Chính sách miễn phí xe buýt cho người dân TP.HCM dự kiến sẽ triển khai trong thời gian tới. Đây là một bước đi táo bạo, đáng hoan nghênh và rất nên làm. Nhưng muốn người dân bỏ xe cá nhân để đi xe buýt thì cần làm nhiều giải pháp đồng bộ, chất lượng của cả hệ thống.
Bạn đọc Lê Huy Khoa gửi đến Tuổi Trẻ Online câu chuyện vận hành, tổ chức xe buýt ở thủ đô Seoul, Hàn Quốc.
Nhìn sang Seoul, Hàn Quốc sẽ thấy rõ một điều: xe buýt ở đó không còn là phương tiện công cộng theo nghĩa cũ nữa. Nó là một hệ sinh thái vận hành chính xác đến từng phút, trong một thành phố có mật độ giao thông thuộc hàng căng nhất châu Á.
Người nào từng đi Seoul rồi sẽ hiểu cảm giác này: không cần suy nghĩ nhiều, cứ bước ra đường là có cách đi.
Seoul hiện có hơn 400 tuyến xe buýt, phủ gần như toàn bộ thành phố và cả vùng lân cận. Không có chuyện khu này không có tuyến.
Quan trọng hơn, xe buýt ở đây không phải để “chữa cháy” cho metro, mà là một trục xương sống song song với tàu điện. Bạn bước xuống ga tàu, gần như chắc chắn sẽ có một tuyến buýt nối tiếp ngay. Hệ thống được thiết kế để dòng di chuyển của người dân không bị đứt đoạn, và đó mới là thứ giữ chân người dùng.
Một điểm rất đáng tham khảo là cách họ tổ chức tuyến. Ở Seoul, xe buýt được phân loại bằng màu sắc, nhìn là hiểu ngay chức năng. Tuyến xanh dương chạy trục chính xuyên thành phố, xanh lá gom khách từ khu dân cư ra trục lớn hoặc ga tàu, vàng chạy vòng trong trung tâm phục vụ mua sắm và du lịch, đỏ chạy liên vùng ra các tỉnh xung quanh, còn các tuyến mini thì hoạt động trong khu nhỏ như shuttle.
Nghe thì đơn giản, nhưng đây là kiểu thiết kế cực kỳ tư duy: giảm tối đa việc người dùng phải đọc – phải nghĩ – phải đoán.
Ngay cả cách đánh số tuyến cũng không làm cho có. Số xe buýt thể hiện logic di chuyển: số đầu là khu xuất phát, số tiếp theo là khu kết thúc. Dân địa phương chỉ cần nhìn số là hình dung được tuyến đi đâu. Đây là tư duy xây dựng hệ thống, chứ không phải đặt tên cho xong chuyện.
Cách vận hành cũng là thứ khiến nhiều người bất ngờ. Xe buýt Seoul không chạy theo giờ cố định kiểu 9h, 9h30 như nhiều nơi, mà chạy theo tần suất.
Giờ cao điểm thì 5-10 phút có một chuyến, giờ thấp điểm thì giãn ra. Người dân không cần nhớ giờ, chỉ cần ra trạm là kiểu gì cũng có xe trong vài phút. Toàn bộ xe đều được theo dõi bằng GPS, trung tâm điều phối sẽ can thiệp để giữ khoảng cách giữa các xe, tránh tình trạng dồn cục rồi mất hút.
Người dân có thể nhìn thấy xe mình cần đang ở đâu, bao lâu sẽ tới. Cảm giác không phải là chờ xe, mà là đang theo dõi một hệ thống chạy đúng như nó phải chạy.
Điểm đáng quan tâm nhất là làn đường riêng cho xe buýt nằm giữa đường. Không phải sát lề như thông thường, mà là nằm ở dải phân cách giữa. Xe buýt chạy tách khỏi dòng xe máy và ô tô, không bị cắt ngang, không bị kẹt xe, tốc độ ổn định, giờ đến gần như chính xác.
Mô hình này khá giống Bus Rapid Transit, nhưng được triển khai linh hoạt và hiệu quả hơn nhiều. Đây mới là thứ tạo ra khác biệt thật sự, chứ không phải khẩu hiệu hay chiến dịch ngắn hạn.
Về thanh toán, Seoul sử dụng thẻ T-money, chỉ cần một lần chạm là có thể đi xuyên toàn bộ hệ thống. Lên xe quẹt, xuống xe quẹt, trong một khoảng thời gian nhất định có thể chuyển tuyến giữa buýt và metro mà chi phí gần như không đáng kể. Họ không tính tiền theo từng chặng rời rạc, mà tính theo cả hành trình.
Chính từ cách làm này mới khuyến khích người dân sử dụng giao thông công cộng một cách tự nhiên, không bị cảm giác mỗi lần đổi xe là bị tính thêm tiền.
Mặc dù dân số đông, mật độ dân cao, nhưng Seoul làm rất tốt. Họ thiết kế hệ thống rõ ràng, ưu tiên trải nghiệm người dùng, quản lý bằng dữ liệu và giữ kỷ luật vận hành ở mức rất cao. Khi một hệ thống đủ tốt, người dân sẽ tự động thay đổi hành vi, không cần phải kêu gọi nhiều.
Còn với TP.HCM, miễn phí là một bước khởi đầu đáng ghi nhận. Nhưng nếu dừng ở đó thì chưa đủ. Nếu làm được như cách Seoul đã làm thì lúc đó xe buýt không chỉ là phương tiện, mà sẽ trở thành lựa chọn mặc định trong đời sống hằng ngày.
Chính quyền hạt Montgomery (bang Maryland, Mỹ) vừa triển khai loạt camera bắn tốc độ di động thế hệ mới với ngoại hình khác thường, khiến nhiều người liên tưởng đến mẫu xe điện Tesla Cybertruck.
Theo Carscoops, 6 thiết bị đầu tiên đã được đưa vào hoạt động dưới dạng các rơ moóc cỡ lớn, mang thiết kế góc cạnh, thân màu bạc và dáng thấp bè. Người dân địa phương nhanh chóng đặt biệt danh cho chúng là “camera Cybertruck” vì ngoại hình giống một phương tiện bọc thép thu nhỏ hơn là thiết bị giao thông.
Các thiết bị này do Công ty Vitronic (Đức) sản xuất, có tên chính thức là Poliscan Enforcement Trailer. Điểm đáng chú ý là phần kính phía trước được chế tạo theo tiêu chuẩn chống đạn. Đại diện chính quyền quận cho biết quyết định này được đưa ra sau khi các camera trước đây từng bị phá hoại.
Nhà sản xuất cũng khẳng định thiết bị được thiết kế với khả năng bảo vệ tối ưu trước các hành vi phá hoại, cho phép hoạt động bền bỉ trong nhiều điều kiện khác nhau.
Không chỉ thay đổi về thiết kế, hệ thống mới còn nâng cấp mạnh về cách vận hành. Khác với các camera di động trước đây cần xe chuyên dụng và nhân viên túc trực, các rơ moóc mới có thể hoạt động hoàn toàn độc lập. Lực lượng chức năng có thể giám sát từ xa, linh hoạt di chuyển và triển khai tại các tuyến đường có nguy cơ tai nạn cao.
Đây là một phần trong kế hoạch mở rộng giám sát giao thông quy mô lớn tại địa phương. Tổng cộng, hạt Montgomery dự kiến bổ sung 140 camera tốc độ, bao gồm 96 thiết bị di động nhỏ hơn và 38 camera cố định tại khu vực trường học. Ngoài ra, 76 camera đèn đỏ cũng sẽ được lắp đặt thêm.
Về mức xử phạt, quy định hiện hành vẫn được giữ nguyên. Người lái xe vượt quá tốc độ cho phép từ 19 - 24km/h sẽ bị phạt 40 USD (1,1 triệu đồng). Nếu vượt quá 64km/h, mức phạt tăng lên 425 USD (11,2 triệu đồng). Đáng chú ý, trong các khu vực thi công, mức phạt tối đa có thể lên tới 1.000 USD (26,3 triệu đồng).
Việc triển khai các thiết bị mới được kỳ vọng giúp nâng cao hiệu quả kiểm soát tốc độ, đặc biệt tại những khu vực thường xuyên xảy ra vi phạm và tai nạn giao thông.
Danh tiếng “xe Nhật bền bỉ” của Toyota từ lâu đã trở thành biểu tượng trong ngành ô tô. Tuy nhiên trường hợp của một chiếc Toyota Camry đời 2009 tại Mỹ vừa khiến nhiều người bất ngờ.
Lý do là có sự khác biệt rất lớn giữa một chiếc xe vận hành ổn định tới mốc 160.000km và một chiếc xe phải “sống chung” với lỗi kỹ thuật từ nhà máy trong quãng đường gấp ba lần như vậy mà vẫn chưa chịu “chết”.
Thợ sửa xe nổi tiếng trên YouTube The Car Care Nut đã tháo rời động cơ của một chiếc Toyota Camry 2009 với quãng đường đã chạy hơn 305.000 dặm (khoảng 491.000km). Những gì ông phát hiện bên trong cho thấy chiếc xe đáng lẽ đã phải “ra đi” từ rất lâu trước khi đạt tới con số này.
Động cơ 4 xy lanh 2AZ-FE của Toyota, được trang bị trên Camry từ năm 2002 trở đi, đã xuất xưởng vào năm 2007 với bộ vòng găng piston có lực ép thấp. Đây là một lỗi khó nhận biết mà Toyota từng cố gắng xử lý thông qua một đợt triệu hồi, nhưng chủ xe này đã bỏ lỡ.
Lỗi này khiến dầu lọt vào buồng đốt theo thời gian, gây hiện tượng hao dầu nghiêm trọng. Sau nhiều năm vận hành, động cơ bắt đầu tiêu thụ dầu ở mức đáng báo động: gần 1 lít dầu sau khoảng 240km di chuyển. Với phần lớn động cơ khác, tình trạng này thường dẫn tới bó máy hoặc hư hỏng nặng.
Tuy nhiên chiếc Toyota Camry vẫn tiếp tục vận hành bình thường cho đến khi đạt gần nửa triệu km.
Khi tháo rời động cơ để kiểm tra, người thợ phát hiện thành xy lanh đã bị mài nhẵn hoàn toàn do ma sát kéo dài trong điều kiện thiếu dầu bôi trơn. Các vòng piston bị kẹt cứng vì cặn bám.
Dù vậy nhiều chi tiết quan trọng bên trong động cơ lại còn khá tốt. Trục khuỷu hầu như không có vết xước đáng kể, bạc thanh truyền chỉ mòn nhẹ, trong khi trục cam và nắp quy lát vẫn hoạt động ổn định.
Chủ nhân chiếc xe cho biết ông từng lái từ bang Illinois tới Florida chỉ để mua một trong những chiếc Camry số sàn cuối cùng bán tại Mỹ vào năm 2009.
Người này lưu giữ đầy đủ lịch sử sử dụng xe. Tổng chi phí sở hữu và vận hành sau hơn 491.000km vào khoảng 67.000 USD (1,77 tỉ đồng), trong đó chi phí nhiên liệu chiếm gần một nửa.
Để tiếp tục sử dụng xe, chủ xe đã chi hơn 5.000 USD (132.000km) nhằm thay cụm thân máy mới của Toyota cùng piston cải tiến và tiền công sửa chữa.
Theo đánh giá của chủ xe, với mức tiêu hao nhiên liệu vẫn ở khoảng 7,8 lít/100km và khả năng vận hành ổn định, việc tiếp tục sử dụng chiếc Camry thêm nhiều năm nữa vẫn là lựa chọn hợp lý.
Ngày 26-5, Bộ Công Thương đã cung cấp thông tin phản hồi của hai hiệp hội gồm Hiệp hội Các nhà sản xuất xe máy Việt Nam (VAMM) và Hiệp hội Các nhà sản xuất ô tô Việt Nam (VAMA) về phương tiện tương thích với xăng sinh học E10.
Theo đó, các thành viên của VAMM gồm 5 hãng xe là Honda, Yamaha, Piaggio, SYM, Suzuki cho biết cơ bản các đời xe đều tương thích với xăng sinh học E10 và không phải thay đổi về mặt kỹ thuật.
Riêng với Hãng xe Suzuki, các đời xe đều tương thích và không thay đổi về mặt kỹ thuật, trừ các đời xe: Viva 110, Smash, Smash Revo, Shogun, Amity, AN125, GN125, Hayate, EN150, UA125, GD110.
VAMM bày tỏ hoàn toàn đồng ý với định hướng mở rộng sử dụng xăng E10, song cần lưu ý việc xăng sử dụng cho phương tiện giao thông phải có chất lượng đảm bảo tiêu chuẩn tương ứng với tiêu chuẩn khí thải của phương tiện.
Bởi từ năm 2017, các loại xe mô tô hai bánh sản xuất, lắp ráp và nhập khẩu mới phải áp dụng tiêu chuẩn khí thải mức III, và từ ngày 1-7-2026 phải áp dụng mức IV. Do đó, VAMM đề xuất phối trộn xăng E10 có tiêu chuẩn phù hợp với lộ trình tiêu chuẩn khí thải của xe máy để đảm bảo hiệu quả vận hành cho xe.
Trong khi đó, Hiệp hội Các nhà sản xuất ô tô Việt Nam (VAMA) cho hay theo đánh giá sơ bộ, các mẫu xe đang sản xuất ở thời điểm hiện tại đều tương thích với xăng E10. Tuy nhiên, VAMA có những quan ngại về các mẫu xe sản xuất trong quá khứ, khi xăng E10 chưa phổ biến và các mẫu xe này vốn không được thiết kế để tương thích với xăng E10, có thể gặp các vấn đề về vận hành khi sử dụng xăng E10.
Trong đó, thông tin từ một hãng thành viên của VAMA cho hay mẫu ô tô tải hạng nhẹ của hãng được sản xuất từ năm 1996 nên chưa tương thích với xăng E10. Mẫu xe này đã dừng sản xuất năm 2023 và tính tới nay số lượng mẫu xe này được bán ra thị trường là hơn 60.000 xe.
Ngoài ra một số hãng khác hiện đang tiến hành rà soát lại toàn bộ các mẫu xe đã lưu hành trong quá khứ để tổng hợp số lượng cũng như đánh giá tác động của nhiên liệu E10 với hoạt động của các xe này.
Qua rà soát, các hãng đều có nhận định chung là đối với các mẫu xe sản xuất trước năm 2006, sẽ có một số mẫu xe không tương thích với xăng E10.
VAMA cho hay ủng hộ chủ trương mở rộng bán xăng sinh học E10 RON95 của Chính phủ để giảm thiểu ô nhiễm môi trường. Tuy nhiên tại thời điểm góp ý vào tháng 8-2025, VAMA cho rằng việc ngay lập tức bán 100% xăng E10 trên thị trường sẽ ảnh hưởng tới người dân đang sở hữu dòng xe cũ không tương thích với xăng E10.
Vì vậy hiệp hội này đề xuất bán song song xăng E10 với xăng khoáng, cũng như đẩy mạnh tuyên truyền để người dân có xe tương thích chủ động chuyển đổi sang sử dụng xăng sinh học E10.
Cùng đó, VAMA cũng đề xuất kiểm soát chặt chẽ chất lượng xăng E10 trong tất cả các khâu: Từ phối trộn, tồn trữ, vận chuyển, phân phối. Việc sử dụng xăng E10 RON95 cần có mức tiêu chuẩn khí thải tối thiểu là Euro IV để thực hiện theo yêu cầu của Thủ tướng Chính phủ là áp dụng mức này từ ngày 1-1-2017 và áp dụng mức 5 từ ngày 1-1-2022 với xe ô tô sản xuất, lắp ráp và nhập khẩu mới.
Cũng bởi, việc sử dụng xăng E10 RON95 có mức tiêu chuẩn Euro thấp hơn Euro 4 sẽ không tương thích với các sản phẩm ô tô sản xuất, lắp ráp, nhập khẩu mới, ảnh hưởng tới hoạt động của động cơ xe, độ bền và khí thải.
Theo Bộ Công Thương, xăng sinh học E5 được phân phối trên toàn quốc từ tháng 1-2018 và sau đó thực hiện thử nghiệm, phân phối xăng E10 từ tháng 8-2025 ở một số địa phương. Đến nay, Bộ Công Thương và các doanh nghiệp phân phối xăng dầu chưa ghi nhận được khiếu nại chính thức nào về chất lượng xăng sinh học E5, E10 hay các tác động tiêu cực đến hiệu suất hoạt động, tuổi thọ của động cơ từ phía người sử dụng.
