyên bố của Bộ Ngoại giao Iran, Ngoại trưởng Araghchi “đã thảo luận về các vi phạm lệnh ngừng bắn của chế độ Do Thái tại Iran và Lebanon” trong cuộc điện đàm với Thống soái Pakistan Asim Munir.
Cùng thời điểm, truyền thông Iran và Đài Al Jazeera dẫn lời các quan chức Iran cảnh báo Tehran sẵn sàng rút khỏi lệnh ngừng bắn và đáp trả các cuộc tấn công của Israel nhằm vào Lebanon.
“Cộng hòa Hồi giáo Iran sẽ rút khỏi thỏa thuận nếu Israel tiếp tục vi phạm lệnh ngừng bắn trong các cuộc tấn công vào Lebanon”, một nguồn thạo tin tiết lộ.
Trong khi đó, một quan chức khác nói rằng “lệnh ngừng bắn cần được áp dụng trên toàn khu vực. Israel nổi tiếng với việc phá vỡ các cam kết và chỉ có thể bị răn đe bằng vũ lực”.
Đáng chú ý, Hãng thông tấn Fars của Iran đưa tin Tehran đã dừng lưu thông tàu chở dầu qua eo biển Hormuz sau khi Israel tấn công Lebanon.
Hiện Iran đang cân nhắc trừng phạt Israel do các đợt không kích nhằm vào Lebanon.
Hãng thông tấn bán chính thức Tasnim của Iran đưa tin rằng nước này có thể rút khỏi thỏa thuận ngừng bắn nếu các cuộc tấn công của Israel nhằm vào Hezbollah ở Lebanon tiếp diễn. Theo hãng thông tấn bán chính thức Fars, Iran đang hoàn tất các bước chuẩn bị cho "các hoạt động răn đe" chống lại các mục tiêu quân sự của Israel.
Các tuyên bố trên được đưa ra sau khi quân đội Israel thông báo đã tiến hành 100 cuộc không kích nhằm vào nhiều địa điểm trên khắp Lebanon chỉ trong vòng 10 phút.
Bộ trưởng Y tế Lebanon Rakan Nassereddine nói đợt oanh tạc của Israel tại quốc gia này đã khiến ít nhất 89 người thiệt mạng và 722 người bị thương.
Quân đội Israel cho biết các cuộc tấn công là một phần của chiến dịch mới với tên gọi "Bóng tối vĩnh cửu" nhằm mục tiêu vào các trung tâm chỉ huy và kiểm soát của Hezbollah ở miền Nam và Đông Lebanon, cũng như ở Beiruth.
Trước đó, Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu nói rằng sẽ tuân thủ thỏa thuận ngừng bắn giữa Mỹ và Iran nhưng sẽ tiếp tục các hoạt động quân sự nhằm vào Hezbollah ở Lebanon.
Về phía Pakistan, Thủ tướng Shehbaz Sharif ngày 8-4 cho hay đã ghi nhận được các vi phạm ngừng bắn giữa Mỹ và Iran, đồng thời kêu gọi các quốc gia tôn trọng thỏa thuận đình chiến.
“Tôi tha thiết và chân thành kêu gọi tất cả các bên kiềm chế và tôn trọng lệnh ngừng bắn trong hai tuần theo thỏa thuận, để ngoại giao có thể đóng vai trò chủ đạo hướng tới một giải pháp hòa bình cho cuộc xung đột”, ông Sharif nói.
Ở phía ngược lại, trang tin Axios của Mỹ dẫn lời Thư ký báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt nói Lebanon không phải là một phần của thỏa thuận ngừng bắn giữa Mỹ và Iran.
Tổng thống Donald Trump cũng nhấn mạnh các cuộc không kích của Israel tại Lebanon là "một cuộc giao tranh riêng rẽ". Nhà lãnh đạo Mỹ nói rằng lực lượng Hezbollah "không thuộc phạm vi thỏa thuận ngừng bắn giữa Washington và Tehran".
