Trong tư liệu của PV Thanh Niên vẫn lưu lại một câu chuyện tương tự như ở điểm thi Trường THPT chuyên Tuyên Quang, nhưng từ cách đây 19 năm.
Đó là chiều 30.5.2007, vào buổi thi thứ hai của kỳ thi tốt nghiệp THPT (môn vật lý), tại phòng y tế trong Hội đồng thi Trung tâm GDTX Lương Tài, Bắc Ninh, một nhóm người ngồi giải bài, bên cạnh là chiếc máy photocopy dùng để sao in bài giải. Hai thanh tra ủy quyền của Bộ GD-ĐT cắm chốt tại hội đồng thi (đều là giảng viên của Trường ĐH Thương mại) đã bắt quả tang hoạt động này.
Tang vật thu được là 2 đề thi (mã số 262 và 272) bản copy (bằng cách quét vào máy tính rồi in ra); bản trả lời câu hỏi (đã có đáp án) của mã đề 262 và một tập bản sao của bản trả lời này. Hai thanh tra đã lập biên bản sự việc. 22 giờ ngày 30.5.2007, Bộ GD-ĐT đã phải họp khẩn cấp với Ban Chỉ đạo thi tỉnh Bắc Ninh. Sau đó, để đảm bảo an toàn cho 2 thanh tra ủy quyền, 2 bên đã luân chuyển 2 thanh tra này đi làm nhiệm vụ ở hội đồng thi khác.
Dù đã 19 năm trôi qua, dẫu đã làm đúng chức trách, thậm chí còn làm tốt nhiệm vụ, nhưng khi PV Thanh Niên liên hệ lại với 2 thanh tra ủy quyền này, các thầy đều từ chối nhắc lại. Cả 2 không nêu lý do, mà chỉ xin lỗi rồi nói: “Chuyện xảy ra đã lâu rồi, hãy để nó trôi đi”.
Năm 2007 là năm đầu tiên Bộ GD-ĐT triển khai ý tưởng đưa cán bộ, giảng viên ĐH về các địa phương giám sát kỳ thi tốt nghiệp THPT. Ban đầu, khi kỳ thi tốt nghiệp THPT vẫn tổ chức riêng (chưa đưa mục đích xét tuyển ĐH vào), họ tham gia với tư cách là thanh tra ủy quyền. Từ năm 2015, Bộ GD-ĐT bắt đầu tổ chức kỳ thi “2 trong 1” (nhập kỳ thi tốt nghiệp THPT và tuyển sinh ĐH thành 1 kỳ thi), cán bộ và giảng viên các trường ĐH tham gia với tư cách là thành viên các đoàn kiểm tra, giám sát của Bộ GD-ĐT. Dẫu tham gia với vai trò nào, trừ năm đầu tiên (2007), sự hiện diện của họ tại kỳ thi về bản chất chỉ mang tính biểu tượng.
GS Vũ Hoàng Linh, nguyên Hiệu trưởng Trường ĐH Khoa học tự nhiên (ĐH Quốc gia Hà Nội), nói: “Các địa phương đã có đủ lực lượng hùng hậu với nhiều lực lượng tham gia nhằm đảm bảo cho an ninh và tính nghiêm cẩn của kỳ thi. Do đó cái gốc phải là đảm bảo sự nghiêm minh của pháp luật, sự nghiêm túc nội tại của các điểm thi”.
TS Lê Đông Phương, chuyên gia độc lập nghiên cứu về giáo dục ĐH, nói: “Họ xuất hiện như “bên thứ ba” để giúp địa phương phát hiện và chấn chỉnh những khiếm khuyết trong việc chuẩn bị và tổ chức thi. Họ thực ra cũng không có quyền hạn gì nhiều. Việc có các đoàn giám sát xuất phát từ ý tưởng tốt là để những người có cái nhìn khách quan từ bên ngoài giúp địa phương bao quát tốt hơn, chứ không hẳn là bắt họ giám sát theo nghĩa ngồi đấy xem ai làm đúng, ai làm sai. Vì vậy không thể bắt họ chịu trách nhiệm được về những sai phạm đã xảy ra”. TS Phương nói thêm: “Với một kế hoạch gian lận có tổ chức, hoặc có tính đồng thuận cao như ở Tuyên Quang, có đến 10 người giám sát hoạt động tại một điểm thi thì cũng chịu thôi”.
PGS Nguyễn Phong Điền, Phó giám đốc ĐH Bách khoa Hà Nội, cho rằng vai trò của đoàn giám sát đến từ trường ĐH là rất quan trọng, thể hiện tinh thần cộng đồng trách nhiệm với một kỳ thi mà kết quả rất quan trọng với chất lượng tuyển chọn đầu vào của trường ĐH. Tuy nhiên, thực tế cho thấy từ phía các địa phương, nhiều nơi có những cách thức triển khai hoạt động gian lận thi cử rất tinh vi. “Nếu ở địa phương có kế hoạch từ lâu và chuẩn bị lực lượng sẵn cho hoạt động gian lận đó thì cũng không nên quá kỳ vọng mà yêu cầu đoàn giám sát phải phát hiện được. Vai trò của đoàn giám sát là để giảm thiểu việc gian lận chứ không phải là ngăn chặn hoàn toàn”, PGS Điền nói.
PGS Đỗ Hồng Cường, Hiệu trưởng Trường ĐH Thủ đô, cho biết nhà trường được phân công cử viên chức, giảng viên tham gia đoàn giám sát cùng một số trường ĐH khác tại Tuyên Quang. “Rất may là các điểm thi chúng tôi giám sát không có vấn đề gì. Nhưng chúng tôi vẫn nói vui với nhau là phòng người ngay chứ phòng thế nào được kẻ gian”, PGS Đỗ Hồng Cường nói.
Tin Gốc: Thanh Niên
