Đời người có đủ kiểu bị ép: ép học, ép tăng ca, ép cưới… Với tôi, còn có một kiểu ép khác, rất phổ biến nhưng ít ai để ý: ép ăn. Điều khó xử là người ép luôn nghĩ mình đang thể hiện sự nhiệt tình, còn người bị ép chỉ cười trừ vì không biết từ chối thế nào cho phải phép.
Tôi từng nhiều lần rơi vào tình huống ấy. Trong một bữa ăn, có người nhìn tôi đầy thân thiện rồi nói: “Ăn đi anh”. Tôi đáp: “Thôi, tôi no lắm rồi”. Người đó cười: “No gì mà no, mới ăn có mấy miếng”. Nói xong, anh ta gắp ngay một miếng thịt gà đầy mỡ bỏ vào chén tôi.
Bí quá, tôi đành giải thích rằng mình dị ứng thịt mỡ để từ chối. Nhưng anh ta vẫn hồn nhiên: “Ăn riết rồi quen, cơ thể nó phải tập thích nghi chứ”. Tôi chỉ biết cười gượng cho qua chuyện, trong bụng nghĩ thầm: “Có những thứ đâu phải cứ cố ăn là cơ thể sẽ quen được”.
Không chỉ ép ăn, tôi còn nhiều lần chứng kiến một cảnh rất quen thuộc trong các bữa tiệc. Món ăn vừa được dọn lên, đã có người cầm đôi đũa đang ăn của mình đảo qua đảo lại khắp đĩa, lật từng miếng để tìm phần ngon nhất. Nhưng vấn đề là không phải họ gắp cho mình, mà để bỏ vào chén của người ngồi cạnh với lời mời nhiệt tình: “Ăn đi, miếng này ngon lắm”.
Người được gắp thường chỉ biết cười trừ, từ chối thì ngại mất lòng, còn nhận thì chưa chắc đã dám ăn. Điều khiến tôi ngại hơn là “hiệu ứng domino” trên bàn tiệc. Ban đầu chỉ một người gắp thức ăn cho người khác. Sau đó, những người còn lại cũng làm theo vì nghĩ rằng có qua có lại mới lịch sự. Chỉ vài phút sau, chén của mỗi người đều đầy ắp những món do người khác lựa giúp.
>> ‘Tôi kinh hãi vì 10 người nhúng đũa vào nồi lẩu’
Kết quả là chén của tôi trở thành một nơi chứa đủ loại thức ăn: miếng thịt nhiều mỡ nằm trên khúc cá, con tôm đè lên miếng bò, rau bị vùi dưới đáy… Tôi không ăn thì áy náy vì sợ phụ lòng người gắp, còn ăn thì lại không thấy ngon, thậm chí còn e ngại vì vấn đề vệ sinh.
Tôi luôn có cảm giác một bữa ăn đáng lẽ vui vẻ lại trở thành khoảng thời gian đầy áp lực. Trong thời điểm mọi người ngày càng quan tâm đến sức khỏe và vệ sinh thực phẩm, việc dùng đôi đũa đang ăn để gắp thức ăn trong đĩa chung cũng khiến tôi không khỏi lo ngại. Đó không còn đơn thuần là phép xã giao, mà còn liên quan đến sự tôn trọng sức khỏe của người khác. Vì thế, mỗi lần đi dự tiệc, tôi thường cầm chén sát người hơn. Không phải vì sợ đói, mà vì sợ mình sẽ tiếp tục được “quan tâm” quá mức.
Tôi nghĩ, điều nhiều người quên mất là khẩu vị và nhu cầu của mỗi người đều khác nhau. Có người đang giảm cân, có người dị ứng một số thực phẩm, có người đơn giản chỉ muốn tự gắp món mình thích. Nếu thật sự muốn mời ai đó, chúng ta hoàn toàn có thể dùng đũa chung hoặc chỉ cần nói: “Món này ngon lắm, mọi người gắp thử nhé”.
Theo tôi, phép lịch sự trên bàn ăn không phải là gắp thức ăn cho người khác, mà là để họ được tự do lựa chọn món mình muốn ăn. Hãy trả lại sự bình yên cho những chiếc chén. Và hãy để đôi đũa thực hiện đúng chức năng của nó: phục vụ chính chủ nhân đang cầm nó.
Tôi năm nay 37 tuổi, sinh ra ở miền quê nghèo. Bố mẹ tôi nghèo, thuần nông, quanh năm bám lấy đồng ruộng. Hiểu gia cảnh của mình nên học xong đại học, ra trường, tôi lao ngay ra xã hội để kiếm sống.
Suốt 15 năm phấn đấu, bươn trải mưu sinh, tôi cống hiến không mệt mỏi. Nhiều khi, tôi cảm tưởng như mình không có một chút thời gian nào gọi là sống cho bản thân. Tôi sống vì công việc, vì deadline, vì lý tưởng của lãnh đạo và bán sức khỏe để kiếm tiền.
Sau tất cả, từ con số âm (phải gánh khoản nợ của gia đình), tôi từng bước trả hết nợ nần, xây sửa nhà cửa ổn định ở quê cho bố mẹ, mua nhà và xe tại Hà Nội để sinh sống của vợ và hai con nhỏ. Ngoài ra, tôi còn có hai bất động sản ở quê để làm của để dành và dự phòng cho tương lai, cùng với một khoản tiền tiết kiệm nhỏ.
Hiện, thu nhập của tôi ổn định khoảng 40 triệu một tháng. Nhưng sau 15 năm phá sức "cày" tiền không ngừng nghỉ, giờ tôi như một cỗ máy rệu rã. Mỗi sáng thức dậy, tôi luôn tự hỏi cuộc sống này mình có thực sự đang sống hay chỉ tồn tại về mặt sinh học? Ngày nào tôi cũng ngập tràn những deadline, áp lực công việc liên miên, những KPIs đôi khi hết sức vô lý.
>> Tôi 'sợ' nghỉ hưu sớm dù có nhà, đất và 2,7 tỷ đồng tiết kiệm
Năm ngoái, bố tôi đột ngột qua đời, để lại trong tôi một cú sốc cùng sự mất mát vô cùng to lớn. Biến cố đó khiến tôi càng khao khát sống chậm lại để cảm nhận được cuộc sống bên người thân, gia đình. Từ đầu năm đến giờ, tôi đã chủ động làm việc ít lại, dành thời gian đi du lịch vài lần, lái xe xuyên Việt, phượt Tây Bắc, Đông Bắc... Quả thực, sau các chuyến đi xa, tôi cảm thấy mọi stress như tan biến hết. Có điều, khi quay trở lại công việc, mọi thứ lại lặp lại.
Vừa rồi, tôi bàn với vợ về áp lực công việc mình đang gặp phải và bày tỏ mong muốn chuyển sang một công việc nhẹ nhàng hơn. Tất nhiên, nếu làm vậy, tôi sẽ phải chấp nhận đánh đổi bằng thu nhập sẽ giảm rất nhiều. Vợ tôi hiểu những gì tôi đang trải qua, nên cũng thông cảm và luôn tôn trọng mọi quyết định của tôi.
Nhưng điều khiến tôi trăn trở, đắn đo nhất lúc này là về hai đứa con còn nhỏ, đang tuổi ăn học và còn cả một tương lai rất dài ở phía trước. Liệu tôi có nên dũng cảm bước ra khỏi vòng an toàn hiện tại và dám sống cho bản thân mình? Hay tôi nên tiếp tục làm công việc hiện tại để đảm bảo tài chính lo cho các con.
Đến giờ, tôi vẫn đắn đo trước những quyết định cho tương lai. Tôi chưa đủ tiền để có thể nghỉ hưu sớm ở tuổi này, nhưng thú thực cũng đã mất hết động lực để tiếp tục công việc hiện tại.
Chiều nay, tôi có cơ hội đi trên chuyến tàu từ Hà Nội vào Sài Gòn. Là người từng nhiều lần đi tàu Bắc - Nam, tôi khá bất ngờ trước những đổi thay rất rõ rệt của ngành đường sắt hiện nay.
Cảm giác đầu tiên khi bước lên toa xe là sự sạch sẽ, gọn gàng và dễ chịu. Không gian toa tàu rộng rãi hơn tôi nghĩ. Điều hòa hoạt động ổn định, mát lạnh nhưng không quá buốt. Ghế ngồi được nâng cấp đáng kể so với những chuyến đi trước đây. Ghế có thể điều chỉnh tự động khá tiện lợi, tạo cảm giác thoải mái cho hành khách trong suốt hành trình dài.
Điều khiến tôi chú ý không chỉ nằm ở cơ sở vật chất, mà còn ở thái độ phục vụ của nhân viên trên tàu. Các nhân viên phục vụ nhẹ nhàng, lịch sự, chủ động hỏi han hành khách. Chăn được chuẩn bị sẵn cho khách để giảm bớt cảm giác lạnh khi tàu chạy đêm. Những chi tiết nhỏ ấy cho thấy sự chăm chút ngày càng chuyên nghiệp hơn trong cách phục vụ. Khu vực vệ sinh trên toa tàu cũng sạch sẽ hơn rất nhiều so với hình dung quen thuộc của nhiều người trước đây.
Bất ngờ nhất là khi tôi vừa giơ điện thoại lên định chụp vài tấm ảnh kỷ niệm trên toa tàu, chỉ ít phút sau đã có một nhân viên tiến lại gần, lễ phép chào hỏi và hỏi tôi có cần hỗ trợ hay góp ý gì không? Tôi khá ngạc nhiên vì thật ra mình chỉ muốn chụp vài bức ảnh lưu niệm đơn giản. Tôi nói rằng mình không có phàn nàn gì cả, chỉ đơn giản muốn lưu lại vài khoảnh khắc trên chuyến đi hôm nay.
>> Tôi mong đợi nhiều hơn từ xe buýt 172 Sài Gòn -Vũng Tàu
Câu chuyện rất nhỏ thôi, nhưng lại khiến tôi có nhiều thiện cảm. Bởi đôi khi, sự thay đổi không nằm ở những khẩu hiệu lớn lao, mà nằm ở cách người ta quan tâm đến hành khách từ những điều giản dị nhất. Một lời hỏi han, một sự chủ động lắng nghe hay một thái độ phục vụ tận tình cũng đủ để hành khách cảm nhận được sự chuyên nghiệp và tinh thần cầu thị.
Nhiều năm trước, không ít người từng mặc định rằng đi tàu hỏa chậm, cũ kỹ và thiếu tiện nghi. Nhưng chuyến tàu chiều nay cho tôi một cảm nhận khác: ngành đường sắt đang thay đổi từng ngày. Sự thay đổi ấy có thể chưa hoàn hảo ngay lập tức, nhưng điều đáng quý là người ta đã nhìn thấy tinh thần cầu thị và quyết tâm nâng cao chất lượng phục vụ. Tôi tin chính những điều tử tế nhỏ bé đó sẽ là lý do khiến hành khách muốn tiếp tục lựa chọn đường sắt cho những hành trình tiếp theo.
Đại gia đình tôi có 19 người, tính cả ông bà nội, cô chú, bố mẹ, anh chị em và các cháu thì đó là một gia đình khá đông đúc.
Tôi là con út của ba mẹ, vợ chồng tôi có hai con. Mùa tựu trường tới, đứa út sẽ vào lớp 6. Đứa cháu gọi tôi bằng chú là con của anh trai tôi kết hôn nhiều năm nhưng hiếm muộn, vẫn chưa có con. Những người cháu khác cũng đã lập gia đình, nhưng con của họ đều xấp xỉ tuổi con út tôi.
Nhìn lại cả đại gia đình, tôi chợt nhận ra đã rất lâu rồi chúng tôi không có một em bé mới sinh. Không còn cảnh mọi người chuyền tay nhau bế bồng, không còn tiếng khóc oe oe trong những dịp họp mặt. Đại gia đình thiếu em bé.
Tôi từng nghe một vài cháu nói rằng rất thích trẻ con, nhưng là con của người khác. Thấy em bé thì bế bồng, nựng nịu, chơi đùa rất vui. Nhưng khi hỏi bao giờ sinh con thì câu trả lời thường là: "Để từ từ đã". Thế nên thích trẻ con không đồng nghĩa với việc muốn sinh con.
Ngày trước, chuyện sinh con dường như là một phần rất tự nhiên của hôn nhân. Còn bây giờ, nhiều người trẻ nhìn việc có con như một quyết định cần cân nhắc rất kỹ. Vì có nhiều nỗi sợ: Sợ không đủ tiền, sợ không đủ thời gian...
Nhưng tôi nghĩ còn một nguyên nhân khác ít được nhắc tới hơn. Đó là môi trường xã hội ngày càng kém thân thiện với trẻ em.
Chỉ cần đưa một đứa trẻ ra ngoài là cha mẹ có thể nhận về vô số ánh nhìn khó chịu. Trẻ chạy nhảy trong quán cà phê bị cho là làm phiền người khác. Trẻ khóc trên máy bay bị xem như một sự quấy rầy. Trẻ hiếu động ở nơi công cộng dễ trở thành đối tượng bị phàn nàn.
Nhiều không gian được thiết kế cho người lớn nhưng lại thiếu sự bao dung với trẻ nhỏ. Dần dần, trẻ em trở thành những "vị khách không được chào đón" trong chính cộng đồng mà các em đang lớn lên.
Người lớn ngày nay cũng quen với cuộc sống gọn gàng, tiện lợi và ít ràng buộc hơn. Một đứa trẻ đồng nghĩa với việc phải thức đêm, phải hy sinh thời gian cá nhân, phải thay đổi nhiều kế hoạch. Trong mắt không ít người, trẻ con trở thành một "gánh nặng" nhiều hơn là một niềm vui. Đó là điều khiến tôi trăn trở vì nếu nhìn xa hơn, đó là câu chuyện của một xã hội đang già đi.
Chúng ta học hành, tìm việc, phấn đấu, kiếm tiền - sẽ có ý nghĩa gì nếu vắng thế hệ kế tiếp?
Bấy lâu nay tôi vẫn không cho rằng giải pháp nằm ở những lời kêu gọi sinh nhiều con. Điều cần thiết là tạo ra một môi trường mà ở đó việc có con không trở thành một cuộc đánh đổi quá lớn. Một môi trường có chi phí nuôi con hợp lý hơn, có nhiều hỗ trợ hơn cho các gia đình trẻ và quan trọng nhất là thân thiện hơn với trẻ em.
