Món quà sinh nhật tặng ba mẹ trên bục tốt nghiệp Harvard
Trong buổi lễ tốt nghiệp tại Harvard Medical School (Mỹ), Nguyễn Đỗ Thu Phương (SN 2001) đã tạo khoảnh khắc gây xúc động khi chuyển sang tiếng Việt để chúc mừng sinh nhật mẹ.
“Ba mẹ là những người thầy lớn nhất của con. Không phải vì ba mẹ dạy con tất cả mà vì ba mẹ đã cho con can đảm để học những kiến thức mà ba mẹ chưa từng học”, Thu Phương phát biểu.
Do ngày tốt nghiệp chỉ cách sinh nhật mẹ vài ngày, nên Phương muốn tận dụng khoảnh khắc rực rỡ nhất tại Harvard Medical School để gửi lời chúc bất ngờ đến mẹ.
Buổi lễ được livestream (phát trực tiếp) để người thân, bạn bè ở nhiều nơi có thể theo dõi. Ban đầu, Phương chưa gửi đường link cho gia đình ngay vì muốn giữ bí mật đến gần ngày sinh nhật mẹ. Khi biết con gái dành tặng món quà đặc biệt này, mẹ cô rất vui và đem khoe với mọi người.
Khoảnh khắc ấy càng có ý nghĩa hơn khi đặt cạnh hành trình học tập của Phương. Từ một sinh viên từng học song song hai trường đại học ở Việt Nam đến khi tốt nghiệp Harvard Medical School với điểm GPA (điểm trung bình) 4.0.
“Cảm ơn ba mẹ đã không bao giờ trách mắng con, khi con bận rộn quay cuồng với học hành mà quên gọi về nhà”, Thu phương nghẹn ngào.
Trước khi đến Harvard Medical School, Phương từng nhận học bổng 100% tại VinUniversity. Cô muốn theo học ngành mình yêu thích, nhưng gia đình chỉ đồng ý với điều kiện phải học song song thêm tại Đại học Ngoại thương.
Suốt 4 năm học, Phương gần như không có thời gian rảnh. Ban ngày, cô học tại VinUniversity, buổi tối tiếp tục đến lớp ở Đại học Ngoại thương. Lịch học dày đặc buộc cô phải rèn cách quản lý thời gian nghiêm ngặt và làm quen với áp lực từ sớm.
Năm 2024, khi bước vào Harvard Medical School, cô gặp khó khăn khi tiếp xúc với môi trường sử dụng tiếng Anh đa giọng: “Có những lúc tôi không nghe hiểu họ đang nói gì”, Phương kể.
Thay vì né tránh, cô chọn giao tiếp nhiều hơn. Từ đó, Phương dần quen với môi trường mới bằng cách đối mặt những tình huống khó.
Khi được hỏi bí quyết đạt GPA 4.0 tại Harvard, Phương nói cô không có công thức đặc biệt. Điều quan trọng nhất là bản thân đã chọn đúng ngành, đúng hướng nghiên cứu và thật sự yêu thích những gì mình học.
“Cảm giác mỗi lần học xong, luận án của mình tốt hơn và có thể mang lại lợi ích cho mọi người”, Phương chia sẻ.
Tuy nhiên, phía sau bảng điểm tuyệt đối không phải là hành trình bằng phẳng. Trong 2 năm ở Harvard, Phương từng rơi vào giai đoạn kiệt quệ tinh thần do khối lượng công việc quá lớn. Có lúc, cô nghĩ mình không thể hoàn thành chương trình.
Giúp cô vượt qua giai đoạn khủng hoảng là hệ thống hỗ trợ sinh viên chuyên nghiệp của trường, bao gồm bác sĩ cá nhân và các chuyên gia trị liệu tâm lý.
Bên cạnh đó, nhóm bạn học đồng hành suốt hai năm cũng là một điểm tựa vững chắc. Nhờ thấu hiểu hoàn cảnh và áp lực của nhau, họ luôn xuất hiện đúng lúc để sẻ chia mỗi khi một thành viên gặp khó khăn.
Theo Phương, thay vì chỉ hỏi “làm sao để đạt GPA tuyệt đối”, người trẻ nên tự hỏi mình học được gì, sử dụng kiến thức đó như thế nào và có thể tạo ra giá trị tích cực gì cho cộng đồng.
“Cho tới hôm nay, tất cả những gì tôi làm được không chỉ là công sức của riêng tôi. Có rất nhiều người đã giúp đỡ, từ bạn bè đến thầy cô. Dù đi tới đâu, mình vẫn phải biết ơn những người từng đồng hành với mình”, Thu Phương chia sẻ.
Từ dịch lời nói trực tiếp trong các cuộc gọi video đến tính năng lồng tiếng tự động trên TikTok, AI đang xóa nhòa rào cản ngôn ngữ với tốc độ chưa từng có. Các công cụ của OpenAI, Meta, Google cùng nhiều hãng khác hiện có thể dịch gần như tức thì giữa hàng chục ngôn ngữ.
Vậy nếu máy móc làm điều này nhanh hơn và chính xác hơn con người, thì nhiều năm học ngoại ngữ còn có ý nghĩa gì? Câu trả lời không đơn giản như ta tưởng.
Từ trước đến nay, con người luôn chuyển giao một phần công việc nhận thức cho công cụ hỗ trợ: chữ viết giúp giảm gánh nặng ghi nhớ, máy tính bỏ túi thay thế tính nhẩm. AI cũng nằm trong dòng chảy phát triển ấy. Nhưng từ chỗ AI là công cụ hỗ trợ đến chỗ hoàn toàn phụ thuộc vào AI mà không học ngoại ngữ - đó là một sai lầm.
Trên trang The Conversation, tiến sĩ Olivia Maurice và phó giáo sư Mark Antoniou (cùng thuộc Đại học Tây Sydney) chỉ ra rằng chính nỗ lực mới là yếu tố then chốt trong quá trình học ngoại ngữ.
Khi người học vật lộn với ngữ pháp, tìm kiếm từ ngữ phù hợp hay xây dựng ý nghĩa giữa nhiều ngôn ngữ, các mạng lưới thần kinh liên quan đến trí nhớ, sự tập trung và nhận thức được kích hoạt. Theo thời gian, điều này giúp kiến thức được khắc sâu hơn nhiều so với việc tiếp xúc thụ động.
Các nhà tâm lý học gọi đây là "những khó khăn đáng mong muốn" - những thử thách tuy khiến việc học có vẻ kém hiệu quả trước mắt, nhưng lại củng cố trí nhớ dài hạn và tạo nền tảng hiểu biết vững chắc hơn.
Sự vận động trí óc bền bỉ đó còn góp phần tạo nên "khả năng phục hồi nhận thức" - năng lực giúp não bộ duy trì hoạt động khi con người già đi. Não bộ của người đa ngôn ngữ phải liên tục xử lý, theo dõi ngữ cảnh và thích nghi linh hoạt giữa các ngôn ngữ.
Các nghiên cứu cũng chỉ ra mối liên hệ giữa việc sử dụng nhiều ngôn ngữ với thời điểm khởi phát bệnh Alzheimer muộn hơn và quá trình lão hóa tích cực hơn. Nhìn chung, sử dụng nhiều ngôn ngữ trong thời gian dài dường như là một dạng rèn luyện trí não mà tác động của nó được tích lũy suốt cả đời.
AI dịch thuật vượt trội ở tốc độ và khả năng tiếp cận, nhưng nó vận hành dựa trên nhận dạng khuôn mẫu, chứ không phải sự thấu hiểu được hình thành từ trải nghiệm sống. AI vẫn gặp khó khăn với ngữ cảnh văn hóa, sắc thái ngôn ngữ, sự hài hước hay những tầng ý nghĩa gắn với cảm xúc - đặc biệt với các ngôn ngữ ít dữ liệu huấn luyện.
Ở trạng thái tốt nhất, AI chỉ nắm bắt được lớp nghĩa "từ vựng" của ngôn ngữ, trong khi bỏ lỡ hoàn toàn khía cạnh xã hội.
Hãy nhớ lại cảnh phim trong bộ phim hài lãng mạn Love Actually: nhân vật Jamie (do diễn viên Colin Firth thủ vai) vụng về nhưng chân thành cầu hôn Aurelia bằng thứ tiếng Bồ Đào Nha ngập ngừng. Khoảnh khắc ấy xúc động chính bởi nỗ lực, sự dễ tổn thương và thành ý chứa trong những lời nói chưa hoàn hảo. Nếu thay bằng phần mềm dịch theo thời gian thực, thứ còn lại chỉ là thông tin chứ không còn là biểu đạt cảm xúc.
Trên báo The Guardian, ông Diego Marani - tiểu thuyết gia người Ý, nguyên phiên dịch viên tại Ủy ban châu Âu - nhấn mạnh rằng dù các hệ thống AI được cung cấp đầy đủ thông tin về một quốc gia và nền văn hóa của nước đó, chúng vẫn luôn thiếu khả năng đánh giá hoàn cảnh thực tế. Không có gì bảo đảm AI sẽ không mắc sai sót.
Năm 2019, nhân viên tại một trung tâm giam giữ của Cơ quan Thực thi di trú và Hải quan Mỹ (ICE) đã sử dụng AI để xử lý hồ sơ xin tị nạn. Nhưng công cụ dịch giọng nói này không thể hiểu được giọng địa phương của người nộp đơn, khiến đương sự bị giam giữ suốt sáu tháng trong tình trạng gần như không thể giao tiếp hay được thấu hiểu bởi bất kỳ ai.
Học một ngôn ngữ không chỉ là biết dịch - mà là hiểu cách người khác suy nghĩ, hệ giá trị của họ, ý nghĩa được hình thành từ bối cảnh và lịch sử. Sự hiểu biết văn hóa ấy chỉ có thể phát triển qua tương tác và trải nghiệm trực tiếp, và đó là điều con người không thể giao phó cho máy móc.
AI chắc chắn sẽ tiếp tục thay đổi cách học ngôn ngữ: cá nhân hóa việc giảng dạy, giảm rào cản, cung cấp phản hồi trên quy mô lớn. Nhưng quá trình nhận thức và trải nghiệm văn hóa đến từ việc tự mình học một ngôn ngữ - đó là điều AI không thể thay thế.
Từ chiều tối qua 19.5 cho đến sáng nay 20.5, cư dân mạng tại Quảng Trị đã dành nhiều lời khen cho một bộ ảnh kỷ yếu có nội dung các giáo viên, học sinh trong trang phục Vân Kiều chụp giữa núi rừng, ghi lại những khoảnh khắc rất đáng yêu giữa cô và trò.
Qua tìm hiểu của PV Thanh Niên, bộ ảnh nói trên của Trường mầm non Vĩnh Hà (xã Bến Quan, tỉnh Quảng Trị) được chụp nhân dịp các em học sinh lớp mẫu giáo lớn sắp... "tốt nghiệp" mầm non.
Bà Lê Thị Linh, Hiệu trưởng Trường mầm non Vĩnh Hà, cho biết bộ ảnh được chụp cách đây không lâu với mong muốn lưu giữ lại kỷ niệm cho các em học sinh và hơn hết là lan tỏa bản sắc dân tộc tại địa phương.
"Sau khi lấy ý kiến phụ huynh và được sự đồng ý, nhà trường đã tổ chức cho 31 học sinh lớp mẫu giáo lớn đi chụp ảnh tại một số địa điểm trên địa bàn với sự trông coi, đảm bảo an toàn kỹ lưỡng cho các cháu. Năm nào nhà trường cũng tổ chức chụp kỷ yếu cho các cháu với đa dạng chủ đề. Năm nay là trang phục người Vân Kiều với mong muốn lan tỏa được bản sắc dân tộc", bà Linh nói.
Trường mầm non Vĩnh Hà tọa lạc tại bản Khe Hói Trù (xã Bến Quan) là nơi theo học, giảng dạy của 136 em học sinh và 23 cán bộ, giáo viên trong đó có 50% học sinh là người Bru - Vân Kiều.
Theo bà Linh, đây cũng là một cách để nhà trường thực hiện tốt theo nghị quyết của Đại hội Đảng bộ xã Bến Quan lần thứ nhất đó là bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc, ngoài ra cũng nằm trong chương trình giáo dục nhà trường với quan điểm phù hợp với văn hóa địa phương. Và ý nghĩa hơn, bộ ảnh được lan tỏa trên mạng xã hội vào ngày 19.5 là một món quà mà nhà trường nói chung và những em học sinh Vân Kiều mang họ Hồ nói riêng gửi tặng Bác.
"Vì không có nhiều kinh phí nên nhà trường đã xin lại những bộ áo quần truyền thống của người Vân Kiều. Những bộ đồ này đã cũ và họ không sử dụng nữa, sau đó các giáo viên trong trường sẽ tự tay tái chế, may lại những bộ trang phục mới", bà Linh nói thêm.
Ngày 26/5, lãnh đạo Công an xã Nam Cửa Việt, tỉnh Quảng Trị cho biết 2 cán bộ đơn vị đã hỗ trợ kịp thời nữ sinh gặp sự cố trên đường đi thi.
Khoảng 7h cùng ngày, Tổ Cảnh sát trật tự Công an xã Nam Cửa Việt đang làm nhiệm vụ tại điểm thi Trường THPT Triệu Phong, xã Nam Cửa Việt nhận được tin em Nguyễn Thị Khánh An (SN 2011) bị hỏng xe, nguy cơ muộn thi.
Hai cán bộ công an gồm Đại úy Lê Kim Quyết và Đại úy Nguyễn Trí Tường nhanh chóng lên xe chuyên dụng đến vị trí em An bị hỏng xe và đón nữ sinh này đến điểm thi tại Trường THPT Triệu Phong kịp giờ.
Chiều cùng ngày, tổ công tác Công an xã Triệu Bình, tỉnh Quảng Trị do Trung tá Nguyễn Đức Vũ làm tổ trưởng cũng kịp thời hỗ trợ một nam sinh lớp 9 đến trường thi.
Nam sinh này là Hoàng Công Minh, học lớp 9B, Trường THCS Triệu Độ, xã Triệu Bình đã ngủ quên và được các cán bộ, chiến sĩ công an dùng xe chuyên dụng chở từ nhà đến điểm thi tại Trường THPT Nguyễn Hữu Thận, xã Triệu Bình kịp thời.
Kỳ thi tuyển sinh lớp 10 THPT năm học 2026-2027 tại tỉnh Quảng Trị diễn ra từ ngày 25 đến 26/5 với hơn 25.000 thí sinh đăng ký dự thi. Riêng các thí sinh đăng ký dự tuyển vào các trường THPT chuyên sẽ tiếp tục thi các môn chuyên vào ngày 27/5.
