Tổng cục Tình báo Quốc phòng Ukraine (HUR) là lực lượng chịu trách nhiệm lập kế hoạch các cuộc tấn công bằng UAV cảm tử nhằm vào các mục tiêu chiến lược sâu trong lãnh thổ Nga. Công cụ chủ lực của đơn vị này là PRISMA, một nền tảng do công ty Mỹ Palantir phát triển.
Theo truyền thông Mỹ, công cụ trí tuệ nhân tạo của Washington mà Ukraine đang sử dụng có thể điều phối đồng thời hàng nghìn UAV, đồng thời tìm ra những điểm yếu trong mạng lưới phòng thủ của đối phương.
Hiện nay, các binh sĩ Ukraine sở hữu phần mềm cho phép người điều khiển theo dõi và điều phối đồng thời hàng nghìn UAV trong quá trình thực hiện nhiệm vụ. Phần mềm AI PRISMA của Palantir đang được sử dụng rộng rãi tại các sở chỉ huy điều hành UAV tấn công tầm xa của Ukraine.
Trên các màn hình điều khiển hiển thị bản đồ thời gian thực, quỹ đạo bay và dữ liệu được AI xử lý, trong khi một chỉ huy mang biệt danh “Vector” lập kế hoạch tấn công ngay trong thời gian thực.
Hệ thống này biến sự hỗn loạn của không chiến thành một mô hình toán học rõ ràng, cho phép tấn công những mục tiêu trước đây bị coi là ngoài tầm với.
AI đóng vai trò then chốt trong nỗ lực của Ukraine nhằm xuyên thủng các lớp phòng thủ của Nga. Hệ thống không chỉ dẫn đường cho UAV mà còn liên tục tự học hỏi và cải thiện.
Chương trình có thể phân tích lượng dữ liệu khổng lồ chỉ trong vài giây, bao gồm: Các điểm đánh chặn của những đợt phóng UAV trước đó, khu vực phủ sóng của radar Nga, các tuyến bay có thể giúp UAV tránh được hệ thống phòng không, mật độ hỏa lực phòng không của đối phương tại từng khu vực cụ thể.
Dựa trên những dữ liệu này, AI tính toán các tuyến đường tối ưu theo thời gian thực, giúp từng đợt UAV mới xâm nhập qua những khoảng trống mà hệ thống vừa phát hiện.
Theo CNN, hiệu quả của phương thức tấn công này cao hơn đáng kể so với các đợt phóng UAV thông thường.
Các đơn vị tình báo Ukraine cũng đã thiết kế hệ thống theo hướng có khả năng sống sót cao trước các đòn tấn công của đối phương.
Trong khi Nga liên tục truy tìm các trung tâm chỉ huy, việc phá hủy toàn bộ hệ thống là không dễ dàng do nó không phụ thuộc vào một máy tính hay một địa điểm duy nhất.
Các sĩ quan HUR cho biết nhiều trung tâm giám sát và điều khiển đã được thiết lập. Chúng được phân tán tại hàng chục địa điểm khác nhau. Việc một nút điều khiển bị phá hủy sẽ không làm gián đoạn toàn bộ chiến dịch.
Nhờ cấu trúc này, PRISMA rất khó bị vô hiệu hóa. Ngay cả khi một trung tâm bị đối phương tấn công trực tiếp, các trung tâm khác vẫn có thể lập tức tiếp quản quyền điều khiển toàn bộ UAV đang hoạt động.
CNN cho biết, Ukraine đang ngày càng dựa nhiều hơn vào các hệ thống điều khiển tác chiến dựa trên AI để tổ chức các đòn tấn công tầm xa bằng UAV, đặc biệt trong bối cảnh tác chiến không người lái ngày càng giữ vai trò trung tâm trên chiến trường.
Nga cũng đang đẩy nhanh tốc độ cải tiến các biện pháp đánh chặn quy mô lớn, ứng dụng thế mạnh hàng đầu của nước này là tác chiến điện tử nhằm vô hiệu hóa hỏa lực của đối thủ.
Nhiều người trong số này được cho đã chuyển sang làm việc cho các tổng chưởng lý các bang thuộc Đảng Dân chủ hoặc các tổ chức phi lợi nhuận theo đuổi những vụ kiện nhằm phản đối chính sách của chính quyền ông Trump.
Phản hồi bài báo trên mạng xã hội Truth Social vào ngày 1-6, ông Trump cho rằng việc New York Times mô tả đây là một cuộc "chảy máu nhân tài pháp lý" đã gây ra ấn tượng sai lệch. Ông khẳng định sự ra đi của các luật sư này không phải là tổn thất đối với chính quyền và là điều "rất tốt".
"Những người đang rời đi là các phần tử cực tả thuộc 'nhà nước ngầm', những người đang phá hủy đất nước và biến bộ máy chính quyền thành công cụ phục vụ mục đích riêng", ông Trump viết và nói nhiều người trong số đó thực tế đã bị sa thải, chứ không phải tự nguyện nghỉ việc.
Tiếp tục chỉ trích New York Times, ông Trump cho rằng tờ báo đã biến một diễn biến vốn tích cực trở nên tiêu cực.
Theo ông, một vài luật sư trong nhiều trường hợp "ngay từ đầu đã không nên đại diện cho nước Mỹ". Đồng thời tuyên bố ủng hộ việc họ chuyển sang các công việc khác và gửi lời chúc may mắn tới những người rời chính phủ.
Trong khi đó tờ New York Times cho biết nguyên nhân dẫn đến làn sóng rời đi khá đa dạng. Bên cạnh các trường hợp bị ảnh hưởng bởi những đợt cắt giảm nhân sự quy mô lớn, nhiều luật sư đã nghỉ hưu hoặc từ chức vì không đồng tình với các chính sách của chính quyền Trump.
Tính đến tháng 3 năm nay, số luật sư dân sự làm việc cho chính phủ liên bang đã giảm khoảng 17% so với cuối năm 2024, còn khoảng 37.000 người.
Trong đó Bộ Giáo dục Mỹ ghi nhận mức sụt giảm lớn nhất khi mất hơn một nửa đội ngũ luật sư kể từ tháng 12-2024, trong khi Bộ Nhà ở và Phát triển đô thị (HUD) mất khoảng 40% nhân sự pháp lý.
Theo tờ báo, sự sụt giảm này có thể làm suy yếu khả năng bảo vệ các chính sách của chính quyền trước tòa án.
Ông Erik Heins, cựu luật sư của HUD, cho rằng nhiều nhiệm vụ của chính phủ sẽ khó thực hiện nếu thiếu đội ngũ pháp lý đủ năng lực. Trong khi đó Nhà Trắng khẳng định vẫn cam kết tuyển dụng những người tận tâm với phục vụ công chúng và thực hiện các cam kết của Tổng thống đối với người dân Mỹ.
Ảnh vệ tinh thương mại được chuyên trang hải quân Naval News phân tích ngày 13/5 cho thấy hai tàu ngầm hạt nhân lớp Borei của Nga neo đậu tại cầu cảng ở căn cứ Rybachiy, phía trên có lưới căng che phủ toàn thân. Một tàu dường như thuộc Đề án 955 nguyên bản, chiếc còn lại là mẫu 955A nâng cấp.
H. I. Sutton, chuyên gia quân sự và tác chiến tàu ngầm, chỉ ra rằng căn cứ Rybachy nằm ở bán đảo Kamchatka, cách biên giới Nga - Ukraine khoảng 7.400 km, hoàn toàn ngoài tầm hoạt động của mọi loại máy bay không người lái (UAV) trong xung đột. "Tuy nhiên, các chỉ huy tại căn cứ đã nghiêm túc đề phòng nguy cơ bị tập kích bất ngờ bằng UAV", ông nhận xét.
Biện pháp phòng vệ dường như được triển khai sau khi Cơ quan An ninh Ukraine tiến hành chiến dịch tập kích quy mô lớn bằng thiết bị bay không người lái (drone) nhằm vào các căn cứ không quân chiến lược Nga hồi tháng 6/2025. Địa điểm xa nhất bị tấn công là sân bay Belaya tại tỉnh Irkutsk, cách biên giới khoảng 4.300 km.
Theo H. I. Sutton, đây là lần đầu Nga dùng lưới bao phủ toàn bộ thân tàu ngầm tại cảng. Vật liệu này không che giấu chiến hạm hoặc cản trở vệ tinh chụp ảnh. "Những tấm lưới giúp bảo vệ chiến hạm trước nguy cơ bị drone cỡ nhỏ tấn công. Tuy nhiên, chúng cũng có nguy cơ khiến thủy thủ đoàn mắc kẹt trong trường hợp xảy ra sự cố", ông nhận định.
Hải quân Nga từng triển khai một số biện pháp bảo vệ chiến hạm khỏi drone. Hình ảnh công bố ngày 11/5 cho thấy hai tàu tuần tra Đề án 21980 thuộc Hạm đội Biển Đen của Nga được lắp mái bảo vệ trên khu vực mũi tàu, thượng tầng và đuôi tàu.
Video được kênh Rossiya-24 công bố tháng 3/2024 cho thấy tàu ngầm hạt nhân mang tên lửa đạn đạo K-114 Tula được lắp kết cấu giống mái che khi neo đậu ở quân cảng Gadzhievo, tỉnh Murmansk, dường như nhằm chống drone thả lựu đạn xuống cửa tháp chỉ huy.
Các tàu ngầm hạt nhân chiến lược thuộc Đề án 955 Borei và 955A Borei-A có lượng giãn nước hơn 14.000 tấn khi nổi và 24.000 tấn khi lặn, chiều dài 170 m, tốc độ tối đa 54 km/h, từng vận hành thử nghiệm ở độ sâu 400 m.
Mỗi tàu mang theo 16 tên lửa đạn đạo RSM-56 Bulava, mỗi quả đạt tầm bắn 10.000 km và trang bị 6 đầu đạn hạt nhân hồi quyển độc lập (MIRV). Biến thể 955 có 8 ống phóng ngư lôi 533 mm, trong khi mẫu 955A rút xuống còn 6 ống phóng. Ngoài ra, tàu có 6 ống phóng đặc biệt bên ngoài, mang theo tên lửa diệt hạm có thể trang bị đầu đạn hạt nhân RPK-2.
Rybachiy là căn cứ tàu ngầm hạt nhân chủ chốt của Hạm đội Thái Bình Dương thuộc hải quân Nga. Các tàu ngầm đóng quân tại đây thường làm nhiệm vụ tuần tra răn đe tầm xa tại khu vực Thái Bình Dương.
Như tuyên bố trước đó của Tổng thống Trump, Mỹ hôm qua 3.4 tiếp tục tấn công mạnh mẽ nhằm vào Iran khi đánh sập hoàn toàn cây cầu lớn nhất của nước này. Chủ nhân Nhà Trắng cảnh báo sẽ còn nhiều diễn biến nữa, đồng thời đe dọa hủy các nhà máy điện của đối phương.
Ngược lại, Hãng thông tấn Tasnim dẫn thông báo từ Lực lượng Vệ binh cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) cùng ngày tuyên bố đã bắn rơi thêm một máy bay tiêm kích thế hệ 5 tàng hình F-35 của Mỹ. Tasnim đăng tải nhiều hình ảnh được cho là chụp mảnh vỡ máy bay, nhưng giới phân tích cho rằng hình ảnh đó có thể là của dòng chiến đấu cơ F-15. Phía Mỹ chưa lên tiếng phản hồi về thông báo của IRGC.
Giữa tình hình chiến sự vẫn leo thang, 2 chuyên gia Heather Williams và Joseph Rodgers, thuộc Trung tâm Nghiên cứu chiến lược và quốc tế (CSIS, Mỹ), đánh giá Tổng thống Trump thực tế cần một lối thoát nhanh chóng và giữ thể diện để giải quyết vấn đề hạt nhân nếu ông muốn đạt được các mục tiêu của mình như đã nêu trong bài phát biểu ngày 1.4.
Quay lại tháng 6.2025, Mỹ và Israel tiến hành chiến dịch quân sự "Búa nửa đêm" và "Sư tử trỗi dậy" để tấn công vào các cơ sở hạt nhân Fordow và Isfahan của Iran. Sau cuộc tấn công, Bộ trưởng Chiến tranh Mỹ Pete Hegseth tự tin tuyên bố "tham vọng hạt nhân của Iran đã bị xóa sổ". Nhưng thực tế, cuộc tấn công khi đó được cho là chỉ phá hủy một số máy ly tâm, thiết bị và cơ sở vật chất, còn các chi tiết quan trọng về chương trình hạt nhân vẫn chưa rõ bị thiệt hại thế nào.
Quan trọng nhất, kho dự trữ uranium được cho là đã làm giàu đến 60% của Iran ở đâu? Theo Tổng giám đốc Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA) Rafael Grossi phát biểu vào ngày 9.3, kho dự trữ hạt nhân đang ở 2 địa điểm: khu phức hợp đường hầm ngầm Isfahan, cùng với Natanz.
Liên quan vấn đề này, một câu hỏi khác là tình trạng thiết bị hạt nhân và chuyên môn của Iran. Sau chiến dịch "Sư tử trỗi dậy", đại diện Israel còn tiết lộ nước này đã ám sát 14 nhà khoa học hàng đầu của Iran và tấn công các cơ sở sản xuất máy ly tâm trên khắp nước này. Nhưng dường như Iran vẫn duy trì một số năng lực hạt nhân, vận hành một số lò phản ứng nghiên cứu và điện hạt nhân. Ngoài ra, có thể có các máy ly tâm khác thực tế được cất giữ thành công ở các cơ sở ngầm để tiếp tục chương trình hạt nhân bí mật.
Nhiều thông tin gần đây cho thấy Tổng thống Trump đang xem xét triển khai quân đội để chiếm giữ hoặc phá hủy kho dự trữ 440,9 kg uranium làm giàu 60% của Iran. Nếu dùng giải pháp quân sự, ông Trump có thể có 3 chọn lựa.
Thứ nhất, Lầu Năm Góc có thể chọn tiến hành một chiến dịch không kích kéo dài nhằm phá hủy các cơ sở ngầm. Đây là lựa chọn ít rủi ro nhất về mặt chính trị vì không dùng đến lực lượng mặt đất. Nhưng đây cũng là chọn lựa khó thành công nhất. Trong chiến dịch "Búa nửa đêm" hồi tháng 6.2025, Mỹ đã dùng vũ khí "phá boongke", nhưng kết quả dường như chỉ khiến vật liệu hạt nhân của Iran bị vùi lấp dưới đất chứ không bị phá hủy. Nên với chọn lựa này, sau tấn công, Mỹ và Israel sẽ phải liên tục theo dõi các địa điểm bị tấn công và sẵn sàng tiếp tục tấn công nếu Iran tìm cách phục hồi cơ sở.
Lựa chọn thứ hai là tiến hành đột kích các cơ sở mục tiêu để phá hủy vật liệu cùng thiết bị từ bên trong. Chọn lựa này đòi hỏi một lực lượng viễn chinh lớn để bảo vệ một vành đai xung quanh các cơ sở, các đội phá hủy để phá vỡ các lối vào đường hầm bị chôn vùi và các đội phá hủy cơ sở. Mỗi nhân lực đều phải trang bị các thiết bị chuyên dụng. Khi cho nổ từ bên trong, Iran khó có thể phục hồi vật liệu hạt nhân. Nhưng nếu không có kiểm chứng hiệu quả, thì không có gì đảm bảo rằng tất cả các vật liệu phân hạch đã bị phá hủy.
Lựa chọn thứ ba là tấn công phá vỡ các lối vào đường hầm, xác định và loại bỏ vật liệu hạt nhân, rồi vận chuyển ra khỏi Iran. Muốn làm được điều này, Mỹ cần huy động lực lượng khổng lồ cả binh sĩ chiến đấu lẫn hậu cần, triển khai máy bay vận chuyển hàng hóa và nhiều phương tiện cần thiết để đưa vật liệu ra khỏi Iran. Chiến dịch như vậy được các chuyên gia quân sự mô tả là "đặc biệt phức tạp nhất trong lịch sử". Không những vậy, chọn lựa này cũng đầy rủi ro.
Tất nhiên, vẫn có thể có những giải pháp ngoại giao nhưng cũng không hề dễ dàng, bởi sau những gì đã xảy ra với Iran, thể chế cầm quyền nước này nhiều khả năng càng quyết tâm sở hữu vũ khí hạt nhân để phòng ngừa các rủi ro trong tương lai.
