Ngày 14.7, tại Trường đại học Kinh tế, Đại học Huế đã diễn ra Hội nghị thường niên các Nhà kinh tế Việt Nam lần thứ 17 (VEAM 2026) với sự tham gia của đông đảo nhà khoa học trong nước, quốc tế.
Năm nay, ban tổ chức nhận được 209 bài nghiên cứu gửi tham dự, trong đó có 145 bài được lựa chọn trình bày sau quá trình xem xét và phản biện khoa học.
VEAM 2026 quy tụ đại biểu đến từ 87 trường đại học, viện nghiên cứu và tổ chức trong nước, quốc tế gồm 41 trường đại học Việt Nam, 37 trường đại học quốc tế, 6 tổ chức quốc tế, 3 viện nghiên cứu trong nước. Các tác giả tham dự đến từ Pháp, Vương quốc Anh, Mỹ, Nhật Bản, Úc, Ấn Độ, Việt Nam và nhiều quốc gia khác.
Các bài trình bày tại hội nghị mang đến những góc nhìn chuyên sâu, kết nối giữa lý luận, bằng chứng thực nghiệm và các vấn đề phát triển đang được quốc tế quan tâm.
Chia sẻ với PV Thanh Niên sau phần trình bày tham luận, GS Phạm Thị Kim Cương (Đại học Paris Nanterre, Pháp) đã đưa ra những nhận định quan trọng cho tiến trình phát triển của Việt Nam.
Theo GS Phạm Thị Kim Cương, Việt Nam đang ở trong một giai đoạn phát triển mới đầy hứa hẹn, nổi bật với các chính sách thúc đẩy đổi mới sáng tạo, tăng trưởng và vai trò định hướng đúng đắn của Nhà nước. Tuy nhiên, để hướng tới sự phát triển toàn diện, chuyên gia này khuyến nghị Việt Nam cần đặc biệt lưu tâm đến chỉ số hài lòng cùng các yếu tố môi trường và bình đẳng xã hội.
Chỉ số hài lòng cuộc sống (life satisfaction) hay là mức độ hạnh phúc (subjective well-being) là những thước đo được sử dụng rộng rãi trong kinh tế học và khoa học xã hội để đánh giá mức độ hài lòng của con người đối với cuộc sống của mình.
Khác với chỉ số hài lòng của khách hàng (Customer Satisfaction Score – CSAT) vốn đo lường sự hài lòng của người tiêu dùng đối với một sản phẩm, dịch vụ hoặc một trải nghiệm cụ thể, life satisfaction phản ánh đánh giá tổng thể của mỗi cá nhân về cuộc sống của mình, bao gồm các khía cạnh như thu nhập, việc làm, sức khỏe, các mối quan hệ xã hội, môi trường sống và mức độ cân bằng giữa công việc và cuộc sống…
Theo GS Phạm Thị Kim Cương, ngày nay, các chỉ số về hạnh phúc và sự hài lòng cuộc sống ngày càng được nhiều quốc gia, tổ chức quốc tế sử dụng như những thước đo bổ sung cho GDP nhằm đánh giá chất lượng phát triển và hiệu quả của các chính sách công.
GS Phạm Thị Kim Cương sinh ra và lớn lên ở Huế, tốt nghiệp Trường THPT chuyên Quốc học Huế, sau đó nhận được học bổng của Chính phủ Pháp, bảo vệ thành công học vị tiến sĩ kinh tế học năm 2004 và tiến sĩ khoa học tại Đại học Strasbourg (Pháp) năm 2017. Bà hiện là giáo sư tại Đại học Paris Nanterre (Pháp), lĩnh vực nghiên cứu chuyên sâu là kinh tế công, kinh tế học hành vi và kinh tế học phát triển.
Trong hành trình học thuật của mình, bà đã công bố nhiều công trình nghiên cứu có giá trị trên các tạp chí kinh tế quốc tế uy tín và có những đóng góp quan trọng cho lĩnh vực kinh tế học. Bên cạnh hoạt động nghiên cứu, bà thường xuyên tham gia các hội thảo, diễn đàn khoa học quốc tế, chia sẻ chuyên môn và phân tích các vấn đề về kinh tế vĩ mô, hành vi tiêu dùng, phát triển bền vững và các thách thức kinh tế đương đại.
Là chuyên gia kinh tế học uy tín, nữ giáo sư gốc Việt đánh giá cao định hướng chính sách hiện tại của Chính phủ Việt Nam.
Phiên toàn thể của VEAM 2026 còn có sự góp mặt của các diễn giả danh tiếng như GS Maria-Giuseppina Bruna (Trường Kinh doanh IPAG, Pháp) và GS Bob Baulch (Đại học RMIT Việt Nam). Những bài trình bày đã mang lại góc nhìn chuyên sâu, kết nối chặt chẽ giữa lý thuyết hệ thống, bằng chứng thực nghiệm với thực tiễn phát triển của Việt Nam và thế giới.
VEAM 2026 gồm các phiên toàn thể, 25 phiên thảo luận song song và nhiều hoạt động kết nối. Nội dung thảo luận bao phủ nhiều lĩnh vực thời sự như kinh tế phát triển, tài chính, môi trường, chuỗi giá trị toàn cầu, đổi mới sáng tạo, trí tuệ nhân tạo (AI), chuyển đổi số và phát triển bền vững.
Hội nghị đặc biệt dành sự quan tâm đến các yếu tố mới đang tác động mạnh mẽ đến kinh tế – xã hội. Các chủ đề về AI và chuyển đổi số được mổ xẻ dưới nhiều lăng kính, từ năng suất lao động, chất lượng nguồn nhân lực đến năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp và quản trị công. Đồng thời, các nghiên cứu về chuỗi giá trị toàn cầu, tài chính vĩ mô và môi trường đã cung cấp những luận cứ khoa học vững chắc để Việt Nam nhận diện thách thức, tận dụng cơ hội và xây dựng các giải pháp chính sách phù hợp trong tương lai.
Phát biểu tại hội nghị, PGS-TS Trương Tấn Quân, Hiệu trưởng Trường đại học Kinh tế, Đại học Huế, cho rằng sự đa dạng về chủ đề cho thấy VEAM không chỉ là nơi trao đổi các kết quả nghiên cứu chuyên ngành mà còn là diễn đàn thảo luận liên ngành về những động lực phát triển mới. Các công trình được giới thiệu tại VEAM 2026 phản ánh nhiều cách tiếp cận, phương pháp và bằng chứng thực nghiệm mới, qua đó đóng góp thêm cơ sở khoa học cho việc nhận diện những cơ hội và thách thức phát triển trong bối cảnh kinh tế toàn cầu có nhiều biến động.
Năm nay, lịch thi vào lớp 10 của Cần Thơ bắt đầu từ ngày 28-6 đến 1-7, với 3 môn thi bắt buộc là: toán, ngữ văn và ngoại ngữ (tiếng Anh hoặc tiếng Pháp), ngày cuối thí sinh sẽ thi môn chuyên vào các trường chuyên trên địa bàn.
Theo Sở Giáo dục và Đào tạo TP Cần Thơ, hiện nay các trường đã hoàn thành công tác ôn tập cho học sinh. Năm nay là năm đầu sau thực hiện sáp nhập địa giới hành chính, số học sinh tốt nghiệp THCS khá đông, với 45.231 học sinh đăng ký tuyển sinh vào lớp 10. Vì vậy, kế hoạch tuyển sinh vào lớp 10 có nhiều thay đổi: mỗi học sinh được đăng ký 4 nguyện vọng, việc điều chỉnh nguyện vọng 3, 4 của thí sinh cũng được thực hiện trên phần mềm sau khi Hội đồng tuyển sinh công bố nguyện vọng 2.
Đặc biệt năm nay cũng là năm đầu tiên tuyển sinh bằng hai hình thức: thi tuyển và xét tuyển. TP Cần Thơ có 59 trường THPT thực hiện thi tuyển và 32 trường thực hiện xét tuyển.
Theo ông Danh Hoàng Nguyên - Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo TP Cần Thơ, năm nay chỉ tiêu tuyển sinh của các trường thi tuyển là 23.120 học sinh và các trường xét tuyển có chỉ tiêu 9.184 học sinh. Như vậy sẽ có khoảng 12.000 học sinh không trúng tuyển vào các trường THPT công lập.
Theo Sở Giáo dục và Đào tạo TP Cần Thơ, thực hiện công tác phân luồng sau THCS, bên cạnh học sinh được tuyển vào lớp 10 các trường THPT công lập, các học sinh không trúng tuyển sẽ vào học các trường ngoài công lập, cơ sở giáo dục thường xuyên; còn khoảng 20% học sinh chọn những hướng đi khác như giáo dục nghề nghiệp… phù hợp với năng lực.
Cũng theo lãnh đạo Sở Giáo dục và Đào tạo TP Cần Thơ, Đề án tuyển sinh vào lớp 10 năm nay dựa trên cơ sở kế thừa những ưu điểm trong công tác tuyển sinh của ba địa phương trước đây: TP Cần Thơ, Hậu Giang và Sóc Trăng.
Các trường lựa chọn phương thức xét tuyển chủ yếu là ở vùng xa, còn gặp nhiều khó khăn, nơi có số lượng học sinh tốt nghiệp THCS trên địa bàn không chênh lệch nhiều so với chỉ tiêu tuyển sinh lớp 10. Trường tổ chức thi tuyển phần lớn ở địa bàn thuận lợi, đông dân cư và có số lượng thí sinh dự tuyển nhiều... việc tổ chức thi tuyển sẽ đảm bảo sự tuyển chọn công bằng cho các em.
Trưa 26-4, Đại học Quốc gia TP.HCM đã công bố thông tin về đăng ký thi đánh giá năng lực đợt 2 năm 2026 với hơn 170.000 thí sinh. Quy mô mở rộng, số lượng thí sinh tiếp tục tăng cho thấy sức hút ngày càng lớn của phương thức tuyển sinh này.
Tính đến hạn cuối đăng ký ngày 25-4, kỳ thi đánh giá năng lực đợt 2 năm 2026 do Đại học Quốc gia TP.HCM tổ chức có 172.622 thí sinh đăng ký, trong đó 169.935 thí sinh đã hoàn tất đóng lệ phí.
Trong số này, 109.957 thí sinh đã tham dự đợt 1 và 59.978 thí sinh chỉ đăng ký dự thi đợt 2. So với đợt 2 năm 2025 (97.387 thí sinh), số lượng đăng ký năm nay tăng 77,25%, phản ánh mức độ quan tâm ngày càng lớn từ thí sinh và các cơ sở giáo dục đại học.
Theo kế hoạch ban đầu, đợt 2 sẽ diễn ra ngày 24-5 tại các điểm thi thuộc 9 tỉnh, thành phố gồm: Huế, Gia Lai, Đắk Lắk, Khánh Hòa, Lâm Đồng, TP.HCM, Đồng Nai, Đồng Tháp và An Giang.
Tuy nhiên trước tình hình thí sinh đăng ký dự thi đợt 2 tăng đột biến, Đại học Quốc gia TP.HCM đã phối hợp với các cơ sở giáo dục đại học và cao đẳng bổ sung thêm các điểm thi tại tất cả các địa phương đã tổ chức thi ở đợt 1; qua đó nâng tổng số địa phương tổ chức thi đợt 2 năm 2026 lên 15 tỉnh, thành phố (sau sáp nhập).
Việc mở rộng địa điểm thi không chỉ tạo điều kiện thuận lợi cho thí sinh, mà còn thể hiện sự chủ động, linh hoạt trong công tác tổ chức kỳ thi quy mô lớn, hướng đến phục vụ người học ngày càng tốt hơn.
Đại học Quốc gia TP.HCM lưu ý thí sinh được phép điều chỉnh địa điểm dự thi và hoàn tất thanh toán lệ phí thi đến hết ngày mai (27-4).
Đại học Quốc gia sẽ gửi email thông báo đến các thí sinh thuộc khu vực được bổ sung điểm thi để lựa chọn lại địa điểm phù hợp. Thí sinh cần kiểm tra, cập nhật chính xác thông tin cá nhân để tránh phát sinh vướng mắc trong quá trình dự thi.
Đại học Quốc gia đang phối hợp với các trường đối tác, địa phương và các bên liên quan để chuẩn bị cơ sở vật chất, nhân sự, bảo đảm kỳ thi diễn ra an toàn, nghiêm túc và đúng quy chế.
Đợt 1 của kỳ thi đã diễn ra ngày 5-4, với 133.489 thí sinh tham gia, đạt tỉ lệ dự thi 98,33% so với số đăng ký. Bước sang đợt 2, lượng thí sinh tiếp tục tăng, cho thấy sức hút ổn định của phương thức xét tuyển này.
Sau 8 năm triển khai (2018-2025), kỳ thi đánh giá năng lực Đại học Quốc gia TP.HCM dần khẳng định vai trò là một kênh tuyển sinh quan trọng. Hiện có hơn 110 cơ sở giáo dục đại học sử dụng kết quả kỳ thi để xét tuyển.
Điều này cho thấy vấn đề không nằm ở thiện chí quản lý mà nằm ở tư duy lập quy vẫn chưa tìm ra đáp án của bài toán dạy thêm.
Vấn đề cốt lõi không phải là cấm hay cho phép dạy thêm. Điều 11 luật Nhà giáo 2025 xác lập nguyên tắc rõ ràng khi quy định nhà giáo không được ép buộc người học tham gia học thêm dưới mọi hình thức, không được ép buộc người học nộp các khoản tiền hoặc hiện vật ngoài quy định của pháp luật và không được lợi dụng chức danh nhà giáo để thực hiện hành vi vi phạm pháp luật. Luật không cấm dạy thêm mà cấm hành vi trục lợi và ép buộc. Đây là quan điểm đúng đắn. Nhưng từ nguyên tắc luật đến thực tế triển khai thì khoảng cách vẫn còn rất xa.
Thông tư 29 quy định giáo viên đang dạy học tại các nhà trường không được dạy thêm ngoài nhà trường có thu tiền đối với học sinh mà giáo viên đó đang được phân công dạy theo kế hoạch giáo dục của nhà trường. Quy định nghe hợp lý nhưng trên thực tế đã sinh ra một biến tướng phổ biến mà chính dự thảo sửa đổi cũng chưa có giải pháp. Đó là hiện tượng "dạy thêm chéo cánh" khi giáo viên trong cùng trường hoặc nhiều trường liên kết, đổi chéo học sinh để dạy thêm tại các trung tâm bên ngoài. Cách làm này giúp giáo viên né quy định không dạy thêm chính học sinh của mình nhưng về bản chất, áp lực lên phụ huynh và học sinh không hề giảm. Học sinh vẫn phải đi học thêm chỉ khác là với thầy cô khác, tại một địa điểm khác với chi phí thậm chí cao hơn.
Bất cập đầu tiên nằm ở cơ chế tài chính. Thông tư 29 quy định dạy thêm trong nhà trường chỉ được tổ chức cho 3 nhóm đối tượng và không được thu tiền. Ba nhóm đó gồm học sinh có kết quả môn học cuối kỳ liền kề ở mức chưa đạt, học sinh được chọn bồi dưỡng giỏi và học sinh lớp cuối cấp tự nguyện đăng ký ôn thi. Kinh phí tổ chức do ngân sách nhà nước chi trả.
Quy định này nghe rất nhân văn nhưng đặt ra câu hỏi thực tế. Khi ngân sách không đủ bù đắp, giáo viên vẫn phải dạy thêm miễn phí trong trường nhưng không có thù lao xứng đáng. Một chính sách buộc giáo viên làm thêm mà không trả công tương xứng. Trong khi cánh cửa dạy thêm ngoài trường lại mở sẵn, tất yếu sẽ đẩy nhu cầu ra ngoài xã hội, nơi chi phí cao hơn và ít được kiểm soát hơn.
Bất cập thứ hai nằm ở quyền lực mềm của giáo viên mà hệ thống quy định hiện hành chưa đề cập tới. Dù luật Nhà giáo cấm ép buộc học sinh tham gia học thêm dưới mọi hình thức nhưng ranh giới giữa "gợi ý" và "ép buộc" trong thực tế rất mờ nhạt.
Một giáo viên không cần nói thẳng, chỉ cần cho điểm thấp hơn kỳ vọng, cắt xén nội dung chính khóa hoặc đơn giản là tạo ra bầu không khí rằng ai không học thêm sẽ thua thiệt. Phụ huynh dù biết rõ tình hình vẫn buộc phải cho con đi học thêm để "giữ hòa khí" với thầy cô.
Dự thảo sửa đổi Thông tư 29 đã bổ sung yêu cầu giáo viên phải báo cáo mối quan hệ với chủ thể đứng tên đăng ký kinh doanh cơ sở dạy thêm và cấm giáo viên trực tiếp hoặc gián tiếp tham gia điều hành, chi phối hoạt động tổ chức dạy thêm gây xung đột lợi ích. Nhưng quy định này đặt gánh nặng chứng minh lên hệ thống quản lý mà thiếu công cụ giám sát thực tế.
Bất cập thứ ba là khoảng trống về minh bạch tài chính. Hoạt động dạy thêm ngoài nhà trường được xếp vào loại hình kinh doanh, phải đăng ký kinh doanh và công khai mức thu. Nhưng trên thực tế việc công khai này mang tính hình thức. Không có cơ chế kiểm tra doanh thu thực tế, không có nghĩa vụ báo cáo tài chính định kỳ và đặc biệt là không có quy định về trần mức thu. Khi cánh cửa dạy thêm trong trường đóng lại thì thị trường dạy thêm ngoài trường lập tức mở rộng.
Từ góc độ pháp lý, nhận thấy hệ thống quy định về dạy thêm hiện nay đang mắc một lỗi cấu trúc căn bản. Thay vì xây dựng hành lang pháp lý để quản lý một hoạt động có nhu cầu thực, các văn bản lại thiên về cấm đoán và quản lý hành chính. Kết quả là nhu cầu không giảm, chỉ chuyển hướng sang thị trường phi chính thức.
Để giải quyết thực chất, cần ít nhất ba thay đổi mang tính cấu trúc.
Thứ nhất, cần cho phép tổ chức dạy thêm có thu tiền trong nhà trường với điều kiện công khai, minh bạch. Mọi khoản thu phải qua bộ phận tài vụ của trường, có biên lai và báo cáo tài chính công khai. Giáo viên không được trực tiếp thu tiền từ học sinh hoặc phụ huynh. Mức thu cần được UBND tỉnh quy định khung giá phù hợp với từng địa phương, tránh tình trạng mạnh ai nấy thu như ở thị trường dạy thêm bên ngoài hiện nay.
Thứ hai, cần thiết lập cơ chế giám sát thực chất quyền lợi học sinh. Thay vì chỉ dựa vào "đơn tự nguyện" theo hình thức thì cần quy định nhà trường phải tổ chức khảo sát ẩn danh định kỳ từ học sinh và phụ huynh về hoạt động dạy thêm. Kết quả khảo sát phải được công khai trên cổng thông tin của trường và gửi về sở GD-ĐT. Hiện nay Sở GD-ĐT TP.HCM đã triển khai cổng thông tin quản lý dạy thêm học thêm tại địa chỉ dtht.hcm.edu.vn. Đây là bước đi đúng hướng cần nhân rộng.
Thứ ba, cần tách bạch rõ trách nhiệm giữa hiệu trưởng, giáo viên và cơ quan quản lý. Dự thảo sửa đổi Thông tư 29 trao cho hiệu trưởng quyền chủ động và trách nhiệm giải trình. Nhưng nếu hiệu trưởng vừa quản lý vừa tổ chức dạy thêm mà không có cơ chế kiểm tra chéo từ bên ngoài, nguy cơ "lợi ích nhóm" giữa ban giám hiệu và giáo viên vẫn tồn tại. Cần quy định UBND cấp xã, nơi đã được phân quyền quản lý dạy thêm từ 1.7.2025 theo Thông tư 10/2025/TT-BGDĐT, phải thực hiện kiểm tra định kỳ và đột xuất, không chờ phản ánh mới xử lý.
Dạy thêm không phải là tội lỗi. Nhu cầu học thêm, dạy thêm là có thật nhưng khi nhu cầu chính đáng không có lối đi hợp pháp thì nó buộc phải tìm đường vòng. Và trên con đường vòng đó "lợi ích nhóm" sẽ luôn tìm được chỗ đứng. Chỉ khi nào pháp luật thừa nhận dạy thêm như một hoạt động bình thường cần được quản lý chứ không phải một hành vi cần được ngăn cấm, khi đó mới có thể xây dựng một hệ thống minh bạch, công bằng và thực sự bảo vệ quyền lợi của học sinh.
