Ung thư phổi hiện là một trong những nguyên nhân gây tử vong do ung thư hàng đầu trên thế giới cũng như tại Việt Nam. Điều đáng lo ngại là phần lớn trường hợp được phát hiện ở giai đoạn muộn, khi khối u đã phát triển hoặc di căn.
Bệnh thường tiến triển âm thầm trong thời gian dài mà không có triệu chứng rõ rệt. Nhiều người chỉ phát hiện bệnh khi xuất hiện các dấu hiệu như đau ngực, khó thở hoặc sụt cân bất thường. Lúc này, cơ hội điều trị hiệu quả đã giảm đáng kể.
Hút thuốc lá là nguyên nhân hàng đầu của bệnh ung thư phổi. Đối với những người không hút thuốc nhưng tiếp xúc với khói thuốc ở nhà hoặc nơi làm việc, khói thuốc có thể làm tăng đáng kể nguy cơ ung thư phổi của họ. Theo Viện Ung thư Quốc gia Mỹ (NCI), hút thuốc lá là nguyên nhân của khoảng 90% ca ung thư phổi ở nam giới và 80% ca ở nữ giới.
Tuy nhiên, ung thư phổi không chỉ xảy ra ở người hút thuốc. Thực tế lâm sàng cho thấy nhiều bệnh nhân chưa từng hút thuốc, trong đó có phụ nữ, người nội trợ và nhân viên văn phòng, vẫn được chẩn đoán mắc bệnh.
PGS.TS.BS Phạm Cẩm Phương, Giám đốc Trung tâm Y học hạt nhân và Ung bướu, Bệnh viện Bạch Mai, cho biết thuốc lá là nguyên nhân hàng đầu gây ung thư phổi. Tuy nhiên, đây không phải là yếu tố nguy cơ duy nhất.
Bên cạnh đó, nhiều tác nhân từ môi trường sống hằng ngày có thể làm gia tăng nguy cơ mắc bệnh ở những người không hút thuốc. Trong đó, hút thuốc lá thụ động là một trong những nguyên nhân phổ biến nhất. Việc thường xuyên sống hoặc làm việc trong môi trường có khói thuốc khiến cơ thể hấp thụ nhiều chất độc hại, làm tăng nguy cơ tổn thương phổi theo thời gian.
Ô nhiễm không khí, bụi mịn PM2.5, khí thải giao thông, hóa chất công nghiệp hay khí radon tích tụ trong không gian kín cũng được xem là những yếu tố nguy cơ đáng lưu ý.
Đối với phụ nữ, đặc biệt là người thường xuyên nấu ăn trong không gian chật hẹp, thiếu thông khí, khói sinh ra từ quá trình chiên rán ở nhiệt độ cao cũng có thể chứa các hợp chất gây tổn thương tế bào phổi.
Ngoài ra, những người có tiền sử lao phổi, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính hoặc có người thân mắc ung thư phổi cũng thuộc nhóm nguy cơ cao cần được theo dõi sức khỏe định kỳ.
Dấu hiệu cảnh báo sớm ung thư phổi
Các chuyên gia khuyến cáo, người dân cần chú ý đến những tín hiệu bất thường kéo dài của hệ hô hấp thay vì đợi đến khi xuất hiện các triệu chứng nặng.
Một số dấu hiệu cảnh báo sớm có thể gặp gồm:
– Ho kéo dài trên 3 tuần không rõ nguyên nhân.
– Ho ra máu, dù chỉ với lượng rất ít.
– Đau tức ngực kéo dài hoặc đau lan ra vai, lưng.
– Khó thở, hụt hơi khi vận động.
– Khàn tiếng kéo dài không rõ nguyên nhân.
– Sụt cân, mệt mỏi kéo dài.
Khi xuất hiện các biểu hiện trên, người bệnh nên đến cơ sở y tế để được thăm khám và đánh giá chuyên sâu.
Theo PGS Cẩm Phương, việc phòng ngừa ung thư phổi cần bắt đầu từ việc giảm thiểu các yếu tố nguy cơ trong môi trường sống. Mỗi người cần kiên quyết nói không với thuốc lá, tránh tiếp xúc với khói thuốc thụ động, sử dụng khẩu trang đạt chuẩn khi làm việc hoặc di chuyển trong môi trường nhiều khói bụi.
Không gian sống, đặc biệt là khu vực bếp, cần được thiết kế thông thoáng, có hệ thống hút mùi và lưu thông không khí tốt. Đồng thời, duy trì chế độ dinh dưỡng lành mạnh, tăng cường rau xanh và các thực phẩm giàu chất chống oxy hóa.
Chụp X-quang ngực thông thường có thể bỏ sót nhiều tổn thương nhỏ ở phổi, đặc biệt là các nốt mờ kích thước dưới 1cm hoặc nằm ở vị trí khó quan sát. Hiện nay, kỹ thuật chụp cắt lớp vi tính (CT) lồng ngực liều thấp được nhiều hiệp hội ung thư trên thế giới khuyến cáo sử dụng trong tầm soát ung thư phổi ở nhóm nguy cơ cao.
Phương pháp này cho phép phát hiện các tổn thương chỉ vài milimet trong nhu mô phổi với lượng tia xạ thấp hơn đáng kể so với chụp CT thông thường. Nhờ đó, bệnh có thể được phát hiện từ giai đoạn rất sớm, khi cơ hội điều trị khỏi còn cao.
Ai là đối tượng cần phải sàng lọc?
Hiện nay, Hiệp hội ung thư lâm sàng Mỹ và Mạng lưới ung thư quốc gia của Mỹ đã khuyến cáo sàng lọc ung thư phổi cho các đối tượng có yếu tố nguy cơ cao là người có độ tuổi 55-74 tuổi, có tiền sử hút thuốc lá ít nhất 30 (bao-năm), đang hút thuốc lá hoặc đã bỏ chưa quá 15 năm, có sức khỏe tương đối tốt.
Hoặc người có tuổi từ 50 trở lên, có tiền sử hút thuốc ít nhất 20 (bao-năm) và có các yếu tố nguy cơ khác như hút thuốc lá thụ động, tiền sử gia đình, tiếp xúc khói bụi độc hại, có bệnh phổi mạn tính khác như bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính.
Với các trường hợp có yếu tố nguy cơ ở mức độ trung bình và mức độ thấp, không khuyến cáo sàng lọc ung thư phổi.
Các trường hợp có yếu tố nguy cơ trung bình là người từ 50 tuổi trở lên, có tiền sử hút thuốc lá ít nhất 20 (bao-năm) nhưng không kèm theo các yếu tố nguy cơ khác.
Các trường hợp có yếu tố nguy cơ thấp là người dưới 50 tuổi, có tiền sử hút thuốc dưới 20 (bao-năm).
Cách tính chỉ số bao – năm:
Chỉ số bao – năm = (số gói thuốc hút trong một ngày) x (số năm đã hút thuốc). Trong đó, 1 gói thuốc = 20 điếu.
Ví dụ, bạn hút thuốc 2 gói/ngày, trong vòng 10 năm, nghĩa là bạn đã hút 2×10 = 20 (bao – năm).
Ngày 19-5, UBND xã Tân Lập (Quảng Trị) cho biết địa phương đã xử phạt hộ kinh doanh bánh mì Thành Tâm ở thôn Tân Sơn 6 triệu đồng do vi phạm quy định về truy xuất nguồn gốc thực phẩm. Đồng thời, hồ sơ vụ việc đã được chuyển lên UBND tỉnh Quảng Trị để tiếp tục xử lý hành chính vì vượt thẩm quyền của cấp xã.
Qua kiểm tra, cơ quan chức năng xác định cơ sở bánh mì Thành Tâm không chứng minh được nguồn gốc nguyên liệu tươi sống; người trực tiếp chế biến thực phẩm chưa có giấy xác nhận kiến thức an toàn thực phẩm theo quy định.
Trước đó, từ ngày 28 đến 29-4, nhiều người dân và học sinh sau khi ăn bánh mì xíu tại cơ sở này đã bị đau bụng, tiêu chảy, buồn nôn, nôn và sốt, phải nhập viện cấp cứu tại Bệnh viện Đa khoa khu vực Hướng Hóa.
Lực lượng chức năng lấy 7 mẫu bệnh phẩm và 15 mẫu thực phẩm gửi Viện Pasteur Nha Trang xét nghiệm. Kết quả cho thấy vi khuẩn Salmonella là tác nhân gây ngộ độc thực phẩm.
Ngoài ra, trong mẫu thực phẩm còn phát hiện vi khuẩn Bacillus cereus nhưng chưa đạt nồng độ gây ngộ độc.
Qua điều tra dịch tễ, cơ quan chức năng xác định bánh mì ổ xíu có rau ngò, trứng và nước chan bán tại cơ sở bánh mì Thành Tâm trong sáng 28 và 29-4 là nguồn gây bệnh.
Tổng cộng có 82 người bị ngộ độc thực phẩm, trong đó có 31 học sinh. Có 67 người phải nhập viện điều trị. Đến ngày 6-5, toàn bộ bệnh nhân đã hồi phục sức khỏe.
Sau vụ việc, các địa phương tại Quảng Trị đã tăng cường kiểm tra cơ sở kinh doanh thực phẩm, tổ chức tập huấn kiến thức an toàn thực phẩm cho các hộ kinh doanh dịch vụ ăn uống và đẩy mạnh tuyên truyền nhằm phòng ngừa các vụ ngộ độc tương tự.
Trên mạng xã hội, nhiều video ghi lại quá trình thực hiện thử thách này thu hút lượng tương tác lớn. Một tài khoản H. ở nước ngoài đăng tải video uống dầu ô liu và nước cốt chanh liên tục trong 7 ngày, thu hút hơn 8 triệu lượt xem, hàng ngàn bình luận.
Tại Việt Nam, không ít người dùng mạng xã hội, trong đó có cả người nổi tiếng và người mẫu cũng hưởng ứng trào lưu uống dầu ô liu pha nước cốt chanh vào buổi sáng và chia sẻ những trải nghiệm cá nhân sau một thời gian áp dụng.
Một tài khoản người nổi tiếng cho biết đã duy trì thói quen uống hỗn hợp dầu ô liu, nước cốt chanh trong hơn 30 ngày và đã cảm nhận sức khỏe "có thay đổi tích cực", dù hỗn hợp rất khó uống, đặc biệt là những ngày đầu chưa quen.
Trao đổi vớiTuổi Trẻ Online, BSCKII Trần Ngọc Lưu Phương, chuyên khoa tiêu hóa - gan mật Bệnh viện Nguyễn Tri Phương (TP.HCM), dầu ô liu và nước cốt chanh đều là những thực phẩm phổ biến được dùng trong bữa ăn hằng ngày.
Hỗn hợp dầu ô liu và nước cốt chanh uống mỗi sáng được hay không còn phụ thuộc vào khả năng dung nạp của từng người. Có người cảm thấy bình thường nhưng cũng có người buồn nôn, khó chịu.
Điều quan trọng là không nên cố ép bản thân uống chỉ vì kỳ vọng vào những công dụng của hỗn hợp này đang được lan truyền trên mạng xã hội như làm đẹp da, giảm cân, thải độc cơ thể hay cải thiện sức khỏe tiêu hóa.
"Uống thì có thể uống được, nhưng uống với hy vọng đạt được những tác dụng như đẹp da, giảm cân, cải thiện tiêu hóa… thì tôi không thấy có cơ sở thuyết phục. Nếu uống vào thấy khó chịu, buồn nôn thì nên ngừng, không có lý do gì phải cố uống bằng mọi giá", BS Lưu Phương nhấn mạnh.
BSCKII Châu Thị Anh (khoa dinh dưỡng Bệnh viện Đa khoa Xuyên Á TP.HCM) cho hay không có bằng chứng khoa học nào chứng minh việc uống dầu ô liu cùng với nước cốt chanh vào buổi sáng mang lại lợi ích sức khỏe như: giảm cân, thải độc gan…
Hầu hết các lợi ích thường được đề cập đến từ đặc tính riêng lẻ của từng thành phần trong hai thực phẩm này, chứ không phải từ sự tương tác của chúng.
Nếu phải cố uống hỗn hợp này đến mức buồn nôn, nôn ói, đau bụng, đầy hơi, tiêu chảy, nóng rát dạ dày, thì đó là dấu hiệu cơ thể đang không dung nạp tốt, chứ không phải “đang đào thải độc tố”.
"Quan niệm “khó chịu vài ngày đầu là cơ thể thích nghi” không có cơ sở mạnh trong trường hợp này. Đặc biệt khi xuất hiện các triệu chứng nôn ói lặp lại, đau bụng vùng trên bên phải, tiêu chảy kéo dài, đau quặn bụng, nên dừng và đánh giá lại, nhất là nếu có bệnh nền tiêu hóa", BS Anh lưu ý.
Trước những công dụng như giảm cân, thải độc gan, làm sạch đường ruột hay cải thiện tiêu hóa được lan truyền trên mạng xã hội, cử nhân dinh dưỡng Mai Thị Thùy (khoa dinh dưỡng, Bệnh viện Đa khoa Xuyên Á TP.HCM) cho rằng phần lớn các lợi ích này chưa có đủ bằng chứng khoa học để khẳng định.
Theo đó, tác dụng giảm cân của hỗn hợp dầu ô liu và nước cốt chanh hiện vẫn có bằng chứng hạn chế. Nếu không kết hợp với chế độ ăn uống hợp lý và kiểm soát tổng năng lượng nạp vào, việc bổ sung dầu ô liu có thể làm tăng lượng calo tiêu thụ, từ đó dẫn đến tăng cân thay vì giảm cân.
Đối với quan niệm "thải độc gan", chuyên gia nhận định gần như không có cơ sở khoa học. Theo y học hiện đại, gan và thận vốn đảm nhiệm chức năng đào thải các chất chuyển hóa của cơ thể, không cần đến các phương pháp "detox" bằng thực phẩm hay nước ép.
Tương tự, tác dụng "làm sạch đường ruột" cũng chưa có cơ chế sinh học đáng tin cậy để chứng minh. Một số người có thể đi ngoài nhiều hơn sau khi uống hỗn hợp này do dầu kích thích nhu động ruột, tính axit của chanh hoặc phản ứng của cơ thể với lượng chất béo được đưa vào khi bụng đói.
Riêng khả năng hỗ trợ tiêu hóa, bà Thùy cho biết bằng chứng hiện có chỉ ở mức trung bình và hiệu quả có thể khác nhau tùy từng người.
Đáng lưu ý, những người có hệ tiêu hóa nhạy cảm hoặc đang mắc các bệnh lý như trào ngược dạ dày - thực quản, viêm dạ dày, viêm loét dạ dày - tá tràng hay viêm tụy cấp cần đặc biệt thận trọng vì hỗn hợp này có thể khiến các triệu chứng trở nên nghiêm trọng hơn.
"Sức khỏe là một quá trình chăm sóc lâu dài và toàn diện, không thể dựa vào một phương pháp đơn lẻ được thổi phồng chưa rõ căn cứ trên mạng xã hội. Thay vì chạy theo những trào lưu thiếu căn cứ khoa học, mỗi người nên trang bị cho mình kiến thức y tế đúng đắn và tham khảo ý kiến của các chuyên gia y tế", bà Thùy nhấn mạnh.
Người hiến tạng là nam bệnh nhân N.Đ.Đ. (49 tuổi, trú xã Thư Lâm, Hà Nội), được chuyển đến Bệnh viện Đa khoa Xanh Pôn trong tình trạng chấn thương sọ não rất nặng sau tai nạn giao thông.
Theo chia sẻ của người nhà bệnh nhân, ngày 6-7, bệnh nhân bị tai nạn giao thông xe máy. Sau tai nạn, người bệnh được đưa đến cấp cứu tại Bệnh viện Bắc Thăng Long. Trước đó anh đã mổ chấn thương sọ não năm 2012.
Ngay khi tiếp nhận, các bác sĩ đã khẩn trương kích hoạt quy trình cấp cứu, huy động nhiều chuyên khoa phối hợp điều trị. Các bác sĩ chẩn đoán bệnh nhân chấn thương sọ não nặng, tụ máu thùy trán, đỉnh, thái dương hai bên bán cầu não.
Sau hai lần phẫu thuật, cùng nhiều ngày điều trị tích cực, các dấu hiệu đều cho thấy bệnh nhân đã chết não. Hội đồng chuyên môn của bệnh viện đã thực hiện đầy đủ các bước đánh giá, hội chẩn chết não theo đúng quy định hiện hành của Bộ Y tế.
Khi xác định người bệnh chết não, các bác sĩ và điều dưỡng của bệnh viện đã gặp gỡ gia đình để chia sẻ về tình trạng người bệnh cũng như ý nghĩa của việc hiến mô, tạng. Ban đầu, người thân vô cùng đau đớn và khó chấp nhận sự thật.
Thế nhưng sau khi được tư vấn đầy đủ, gia đình đã đưa ra một quyết định khiến tất cả đều xúc động: hiến tạng của người thân để cứu giúp những người bệnh khác đang từng ngày chờ ghép.
Điều dưỡng Đinh Thị Thu Nga, phòng công tác xã hội, Bệnh viện Đa khoa Xanh Pôn, chia sẻ bệnh nhân từng trải qua ba lần tai nạn.
Hiện anh sống cùng bố mẹ già. Vợ anh đã qua đời cách đây 8 năm. Anh làm nghề tự do và có một con trai sinh năm 2006, hiện đang học tại Đại học Bách khoa.
Chị N.T.T., em gái của anh Đ., nghẹn ngào chia sẻ: "Chúng tôi nghĩ rằng nếu không thể giữ người thân ở lại thì ít nhất anh ấy vẫn có thể tiếp tục sống theo một cách khác".
Ngay sau khi gia đình đồng thuận hiến tạng, Bệnh viện Đa khoa Xanh Pôn đã nhanh chóng phối hợp với các đơn vị chuyên môn và Trung tâm Điều phối ghép tạng quốc gia để triển khai quy trình điều phối, lấy và vận chuyển tạng.
Anh Đ. đã hiến tặng 7 tạng để cứu người. Trái tim của anh được chuyển vào Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM để ghép cho một bệnh nhân.
Gan của anh được chia thành hai phần, một gan được chuyển đến Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức, lá gan nhỏ còn lại sẽ được đưa đến Bệnh viện Nhi Trung ương để cứu một cháu bé đang trong tình trạng cấp cứu.
Hai giác mạc được chuyển đến Bệnh viện Đông Đô để mang lại ánh sáng cho những người bệnh. Hai quả thận được ghép cho các bệnh nhân tại Bệnh viện Đa khoa Xanh Pôn.
