Bản chất, ô tô là phương tiện phục vụ nhu cầu đi lại, xếp vào loại tiêu sản, khấu hao theo thời gian. Tuy nhiên tại Việt Nam, giá xe hơi vẫn cao hơn khá nhiều so với thu nhập của phần lớn người dân. Với nhiều gia đình, mua ô tô là quyết định tài chính lớn, cần tích lũy trong thời gian dài, thậm chí phải vay thêm ngân hàng.
Chính vì vậy nên khi quyết định sắm xe hơi, nhiều người không chỉ đặt câu hỏi “xe có đủ dùng không?” mà còn cân nhắc liệu có đáng tiền trong nhiều năm sử dụng. Tâm lý “đã mua thì mua cho đáng”; “cố thêm chút nữa để sau này khỏi tiếc nuối”… khá phổ biến. Người mua xe càng dễ lung lay hơn khi khoảng chênh lệch giữa các phiên bản của một mẫu xe phổ thông không quá nhiều hoặc có thể chuyển thành khoản trả góp nhỏ mỗi tháng.
Trên bảng giá, phiên bản tiêu chuẩn hoặc bản thấp thường có lợi thế vì mức giá rẻ hơn so với bản cao. Nhiều khách hàng trước khi đến đại lý cũng xác định sẵn ngân sách, thậm chí chọn trước phiên bản dự định mua. Tuy nhiên, quyết định này có thể thay đổi khi trực tiếp xem xe.
Chị Hà Thị Hoài T, nhân viên kinh doanh VinFast tại TP.HCM, cho biết nhiều người khi liên hệ qua điện thoại chỉ chốt mua xe bản thấp. Tuy nhiên, khi ra đến showroom và xem qua nhiều lựa chọn, không ít khách hàng lại chốt xe bản cao vì mang tâm lý “ráng thêm” để mua xe đầy đủ trang bị, tiện nghi.
Thực tế, các hãng xe thường tạo khác biệt khá rõ giữa các phiên bản. Nếu bản tiêu chuẩn tập trung vào mức giá, bản cao lại dễ gây ấn tượng bằng các chi tiết có thể nhìn thấy ngay như cụm đèn LED, mâm xe lớn hơn, màn hình giải trí lớn, ghế da, màu nội thất hoặc một số chi tiết trang trí ngoại thất.
Theo chị T, đa phần xe bản cao cấp đều có ngoại và nội thất khác biệt so với xe bản thấp. Các chi tiết từ bên ngoài đến bên trong đều thời trang và thẩm mỹ hơn, khiến nhiều khách hàng dễ xiêu lòng khi xem thực tế.
Điều này cho thấy quyết định nâng phiên bản không chỉ đến từ thông số kỹ thuật hay danh sách trang bị trên giấy. Với nhiều người, cảm giác khi nhìn và trải nghiệm xe thật tại showroom có tác động lớn đến quyết định cuối cùng.
Phần lớn người Việt mang tâm lý mua ô tô để sử dụng trong khoảng thời gian dài nên thường có tâm lý chọn xe bản thấp rồi sau này sẽ tiếc nuối vì thiếu trang bị. Việc độ thêm để được như bản cao có thể khiến nhiều người cảm thấy xe mất tính nguyên bản.
Anh L.M.H (ngụ tại TP.HCM), chia sẻ: “Ban đầu tôi chỉ dự định mua Mitsubishi Xpander bản AT để đi gia đình. Ra tới đại lý, tôi nhận thấy bản Premium nhỉnh hơn ở nhiều khía cạnh, từ thiết kế đến trang bị. Cuối cùng, hai vợ chồng quyết định ráng thêm vài chục triệu để lấy bản cao cấp”.
Với xe gia đình, tâm lý này càng dễ xuất hiện. Người mua không chỉ tính đến nhu cầu đi lại hằng ngày, mà còn nghĩ đến sự thoải mái cho cả gia đình, tiện nghi khi đi xa hoặc các công nghệ an toàn, hỗ trợ lái… Một số tính năng có thể không dùng thường xuyên, nhưng vẫn tạo cảm giác yên tâm hơn khi xe có sẵn.
Bên cạnh nhu cầu sử dụng, một phần tâm lý chọn bản cao còn đến từ cảm giác không muốn chiếc xe của mình thiếu những trang bị mà người khác có. Khi ô tô gắn với công việc, gia đình và hình ảnh cá nhân, bản cao dễ mang lại cảm giác tự tin hơn, dù không phải tính năng nào cũng được dùng thường xuyên.
Anh N.T.H (ngụ tại Tây Ninh, kinh doanh bất động sản) cho biết: “Tôi mua Hyundai Santa Fe đời 2021, bản cao cấp nhất với rất nhiều tính năng nhưng thực tế lại ít khi dùng tới, thậm chí có một số tính năng chưa từng sử dụng. Tuy nhiên, điều này khiến tôi cảm thấy yên tâm và tự tin hơn với một chiếc xe đầy đủ tiện nghi”.
Đây cũng là tâm lý khá phổ biến khi mua ô tô. Người dùng không chỉ mua những tính năng đang cần, mà còn mua cảm giác đủ đầy, sự tự tin khi ra ngoài xã hội.
Tâm lý “cố thêm” không sai nếu khoản chênh lệch nằm trong khả năng tài chính và những trang bị bổ sung thật sự phục vụ nhu cầu sử dụng. Với người thường xuyên đi xa, chở gia đình hoặc dùng xe hằng ngày, các tính năng như camera 360 độ, cảnh báo điểm mù, hỗ trợ giữ làn, ga tự động thích ứng, ghế thoải mái hơn hay hệ thống đèn tốt hơn có thể mang lại giá trị thực tế.
Vấn đề nằm ở chỗ không ít khách hàng nâng phiên bản chủ yếu vì cảm giác bản thấp “chưa tới”, trong khi nhiều tính năng trên bản cao ít khi sử dụng. Một số trang bị tạo sức hút khi xem xe nhưng không xuất hiện nhiều trong nhu cầu hằng ngày, như cửa sổ trời, một số chế độ lái, chi tiết trang trí nội thất hoặc các tính năng giải trí mở rộng.
Ngoài ra, khoản “cố thêm” không chỉ là phần chênh lệch giá bán giữa hai phiên bản. Nếu mua xe trả góp, người dùng còn phải tính thêm lãi vay, chi phí lăn bánh, bảo hiểm, bảo dưỡng và các khoản phát sinh trong quá trình sử dụng. Một số phiên bản dùng mâm lớn, lốp to hoặc nhiều trang bị điện tử cũng kéo theo chi phí thay thế, sửa chữa cao hơn.
Vì vậy, trước khi quyết định, người mua nên phân biệt rõ đâu là trang bị thật sự cần, đâu là trang bị nên có và đâu là chi tiết chủ yếu tạo cảm giác cao cấp hơn. Nếu khoản “cố thêm” làm vượt ngân sách, bản cao có thể trở thành áp lực tài chính thay vì nâng trải nghiệm sử dụng.
Chính sách miễn phí xe buýt cho người dân TP.HCM dự kiến sẽ triển khai trong thời gian tới. Đây là một bước đi táo bạo, đáng hoan nghênh và rất nên làm. Nhưng muốn người dân bỏ xe cá nhân để đi xe buýt thì cần làm nhiều giải pháp đồng bộ, chất lượng của cả hệ thống.
Bạn đọc Lê Huy Khoa gửi đến Tuổi Trẻ Online câu chuyện vận hành, tổ chức xe buýt ở thủ đô Seoul, Hàn Quốc.
Nhìn sang Seoul, Hàn Quốc sẽ thấy rõ một điều: xe buýt ở đó không còn là phương tiện công cộng theo nghĩa cũ nữa. Nó là một hệ sinh thái vận hành chính xác đến từng phút, trong một thành phố có mật độ giao thông thuộc hàng căng nhất châu Á.
Người nào từng đi Seoul rồi sẽ hiểu cảm giác này: không cần suy nghĩ nhiều, cứ bước ra đường là có cách đi.
Seoul hiện có hơn 400 tuyến xe buýt, phủ gần như toàn bộ thành phố và cả vùng lân cận. Không có chuyện khu này không có tuyến.
Quan trọng hơn, xe buýt ở đây không phải để "chữa cháy" cho metro, mà là một trục xương sống song song với tàu điện. Bạn bước xuống ga tàu, gần như chắc chắn sẽ có một tuyến buýt nối tiếp ngay. Hệ thống được thiết kế để dòng di chuyển của người dân không bị đứt đoạn, và đó mới là thứ giữ chân người dùng.
Một điểm rất đáng tham khảo là cách họ tổ chức tuyến. Ở Seoul, xe buýt được phân loại bằng màu sắc, nhìn là hiểu ngay chức năng. Tuyến xanh dương chạy trục chính xuyên thành phố, xanh lá gom khách từ khu dân cư ra trục lớn hoặc ga tàu, vàng chạy vòng trong trung tâm phục vụ mua sắm và du lịch, đỏ chạy liên vùng ra các tỉnh xung quanh, còn các tuyến mini thì hoạt động trong khu nhỏ như shuttle.
Nghe thì đơn giản, nhưng đây là kiểu thiết kế cực kỳ tư duy: giảm tối đa việc người dùng phải đọc - phải nghĩ - phải đoán.
Ngay cả cách đánh số tuyến cũng không làm cho có. Số xe buýt thể hiện logic di chuyển: số đầu là khu xuất phát, số tiếp theo là khu kết thúc. Dân địa phương chỉ cần nhìn số là hình dung được tuyến đi đâu. Đây là tư duy xây dựng hệ thống, chứ không phải đặt tên cho xong chuyện.
Cách vận hành cũng là thứ khiến nhiều người bất ngờ. Xe buýt Seoul không chạy theo giờ cố định kiểu 9h, 9h30 như nhiều nơi, mà chạy theo tần suất.
Giờ cao điểm thì 5-10 phút có một chuyến, giờ thấp điểm thì giãn ra. Người dân không cần nhớ giờ, chỉ cần ra trạm là kiểu gì cũng có xe trong vài phút. Toàn bộ xe đều được theo dõi bằng GPS, trung tâm điều phối sẽ can thiệp để giữ khoảng cách giữa các xe, tránh tình trạng dồn cục rồi mất hút.
Người dân có thể nhìn thấy xe mình cần đang ở đâu, bao lâu sẽ tới. Cảm giác không phải là chờ xe, mà là đang theo dõi một hệ thống chạy đúng như nó phải chạy.
Điểm đáng quan tâm nhất là làn đường riêng cho xe buýt nằm giữa đường. Không phải sát lề như thông thường, mà là nằm ở dải phân cách giữa. Xe buýt chạy tách khỏi dòng xe máy và ô tô, không bị cắt ngang, không bị kẹt xe, tốc độ ổn định, giờ đến gần như chính xác.
Mô hình này khá giống Bus Rapid Transit, nhưng được triển khai linh hoạt và hiệu quả hơn nhiều. Đây mới là thứ tạo ra khác biệt thật sự, chứ không phải khẩu hiệu hay chiến dịch ngắn hạn.
Về thanh toán, Seoul sử dụng thẻ T-money, chỉ cần một lần chạm là có thể đi xuyên toàn bộ hệ thống. Lên xe quẹt, xuống xe quẹt, trong một khoảng thời gian nhất định có thể chuyển tuyến giữa buýt và metro mà chi phí gần như không đáng kể. Họ không tính tiền theo từng chặng rời rạc, mà tính theo cả hành trình.
Chính từ cách làm này mới khuyến khích người dân sử dụng giao thông công cộng một cách tự nhiên, không bị cảm giác mỗi lần đổi xe là bị tính thêm tiền.
Mặc dù dân số đông, mật độ dân cao, nhưng Seoul làm rất tốt. Họ thiết kế hệ thống rõ ràng, ưu tiên trải nghiệm người dùng, quản lý bằng dữ liệu và giữ kỷ luật vận hành ở mức rất cao. Khi một hệ thống đủ tốt, người dân sẽ tự động thay đổi hành vi, không cần phải kêu gọi nhiều.
Còn với TP.HCM, miễn phí là một bước khởi đầu đáng ghi nhận. Nhưng nếu dừng ở đó thì chưa đủ. Nếu làm được như cách Seoul đã làm thì lúc đó xe buýt không chỉ là phương tiện, mà sẽ trở thành lựa chọn mặc định trong đời sống hằng ngày.
Thông tin với Tuổi Trẻ Online ngày 26-5, đại diện Cục Cảnh sát giao thông (Bộ Công an) cho biết nắng nóng gay gắt kéo dài những ngày qua khiến nhiệt độ mặt đường trên các tuyến cao tốc tăng cao.
Đáng chú ý, khi xe đi với tốc độ nhanh, ma sát lớn làm áp suất trong lốp giãn nở, đẩy nhanh nguy cơ nổ lốp, mất lái và gây tai nạn giao thông nghiêm trọng.
Để bảo đảm an toàn, Cục Cảnh sát giao thông khuyến cáo các đơn vị vận tải, chủ xe và tài xế thực hiện các biện pháp phòng ngừa.
"Trước khi xuất phát, tài xế cần thường xuyên kiểm tra kỹ lốp xe.
Đồng thời cần kiểm tra độ mòn, áp suất lốp để kịp thời phát hiện các dấu hiệu nứt, phồng hoặc lốp đã quá hạn sử dụng", đại diện Cục Cảnh sát giao thông nói.
Ngoài ra chủ xe tuyệt đối không sử dụng các loại lốp không bảo đảm chất lượng hoặc đã xuống cấp; cần chủ động thay thế những lốp xe bị hư hỏng để bảo đảm an toàn khi tham gia giao thông.
Bên cạnh việc kiểm tra phương tiện, Cục Cảnh sát giao thông cho rằng kỹ năng và ý thức của người lái xe đóng vai trò quyết định. Lực lượng chức năng đề nghị tài xế chủ động giảm tốc độ và giữ khoảng cách an toàn khi chạy trên các tuyến cao tốc trong điều kiện thời tiết khắc nghiệt.
Trong trường hợp phát hiện lốp xe có dấu hiệu bất thường, tài xế cần nhanh chóng đưa xe vào vị trí an toàn (làn dừng khẩn cấp) để kiểm tra, xử lý; tránh dừng, đỗ đột ngột giữa đường gây nguy hiểm cho các xe khác.
Tình huống giao thông: Khi xe tải đang vượt ôtô gắn camera hành trình, hai xe máy phía sau bám đuôi để vượt theo, một người lái xe máy đeo tai nghe, không đội mũ bảo hiểm, ngày 13/6 trên QL39A, đoạn qua xã Hưng Hà. Bất ngờ, một xe máy chở hai người lách sang bên phải xe tải để vượt lên nhưng phía lề đường có ôtô đang dừng đỗ. Không kịp xử lý, xe máy lao thẳng vào đuôi ôtô đang dừng, khiến hai người trên xe ngã xuống đường.
Cùng lúc, xe máy đi phía sau cán trúng một trong hai nạn nhân, làm người điều khiển mất lái và ngã về phía lề đường. Ôtô gắn camera hành trình cũng không kịp phanh, tiếp tục va chạm với người và xe máy trong vụ tai nạn đầu tiên.
Vụ tai nạn khiến hai người trên xe máy va chạm với xe đang dừng đỗ tử vong, người điều khiển xe máy trong vụ va chạm thứ hai bị thương.
Kỹ năng lái xe: Người điều khiển xe máy không bám đuôi xe lớn để vượt theo, bởi tầm nhìn bị che khuất và thời gian xử lý tình huống rất hạn chế. Việc lạng lách, vượt phải hoặc cố luồn lách qua các khoảng trống hẹp tiềm ẩn nguy cơ tai nạn cao. Đồng thời, người đi xe máy cần luôn đội mũ bảo hiểm đạt chuẩn và cài quai đúng cách để giảm thiểu chấn thương khi xảy ra va chạm.
Với các phương tiện dừng, đỗ bên đường, tài xế nên bật đèn cảnh báo nguy hiểm (hazard) và đặt cảnh báo từ xa nếu cần để các xe phía sau sớm nhận biết. Trong khi đó, người lái ôtô cần duy trì khoảng cách an toàn với xe phía trước, đặc biệt khi di chuyển phía sau xe tải hoặc xe khách, nhằm có đủ thời gian quan sát và phanh khi xuất hiện tình huống bất ngờ.
