Trước kia, tôi từng nghĩ, sau này có cháu nội thì mình sẽ là người bế bồng, chăm nom để đỡ đần con cái. Đó dường như là điều rất nhiều người ở thế hệ tôi mặc nhiên xem là trách nhiệm. Nhưng đến khi con trai lập gia đình, sinh con, tôi lại là người chủ động nói với các con: “Thà bỏ khoảng 10 triệu đồng mỗi tháng thuê giúp việc, chứ mẹ không nhận trông cháu”.
Nhiều người nghe xong bảo tôi ích kỷ. Có người còn nói tôi không thương con, không thương cháu. Thực ra, chỉ người trong cuộc mới hiểu, quyết định ấy không hề xuất phát từ sự vô trách nhiệm hay thiếu tình cảm. Ngược lại, vì thương con, thương cháu nên tôi mới tính kỹ như vậy.
Tôi biết chăm một đứa trẻ vất vả đến mức nào? Thức đêm, bế ẵm, cho ăn, thay tã… tất cả đều tốn sức. Nhưng nếu chỉ có chuyện vất vả thì tôi vẫn có thể cố gắng được. Điều khiến tôi ngần ngại nhất lại là khoảng cách trong cách nuôi dạy con giữa hai thế hệ.
Thời chúng tôi nuôi con khác bây giờ rất nhiều. Ngày xưa, trẻ khóc thì bế, ăn thì cố đút cho hết bát, lớn lên chủ yếu nhờ kinh nghiệm ông bà truyền lại. Còn bây giờ, mọi thứ đều có sách, có chuyên gia, có mạng xã hội. Con dâu tôi đọc rất nhiều, có nguyên tắc rất rõ ràng trong việc chăm con. Có những điều tôi thấy bình thường thì con lại cho là không khoa học. Có những việc con yêu cầu, tôi lại cảm thấy quá cầu kỳ.
Nếu tôi là người trông cháu cả ngày, những khác biệt ấy chắc chắn sẽ xuất hiện liên tục. Tôi làm theo ý mình thì con không yên tâm. Tôi cố làm theo ý con thì nhiều lúc lại thấy áp lực. Mà trẻ con đâu phải cái máy, chỉ cần lệch một chút là người lớn lại bắt đầu góp ý, nhắc nhở.
Điều đáng nói là mình bỏ biết bao công sức nhưng chưa chắc đã được ghi nhận. Làm tốt thì ai cũng nghĩ đó là chuyện đương nhiên. Chỉ cần có một việc chưa vừa ý là dễ khiến cả hai bên khó chịu. Tôi từng chứng kiến không ít gia đình vì chuyện chăm trẻ mà mẹ chồng, nàng dâu từ quý mến chuyển sang xa cách. Ban đầu chỉ là góp ý nhỏ, sau thành trách móc. Người thì nghĩ mình có kinh nghiệm hơn, người lại cho rằng con mình thì mình có quyền quyết định.
Tôi không muốn gia đình mình rơi vào hoàn cảnh ấy. Tôi vẫn muốn làm trong trách nhiệm một người bà: sang chơi với cháu, bế cháu, kể chuyện, mua cho cháu mấy món đồ chơi, đưa cháu đi công viên… Tôi muốn những lần gặp nhau đều là niềm vui, chứ không phải bắt đầu bằng câu hỏi của con: “Hôm nay bà cho cháu ăn gì?”, “sao bà lại làm thế này?”, hay những ánh mắt không hài lòng mà cả hai bên đều cố giấu.
Có người bảo thuê giúp việc mỗi tháng mất khoảng 10 triệu đồng là tốn kém. Tôi lại nghĩ đó là khoản tiền đáng bỏ ra nếu đổi lấy sự thoải mái và hòa thuận của cả gia đình. Người giúp việc làm đúng công việc của họ, có yêu cầu thì điều chỉnh. Còn tình cảm mẹ con, mẹ chồng nàng dâu, một khi đã sứt mẻ thì rất khó hàn gắn.
Tôi vẫn sẽ hỗ trợ các con khi cần. Con bận đột xuất, người giúp việc nghỉ, cháu ốm… tôi sẵn sàng sang phụ. Nhưng tôi không muốn trở thành người chăm cháu toàn thời gian. Đó không phải là trốn tránh trách nhiệm, mà là lựa chọn một cách đồng hành phù hợp với hoàn cảnh của gia đình mình. Với tôi, giữ được sự vui vẻ với con cháu trong nhiều năm còn quý hơn việc hy sinh tất cả, để rồi sau đó chỉ còn lại những mâu thuẫn và tổn thương.
Nhưng theo tôi, phần lớn giá trị của một căn nhà tại các đô thị lớn lại nằm ở đất đai.
Hãy thử một phép tính đơn giản.
Giả sử có hai khu đất giống hệt nhau, mỗi khu được định giá 100 tỷ đồng. Trên cả hai khu đất đều xây một dự án nhà ở với chi phí xây dựng 300 tỷ đồng, thời gian thực hiện hai năm.
Ở phương án thứ nhất, bán đất cho doanh nghiệp. Chủ đầu tư phải bỏ ra tiền mua đất, tiền xây dựng, chi phí lãi vay và lợi nhuận kỳ vọng. Với giả định lợi nhuận 10% và lãi vay 10% mỗi năm, tổng giá trị sản phẩm khi hoàn thành có thể lên tới hơn 530 tỷ đồng.
Ở phương án thứ hai, không bán đất mà cho thuê với giá 2% giá trị đất mỗi năm. Chủ đầu tư chỉ phải chi tiền xây dựng và tiền thuê đất trong thời gian triển khai dự án. Với các giả định tương tự, tổng giá trị sản phẩm khi hoàn thành chỉ khoảng 405 tỷ đồng.
Chênh lệch lên tới hơn 120 tỷ đồng dù chất lượng công trình hoàn toàn giống nhau.
Khoản chênh lệch này không đến từ vật liệu xây dựng, công nghệ hay năng suất lao động. Nó chủ yếu xuất phát từ việc đất đai được vốn hóa ngay từ đầu vào giá bán căn hộ, sau đó tiếp tục được khuếch đại bởi chi phí lãi vay và lợi nhuận tính trên phần vốn bỏ ra để mua đất.
Khi người dân vay ngân hàng trong 20 năm để mua nhà, khoảng cách đó còn lớn hơn. Người mua nhà trong mô hình bán đất phải trả lãi trên cả phần tiền đất. Vì vậy giá đất trong trường hợp này thường tăng tương đương lãi suất tiền gửi hàng năm, thậm chí cao hơn mới bù đắp được chi phí. Trong khi đó, người thuê nhà trên đất do cơ quan chức năng giao chỉ phải trả tiền thuê đất định kỳ.
Nhưng lợi ích của mô hình này không chỉ nằm ở việc giảm giá nhà.
Một trong những vấn đề nan giải nhất của quản lý đất đai là xác định giá đất tại thời điểm giao đất. Trong nhiều vụ việc đã được thanh tra, kiểm toán hoặc xét xử, nguyên nhân thất thoát thường bắt nguồn từ việc xác định giá đất thấp hơn giá thị trường hoặc tính sai nghĩa vụ tài chính.
Khi đất đã được giao và dự án đã hoàn thành, việc thu hồi phần giá trị bị thất thoát thường rất khó khăn. Giá trị đất tăng lên qua thời gian, tài sản đã được chuyển nhượng qua nhiều chủ sở hữu, còn tranh chấp pháp lý có thể kéo dài nhiều năm.
Ngược lại, nếu chỉ cho thuê dài hạn, rủi ro này giảm đáng kể. Giá thuê đất có thể được điều chỉnh định kỳ theo tình hình kinh tế và mức độ phát triển hạ tầng. Nếu phát hiện sai sót trong quá trình quản lý, cơ quan chức năng vẫn nắm giữ tài sản gốc là đất đai và có nhiều công cụ để điều chỉnh chính sách trong tương lai.
Điều này cũng tạo ra một khác biệt quan trọng đối với thị trường nhà ở.
Khi người mua sở hữu cả đất và nhà, giá trị đất thường tăng theo thời gian. Dù công trình xuống cấp, giá bán nhiều căn nhà vẫn tăng hoặc giữ ở mức cao vì giá đất tăng nhanh hơn tốc độ khấu hao của công trình. Đó là lý do không ít căn hộ, nhà phố đã sử dụng nhiều năm nhưng vẫn được giao dịch với giá ngang bằng hoặc cao hơn nhà mới.
Trong mô hình đất thuê, phần giá trị đất không được tích lũy vào tài sản cá nhân. Giá nhà vì thế có xu hướng phản ánh nhiều hơn giá trị sử dụng thực tế của công trình. Khi công trình cũ đi, giá trị tài sản giảm dần theo thời gian thay vì được nâng đỡ bởi giá đất tăng liên tục.
Điều này giúp thị trường hình thành nhiều loại hình nhà ở phù hợp với khả năng chi trả khác nhau, thay vì mọi sản phẩm đều bị kéo lên bởi kỳ vọng tăng giá đất.
Tất nhiên, mô hình nhà ở trên đất thuê không phải giải pháp thay thế hoàn toàn cho sở hữu đất lâu dài. Quyền sở hữu ổn định vẫn có vai trò quan trọng trong việc tích lũy tài sản của người dân. Tuy nhiên, nếu một tỷ lệ đáng kể quỹ đất đô thị được phát triển theo hình thức đất thuê dài hạn, thị trường sẽ có thêm một lựa chọn với chi phí thấp hơn, ít phụ thuộc vào đầu cơ đất đai hơn và giảm áp lực lên giá nhà.
Trong bối cảnh nhiều người trẻ ngày càng khó tiếp cận nhà ở, có lẽ đã đến lúc chúng ta không chỉ bàn về cách xây nhà rẻ hơn, mà còn cần suy nghĩ lại về cách sử dụng đất đai hiệu quả hơn. Một thị trường nhà ở bền vững không nhất thiết phải bắt đầu từ những tòa nhà mới, mà có thể bắt đầu từ việc thay đổi cách phân phối giá trị của mảnh đất bên dưới chúng.
Hà Nội những ngày này nóng đỉnh điểm. Nhiệt độ ngoài trời vượt 40 độ C, chỉ cần bước ra đường vài phút đã thấy người rát như bị lửa đốt. Vậy mà người bạn thời đại học của tôi vẫn phơi mình dưới nắng ngoài đường mỗi ngày. Thực ra, sau khi ra trường, bạn từng có hai tháng thử việc ở một công ty trong nước. Nhưng rồi bạn bỏ ngang vì thấy lương thấp (khoảng 3,5 triệu đồng), công việc áp lực và vất vả.
Trong lúc chán nản, bạn nghe nhiều người đi trước khuyên rằng chạy xe công nghệ "dễ kiếm tiền", "tự do", "không bị gò bó", nên quyết định chuyển hướng. Hồi mới bắt đầu, bạn hào hứng khoe có ngày chạy nhiều, thu nhập thậm chí còn cao hơn lương văn phòng của tôi. Lúc đó, tôi cũng không phản đối vì nghĩ mỗi người có lựa chọn riêng. Nhưng mấy ngày nắng đỉnh điểm vừa rồi, gặp lại bạn, tôi thật sự thấy xót.
Bạn kể mỗi ngày phải chạy ngoài đường 12-15 tiếng mỗi ngày để duy trì thu nhập. Dù đã mặc áo chống nắng, đeo khẩu trang, bịt kín mít từ đầu đến chân, uống nước liên tục, nhưng về đến nhà lúc nào bạn cũng trong trạng thái mệt mỏi, kiệt sức. Cuối cùng, bạn buộc phải giảm số cuốc chạy mỗi ngày để giữ sức. Thay vì chạy xuyên trưa như trước, giờ bạn nhận đơn từ sáng sớm, đến gần trưa thì về nghỉ, chiều muộn mới lại chạy tiếp đến khuya.
>> Cử nhân quản trị kinh doanh làm shipper sau ba tháng thất nghiệp
Những ngày thời tiết khắc nghiệt như thế này mới thấy rõ mặt trái của nghề shipper hay xe ôm công nghệ. Người ngoài nhìn vào thường chỉ thấy sự tự do, chủ động thời gian hoặc những câu chuyện thu nhập vài chục triệu mỗi tháng. Nhưng phía sau đó là những giờ chạy xe liên tục ngoài đường, ăn uống thất thường, phơi nắng, dầm mưa và gần như đánh đổi sức khỏe để kiếm tiền.
Tôi không hề coi thường nghề chạy xe công nghệ. Đó cũng là công việc chân chính. Nhưng nhìn bạn mình phơ mặt ngoài trời nắng hơn 40 độ C, tôi vẫn thấy tiếc vì bạn bỏ phí bốn năm đại học với một chuyên ngành có thể phát triển lâu dài hơn nếu đủ kiên trì. Tiếc vì chỉ sau vài tháng chật vật tìm việc đúng ngành, bạn đã vội vàng cất tấm bằng cử nhân vào ngăn kéo để chạy theo cảm giác "kiếm tiền nhanh".
Ra trường ai cũng áp lực tài chính, muốn sớm tự lập, muốn có thu nhập ngay thay vì chấp nhận mức lương khởi điểm thấp. Trong khi đó, công việc shipper, xe ôm công nghệ lại cho cảm giác làm bao nhiêu hưởng bấy nhiêu, không gò bó giờ giấc hay áp lực KPI, deadline như việc văn phòng. Nhưng vấn đề là không phải ai cũng đủ sức theo công việc đó lâu dài.
Nghề nghiệp chuyên môn thường cần thời gian tích lũy kinh nghiệm, kỹ năng mới có cơ hội thăng tiến, thu nhập vài năm sau có thể rất khác. Ở tuổi đôi mươi, nhiều người nghĩ mình còn trẻ thì chịu cực được. Nhưng chạy xe ngoài đường 12-15 tiếng mỗi ngày, nhiều năm liên tục, trong điều kiện thời tiết khắc nghiệt, không phải chuyện đơn giản. Đó là công việc ăn mòn trực tiếp vào sức khỏe.
Nhìn bạn mình, tôi càng tin rằng không gì bằng một công việc chuyên môn ổn định, nơi sức lao động trí óc có thể giúp con người đi đường dài mà không phải đánh đổi quá nhiều sức khỏe mỗi ngày.
Tôi là nam giới, năm nay 33 tuổi, vẫn độc thân. Tôi làm công việc văn phòng, đem lại thu nhập 18 triệu đồng. Mỗi tháng tôi chi tiêu khoảng 15 triệu đồng, chủ yếu nặng nhất ở phần tiền nhà khoảng 6,5 triệu đồng, còn lại là các khoảng ăn uống, mua đồ lặt vặt, hiếu hỷ, giao lưu với bạn bè và đồng nghiệp.
Mỗi tháng tôi chỉ để dành được khoảng 2-3 triệu đồng. Có lúc tôi còn chi tiêu âm phần lương của tháng đó, nhất là những khi công ty chuyển lương muộn. Nếu có chuyện đột xuất cần số tiền từ 10 triệu đồng trở lên, có lẽ tôi phải đi vay mượn người thân hoặc người quen.
Gần đây trong một buổi chia sẻ về chi tiêu, tôi vô tình tiết lộ tình hình tài chính của bản thân như trên thì một người bạn thốt lên: "Chi tiêu như vậy là quá lãng phí". Nhưng tôi thì thấy với số tiền chi như trên là bình thường, nhất là tôi đã chủ động từ chối nhiều cuộc vui và hạn chế mua sắm những thiết bị đắt tiền.
Chắc có lẽ vấn đề là thu nhập của tôi không cao, tôi đang tính nhảy việc để có mức lương cao hơn. Nhưng tôi có những băn khoăn sau đây: Tôi chi tiêu như vậy là lãng phí hay không? Ở tuổi này, nhảy việc có thể tạo ra đột phá về tiền lương hay không? Các bạn có gia đình lẫn độc thân, chi tiêu của các bạn thế nào? Tôi rất mong nhận được chia sẻ của các bạn để tham khảo thêm.
