Vấn đề kiểm soát eo biển Hormuz đang đóng vai trò trung tâm trong chiến lược của Iran đến mức các tàu thuyền đi qua eo biển mà không có sự chấp thuận của Tehran đã bị bắn vào tuần này, dẫn đến các cuộc đấu hỏa lực với Mỹ.
Các nhà lãnh đạo Iran, những người trong nhiều năm qua đã ngần ngại trong việc bóp nghẹt một phần năm nguồn cung năng lượng toàn cầu đi qua eo biển Hormuz, giờ đây xem đây là lá bài mạnh nhất của họ trong một loạt các tranh chấp với phương Tây, và là lý do khiến Washington phải chấm dứt xung đột.
“Hãy công nhận trật tự mới của Iran tại eo biển Hormuz: đây là con đường duy nhất phía trước”, Ebrahim Azizi, một thành viên thuộc Ủy ban An ninh quốc gia và Chính sách đối ngoại của Nghị viện Iran, viết trên mạng xã hội khi gửi thông điệp tới Mỹ.
Mặc dù việc Tehran khăng khăng duy trì quyền kiểm soát đối với eo biển có nguy cơ trở thành một tranh chấp dài hạn khác với phần còn lại của thế giới, nhưng có rất ít sự bất đồng về chính sách này tại Tehran.
Đã có những cuộc thảo luận về việc liệu Iran có nguy cơ đi quá giới hạn của mình hay không, nhưng quan điểm tổng thể trong các vòng tròn cấp cao là không có một quốc gia lý trí nào lại từ bỏ một đòn bẩy quan trọng như vậy.
“Vấn đề Hormuz, vốn là vũ khí vàng của Iran, là thứ mà giờ đây họ muốn tước đoạt khỏi Iran, và điều đó sẽ là hoàn toàn bất khả thi”, một nguồn tin cho biết. Mặc dù thỏa thuận tạm thời hồi tháng 6 nhằm chấm dứt xung đột đã mở cửa eo biển cho nhiều phương tiện giao thông hơn, nhưng cách dùng từ vẫn để lại một cách mơ hồ về số phận cuối cùng của tuyến đường thủy này.
Bản ghi nhớ nói rằng Iran “sẽ thực hiện các sắp xếp bằng nỗ lực tốt nhất của mình để đảm bảo cho sự qua lại an toàn của các tàu thương mại mà không thu phí chỉ trong vòng 60 ngày”. Các nhà đàm phán Iran diễn giải đó là sự công nhận của Mỹ đối với quyền quản lý tuyến đường thủy của Iran, mặc dù Tehran không thu phí hoặc lệ phí trong hai tháng.
Mỹ và các quốc gia Vùng Vịnh bác bỏ cách diễn giải đó, coi ngôn từ này chỉ có nghĩa là Iran nên tạo điều kiện thuận lợi cho sự qua lại an toàn của các tàu thuyền, chứ không phải áp đặt các hạn chế được hậu thuẫn bằng vũ lực.
Hormuz được ưu tiên hơn vấn đề hạt nhân
Một nguyên nhân dẫn đến lập trường của ITehran là sự ngờ vực đối với Washington sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump quyết định hủy bỏ thỏa thuận hạt nhân với Iran vào năm 2018, và việc ông quay trở lại cuộc chiến vào năm nay sau khi đã đồng ý một lệnh ngừng bắn vào mùa hè năm ngoái hay việc ông phát động cuộc chiến mà không báo trước trong một tiến trình đàm phán ngoại giao.
Một trong các nguồn tin cấp cao cho biết, nếu Iran lùi bước về vấn đề eo biển Hormuz, ông Trump sẽ chỉ tăng cường các yêu cầu của mình trong các lĩnh vực khác bao gồm hồ sơ hạt nhân và kho dự trữ tên lửa thông thường của Iran.
Mặc dù Iran đã cảnh báo trong nhiều năm rằng họ có thể đóng cửa eo biển, nhưng họ miễn cưỡng làm như vậy và xem đó như một vũ khí cho lựa chọn cuối cùng. Lý do cho sự do dự của họ là nguy cơ làm gia tăng sự cô lập quốc tế bằng một động thái có thể chọc giận cả các nước láng giềng Vùng Vịnh lẫn các quốc gia tiêu thụ năng lượng toàn cầu, và cuối cùng là đánh vào nền kinh tế của chính họ.
Tuy nhiên, khi Mỹ và Israel tấn công vào ngày 28/2, khiến Lãnh tụ Tối cao và một số quan chức hàng đầu khác của Iran thiệt mạng, Tehran cảm thấy họ “không còn gì để mất”. Họ đã đóng cửa eo biển đối với tất cả các phương tiện ngoại trừ phương tiện của chính họ, gây ra sự gián đoạn nguồn cung năng lượng toàn cầu lớn nhất trong lịch sử.
Đáp lại, Mỹ triển khai lệnh phong tỏa đối với các cảng của Iran vào tháng 4. Cuối cùng, chi phí của việc phong tỏa Hormuz đã tăng cao đến mức cả hai bên đều đồng ý với thỏa thuận.
Tuy nhiên, sau khi đã buộc Mỹ phải bước vào bàn đàm phán bằng việc đóng cửa eo biển một lần, Iran giờ đây tin rằng họ phải chính thức hóa khả năng đó.
“Cả hai bên đều có những lo ngại về các vấn đề kinh tế trước mắt mà họ đang phải đối mặt. Nhưng cả hai bên cũng nghĩ họ đã thắng. Vì vậy, có quan điểm cho rằng họ chỉ cần thúc đẩy thêm một chút nữa để đạt được những gì họ muốn”, Ali Ansari, giáo sư lịch sử hiện đại tại Đại học St Andrews ở Scotland, nhận định.
Iran hiện tập trung vào Hormuz nhiều hơn là vấn đề hạt nhân, nơi họ tin Washington đã chấp nhận quyền làm giàu uranium của Iran và việc pha loãng các kho dự trữ uranium làm giàu cấp độ cao hiện có ở trong nước.
Vấn đề hạt nhân từng là nguồn gốc tranh chấp lớn nhất giữa Iran và Mỹ trong gần 25 năm, là nguyên nhân dẫn đến các lệnh trừng phạt quốc tế lớn đối với Iran, và là lý do chính được tuyên bố cho cuộc chiến của ông Trump.
Dù vậy, các cuộc đàm phán về chương trình hạt nhân của Iran đã bị gạt xuống thành các cuộc thảo luận tiếp theo trong thỏa thuận tạm thời nhằm chấm dứt xung đột.
Iran đã từ chối thậm chí là bắt đầu các cuộc đàm phán hạt nhân cho đến khi Mỹ chấp nhận quyền quản lý hoàn toàn eo biển Hormuz của họ.
Đại sứ quán Mỹ tại Việt Nam và Bộ Nông nghiệp Mỹ (USDA) cùng công ty MM Mega Market Việt Nam ngày 9/7 đã khởi động chương trình xúc tiến thương mại “Nông sản Mỹ - chất lượng vượt trội” tại Mega Market Thăng Long (Hà Nội) nhằm mở rộng khả năng tiếp cận của người tiêu dùng Việt Nam với các sản phẩm nông nghiệp và thực phẩm chất lượng cao của Mỹ.
Sự kiện là một trong những hoạt động tại Việt Nam nhằm kỷ niệm 250 năm Quốc khánh Mỹ, đồng thời thúc đẩy quan hệ thương mại nông sản nói riêng và quan hệ kinh tế giữa hai nước nói chung.
Chia sẻ tại sự kiện, Tham tán Nông nghiệp Ralph Bean tại Đại sứ quán Mỹ cho rằng tiềm năng hợp tác giữa hai nước trong lĩnh vực nông nghiệp là gần như vô hạn và mối quan hệ thương mại này mang lại lợi ích cho cả hai bên, với kim ngạch hàng năm tăng trưởng theo cả 2 chiều.
“Chúng tôi cung cấp nhiều mặt hàng thiết yếu cho Việt Nam, đặc biệt là phục vụ ngành chăn nuôi. Ngược lại, Việt Nam cũng cung cấp nhiều sản phẩm mà Mỹ cần, chẳng hạn như cà phê, trái cây tươi…”, ông Bean nói.
Ông Bean đánh giá, Việt Nam đang có những bước đi rất sáng suốt trong việc đầu tư vào chuỗi cung ứng cũng như duy trì chất lượng sản phẩm. Nhờ vậy, các sản phẩm của Việt Nam có thể đạt mức giá tốt nhất và giữ được chất lượng tối ưu khi ra thị trường.
“Việt Nam đang dần trở thành trung tâm chế biến nông sản quan trọng. Chúng tôi đã thấy các loại hạt của mình được nhập về đây để chế biến và tái xuất. Chuyên môn chế biến đó hoàn toàn có thể áp dụng cho chính các sản phẩm của Việt Nam để gia tăng giá trị; nhờ đó, không chỉ sản phẩm được tiêu thụ tại các thị trường rộng lớn hơn, mà phần lớn giá trị gia tăng đó còn quay trở lại mang lại lợi ích cho người nông dân”, ông Bean nói thêm.
Tham tán Nông nghiệp Mỹ cũng chỉ ra 3 điều mà ông ấn tượng về nông sản Việt, đó là sự độc đáo, đa dạng và tươi ngon. Ông lấy ví dụ về sự đa dạng của các sản phẩm cà phê, hồ tiêu hay xoài.
“Khi các nhà sản xuất Việt Nam hoạt động bài bản và có định hướng rõ ràng hơn, họ có thể bắt đầu đầu tư vào các yếu tố như xây dựng thương hiệu và định hình bản sắc riêng cho sản phẩm. Việt Nam sở hữu những sản phẩm rất chất lượng, điển hình như cà phê - loại sản phẩm vốn đã có uy tín trên thị trường quốc tế. Họ hoàn toàn có thể áp dụng chiến lược tương tự cho các sản phẩm đặc sắc khác để đẩy mạnh xuất khẩu”, ông Bean nhận định.
Ông Bean cũng bày tỏ sự ấn tượng đối với ngành xuất khẩu gạo của Việt Nam. “Điểm nổi bật nhất mà tôi nhận thấy ở ngành lúa gạo Việt Nam là tốc độ phát triển cực kỳ nhanh chóng. Các bạn đã làm rất hiệu quả để vươn lên trở thành nước xuất khẩu mạnh nhất khu vực chỉ trong thời gian rất ngắn”, ông bày tỏ.
Ông Bean đánh giá cao về môi trường kinh doanh tại Việt Nam, với tốc độ phát triển nhanh, và các doanh nghiệp Mỹ rất quan tâm tới thị trường này. Ông cũng cho rằng, việc cải thiện về logistics, xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch và có khả năng dự báo sẽ giúp thu hút thêm các nhà đầu tư Mỹ nói riêng và nước ngoài nói chung.
Ông Bean cũng bày tỏ lạc quan về mối quan hệ thương mại nông nghiệp giữa hai nước khi người tiêu dùng Việt Nam ngày càng quan tâm tới các sản phẩm chất lượng cao từ Mỹ.
“Chúng tôi vui mừng khi thấy nhu cầu tiếp tục tăng trưởng qua từng năm. Thực tế, năm ngoái, kim ngạch xuất khẩu các sản phẩm nông nghiệp tiêu dùng của Mỹ sang Việt Nam đã đạt mức kỷ lục 1,2 tỷ USD”, ông Bean cho hay.
Ông Bean nhấn mạnh thêm, Mỹ muốn thúc đẩy quan hệ hợp tác lâu dài với Việt Nam, đặc biệt trong thời gian tới với nhiệm kỳ của tân Đại sứ Mỹ tại Việt Nam, bà Jennifer Wicks.
Chương trình “Nông sản Mỹ - chất lượng vượt trội” lần này, diễn ra trong thời gian 9-22/7 tại 11 trung tâm phân phối MM Mega Market trên toàn quốc, giới thiệu với người tiêu dùng Việt Nam hơn 250 sản phẩm Mỹ từ 14 tổ chức thương mại nông nghiệp hàng đầu của Mỹ.
Khách hàng có thể khám phá đa dạng các sản phẩm cao cấp của Mỹ, bao gồm thịt bò, thịt lợn, gia cầm, nông sản tươi, khoai tây, thực phẩm chế biến, bánh kẹo, đồ uống, gia vị, ngũ cốc và các loại hạt. Chương trình còn bao gồm các hoạt động nếm thử sản phẩm, trình diễn nấu ăn.
Sự kiện góp phần vào những nỗ lực rộng lớn hơn nhằm tăng cường quan hệ kinh tế Việt - Mỹ, mở rộng khả năng tiếp cận của người tiêu dùng với các sản phẩm Mỹ chất lượng cao và thúc đẩy quan hệ đối tác bền chặt hơn giữa doanh nghiệp 2 nước.
Sự kiện dự kiến thu hút từ 15 - 20 triệu người tham dự. Việc chính quyền Tehran tổ chức lễ tang trùng với dịp kỷ niệm 250 năm Quốc khánh Mỹ (ngày 4.7) được giới quan sát đánh giá là thông điệp biểu tượng gửi đến Washington, theo CNN. Ông Ali Khamenei đã thiệt mạng trong đợt không kích phủ đầu của quân đội Mỹ và Israel vào cuối tháng 2.
Lễ tang cũng ghi nhận việc tư lệnh Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) Ahmad Vahidi lần đầu xuất hiện trước công chúng. Đại diện từ khoảng 30 quốc gia đã xác nhận đến dự lễ viếng. Công tác an ninh được thắt chặt tại những nơi diễn ra sự kiện chính của lễ tang, gồm thủ đô Tehran, TP.Qom và TP.Mashhad. Sau các nghi thức tại Tehran, linh cữu ông Ali Khamenei sẽ được rước qua các thành phố thánh địa ở nước láng giềng Iraq, trước khi an táng tại quê hương Mashhad (đông bắc Iran) vào ngày 9.7.
Đài Al Jazeera hôm qua dẫn lời Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf cảnh báo Tehran sẽ đáp trả nếu Washington và Tel Aviv không tuân thủ các cam kết ngừng bắn. "Lời kêu gọi báo thù của đất nước phải vang vọng khắp thế giới", ông Ghalibaf nói. Về phía Mỹ, Tổng thống Donald Trump mới đây trả lời Đài CNBC rằng đàm phán với Iran đang có tiến triển và ông khẳng định Tehran gần như đã đồng ý với các yêu cầu trọng tâm của Washington.
Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị tối 15/5 xác nhận chuyến thăm của Chủ tịch Tập Cận Bình diễn ra theo lời mời của Tổng thống Mỹ Donald Trump.
"Cả hai bên cần nỗ lực hợp tác để chuẩn bị kỹ lưỡng, tạo không khí thuận lợi và đạt được nhiều kết quả thực chất hơn cho các cuộc gặp, trao đổi giữa hai nguyên thủ quốc gia", ông nói.
Không lâu sau khi rời Bắc Kinh, Tổng thống Trump nói với các phóng viên trên chuyên cơ Không lực Một rằng ông và Chủ tịch Trung Quốc sẽ gặp nhau thêm ba lần nữa trong năm nay.
Tổng thống Mỹ cho biết Chủ tịch Tập đã mời ông tham dự hội nghị thượng đỉnh Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á - Thái Bình Dương dự kiến diễn ra tại thành phố Thâm Quyến vào tháng 11. "Tôi sẽ cố gắng có mặt ở đó", ông Trump nói.
Lãnh đạo Mỹ thêm rằng Chủ tịch Trung Quốc còn muốn tham dự hội nghị thượng đỉnh G20 tại Miami vào tháng 12. "Tôi muốn ông ấy đến", Tổng thống Trump cho hay.
Đánh giá về chuyến thăm Trung Quốc của Tổng thống Trump, Ngoại trưởng Vương cho hay đây là sự kiện mang tính lịch sử. "Hai lãnh đạo đã trao đổi sâu sắc và đạt được những kết quả thực chất", ông nói, đồng thời ca ngợi những tiến triển về thương mại và kinh tế.
Ngoại trưởng Trung Quốc cho biết các nhà đàm phán thương mại đã đạt được "những kết quả tích cực và cân bằng tổng thể", trong đó có tiếp tục triển khai tất cả các thỏa thuận đã thống nhất trong những cuộc tham vấn trước đây.
Mỹ và Trung Quốc cũng đã giải quyết vướng mắc về mở cửa thị trường nông sản, thúc đẩy mở rộng giao thương dựa trên nguyên tắc cùng giảm thuế. Hai nước còn nhất trí thành lập một hội đồng thương mại và một hội đồng đầu tư.
Về xung đột Trung Đông, ông Vương cho hay Trung Quốc khuyến khích cả Mỹ và Iran tiếp tục giải quyết những bất đồng và tranh chấp thông qua đàm phán, đồng thời ủng hộ mở lại eo biển Hormuz càng sớm càng tốt trên cơ sở duy trì một lệnh ngừng bắn.
